ASEAN+3 thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng bền vững thích ứng biến đổi khí hậu

Những thách thức trong thúc đẩy kinh tế tuần hoàn gắn với chính sách khí hậu

Bộ Tài nguyên và Môi trường Philippines thông qua Ban Thư ký ASEAN mời các quốc gia thành viên tham dự Chương trình Lãnh đạo ASEAN+3 lần thứ 13 về sản xuất và tiêu dùng bền vững (SCP) năm 2026 với chủ đề “Tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu thông qua sản xuất và tiêu dùng bền vững và kinh tế tuần hoàn vì một tương lai bền vững”.

Chương trình diễn ra từ ngày 9 - 11/3/2026 tại Manila, Philippines, do Bộ Tài nguyên và Môi trường Philippines phối hợp với Ban Thư ký ASEAN tổ chức, với sự hỗ trợ của Chương trình EU SWITCH-Asia và Quỹ Hanns Seidel Foundation.

Đây là diễn đàn quan trọng nhằm tạo cơ hội cho các nhà hoạch định chính sách của các nước ASEAN+3 (gồm ASEAN và các đối tác Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc) trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ các thực tiễn đổi mới và thảo luận các lộ trình chính sách nhằm lồng ghép hành động khí hậu vào chiến lược sản xuất và tiêu dùng bền vững (SCP) và kinh tế tuần hoàn (CE).

Theo ban tổ chức, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, việc thúc đẩy các mô hình sản xuất và tiêu dùng bền vững cùng kinh tế tuần hoàn được xem là giải pháp quan trọng giúp giảm phát thải khí nhà kính, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế. Những cách tiếp cận này cũng góp phần thực hiện các cam kết quốc tế, bao gồm Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu và Chương trình nghị sự 2030 của Liên Hợp quốc, đặc biệt là các mục tiêu SDG 12 về sản xuất và tiêu dùng bền vững và SDG 13 về hành động khí hậu.

Trong quá trình thảo luận, các đại biểu từ các nước thành viên cũng chỉ ra một số thách thức trong việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tích hợp với các chính sách khí hậu.

Trước hết, hạ tầng phục vụ kinh tế tuần hoàn tại nhiều quốc gia còn chưa hoàn thiện, đặc biệt trong các lĩnh vực tái chế, thu hồi tài nguyên và xử lý chất thải. Bên cạnh đó, nguồn lực tài chính dành cho các mô hình kinh tế tuần hoàn vẫn còn hạn chế, khiến việc triển khai ở quy mô lớn gặp khó khăn.

Ngoài ra, chính sách khí hậu ở nhiều quốc gia vẫn chưa chú trọng đầy đủ đến toàn bộ vòng đời của sản phẩm, trong khi đây là yếu tố quan trọng để đánh giá lượng phát thải và tác động môi trường. Việc thiếu dữ liệu và thông tin về vòng đời sản phẩm cũng khiến quá trình xây dựng chính sách và đánh giá phát thải gặp nhiều hạn chế.

Một thách thức khác là sự khác biệt về mức độ hiểu biết giữa các lĩnh vực chính sách, khi nhiều nhà hoạch định chính sách về khí hậu chưa quen với các công cụ của kinh tế tuần hoàn và ngược lại.

Để giải quyết những thách thức này, các chuyên gia khuyến nghị cần tăng cường các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, chẳng hạn như ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ tài chính, nhằm thúc đẩy việc áp dụng các mô hình kinh doanh tuần hoàn.

Bên cạnh đó, nâng cao năng lực cho các nhà hoạch định chính sách cũng được xem là yếu tố quan trọng nhằm thúc đẩy việc lồng ghép hiệu quả giữa chính sách khí hậu và kinh tế tuần hoàn. Một số ý kiến cũng đề xuất khuyến khích doanh nghiệp báo cáo phát thải dựa trên vòng đời sản phẩm, từ đó tạo cơ sở dữ liệu phục vụ xây dựng chính sách và nâng cao tính minh bạch.

Việt Nam thúc đẩy kinh tế tuần hoàn gắn với mục tiêu khí hậu

Về phía Việt Nam, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường gồm Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, Cục Biến đổi khí hậu và Báo Nông nghiệp và Môi trường tham dự trực tiếp chương trình lần này.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đang từng bước tích hợp các nguyên tắc kinh tế tuần hoàn vào các chính sách về khí hậu và phát triển bền vững, nhằm hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 được công bố tại COP26.

Khung chính sách kết nối kinh tế tuần hoàn với hành động khí hậu được thể hiện trong nhiều chiến lược và văn bản pháp lý quốc gia. Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2050 thúc đẩy sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất và tiêu dùng bền vững, cũng như phát triển các mô hình kinh doanh tuần hoàn nhằm giảm cường độ phát thải trong các ngành kinh tế.

Tương tự, Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) cập nhật năm 2022 của Việt Nam xác định cải thiện quản lý chất thải, tăng cường tái chế và sử dụng vật liệu hiệu quả là các giải pháp quan trọng để giảm phát thải khí nhà kính. Việt Nam cũng đang chuẩn bị NDC thế hệ tiếp theo (NDC3.0) cho giai đoạn 2026 - 2035, phù hợp với chu kỳ cập nhật của Thỏa thuận Paris.

Khái niệm kinh tế tuần hoàn cũng đã được thể chế hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tạo cơ sở pháp lý cho việc thúc đẩy tái sử dụng, tái chế và thiết kế sản phẩm thân thiện môi trường trong hệ thống sản xuất và tiêu dùng. Các văn bản hướng dẫn như Nghị định 08/2022/NĐ-CP đã đưa ra cơ chế Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu doanh nghiệp thu hồi và tái chế sản phẩm hoặc bao bì sau sử dụng.

Những chính sách này khuyến khích doanh nghiệp áp dụng các mô hình tuần hoàn như công nghệ chuyển đổi chất thải thành tài nguyên, cộng sinh công nghiệp, bao bì bền vững và sản xuất tiết kiệm tài nguyên. Thông qua việc giảm sử dụng nguyên liệu thô, tăng tỷ lệ tái chế và giảm phát thải từ quá trình sản xuất cũng như xử lý chất thải, các mô hình kinh tế tuần hoàn góp phần hỗ trợ Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, các cách tiếp cận tuần hoàn có thể giúp giảm phát thải trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp, quản lý chất thải, nông nghiệp và năng lượng.

Một đóng góp quan trọng của các mô hình kinh doanh tuần hoàn là giảm phát thải từ khai thác tài nguyên và sản xuất công nghiệp. Thông qua việc thiết kế lại sản phẩm, tái sử dụng, sửa chữa và tái sản xuất, doanh nghiệp có thể kéo dài vòng đời sản phẩm và giảm nhu cầu khai thác nguyên liệu mới, từ đó giảm tiêu thụ năng lượng và phát thải carbon.

Các mô hình tuần hoàn cũng hỗ trợ mục tiêu khí hậu thông qua giảm chất thải và thu hồi tài nguyên. Những đổi mới như hệ thống tái chế, công nghệ chuyển đổi chất thải thành năng lượng hoặc các cơ sở thu hồi vật liệu giúp giảm lượng rác thải chôn lấp và hạn chế phát thải methane. Ví dụ, việc chuyển đổi chất thải hữu cơ thành phân compost hoặc khí sinh học vừa giúp giảm phát thải vừa tạo ra nguồn năng lượng hoặc đầu vào cho sản xuất nông nghiệp.

Bên cạnh đó, cộng sinh công nghiệp - trong đó phụ phẩm hoặc chất thải của doanh nghiệp này trở thành nguyên liệu cho doanh nghiệp khác - đang được thúc đẩy tại nhiều khu công nghiệp. Cách tiếp cận này giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi giá trị, đặc biệt trong các ngành như xi măng, thép và chế biến thực phẩm.

Đổi mới công nghệ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn. Các công cụ số để theo dõi vòng đời vật liệu, công nghệ tái chế tiên tiến và vật liệu sinh học đang mở ra cơ hội giúp doanh nghiệp giảm dấu chân carbon đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh.

Thông qua các phiên thảo luận, trao đổi kinh nghiệm và hợp tác chính sách, Chương trình Lãnh đạo ASEAN+3 về SCP năm 2026 được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường hợp tác khu vực, thúc đẩy các sáng kiến kinh tế tuần hoàn và hỗ trợ các quốc gia xây dựng nền kinh tế carbon thấp, có khả năng chống chịu tốt hơn trước những thách thức của biến đổi khí hậu.