Công tác quản lý, quản trị phát triển đô thị ứng phó với biến đổi khí hậu đang trở thành nhiệm vụ cấp thiết của toàn xã hội, của các cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương.
Ngày 13/2/2026, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký ban hành Chỉ thị số 04/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đẩy mạnh triển khai Đề án phát triển các đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030.
Theo Chỉ thị, thời gian qua, thực hiện các quy định pháp luật liên quan và Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 25/3/2021 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Phát triển các đô thị Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021-2030”, các bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương và cơ quan liên quan đã triển khai nhiều giải pháp thiết thực.
Những nỗ lực này tạo chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý đô thị, góp phần thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng tăng trưởng xanh, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương và cả nước.
Quy hoạch hạ tầng đô thị xanh cần gắn với giảm tiêu thụ năng lượng trong khi vẫn đảm bảo nhu cầu làm mát đô thị. Ảnh: Khánh Ly.
Đã có chuyển biến nhưng còn nhiều việc phải làm
Đến nay, việc triển khai Đề án đạt một số kết quả cụ thể: toàn bộ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đã ban hành kế hoạch hành động hoặc văn bản hướng dẫn ứng phó biến đổi khí hậu trong lĩnh vực phát triển đô thị; hoàn thành rà soát các đồ án quy hoạch đô thị và bổ sung, lồng ghép nội dung biến đổi khí hậu đối với các đô thị chịu tác động nặng nề; từng bước xác định phân vùng rủi ro thiên tai khu vực đô thị; nâng cao nhận thức về phát triển đô thị thích ứng khí hậu; triển khai nhiều dự án đầu tư về biến đổi khí hậu tại địa phương.
Tuy vậy, Chỉ thị cũng thẳng thắn chỉ ra nhiều tồn tại, bất cập. Việc xây dựng hệ thống bản đồ cảnh báo rủi ro đô thị (Atlas Đô thị và Khí hậu) còn khó khăn do hạn chế về cơ sở dữ liệu. Các tài liệu hướng dẫn giải pháp kỹ thuật chủ yếu tập trung vào thích ứng, trong khi còn thiếu giải pháp giảm nhẹ phát thải khí nhà kính trong đô thị. Nguồn lực triển khai các nhiệm vụ vẫn còn hạn chế.
Hoàn thiện chính sách, thúc đẩy đô thị tăng trưởng xanh
Để chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, sử dụng hợp lý tài nguyên trong cải tạo, nâng cấp và phát triển đô thị; từng bước kiểm soát, giảm ô nhiễm không khí, nước, đất theo tiêu chuẩn quốc tế; đồng thời rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về quy hoạch, quản lý đầu tư phát triển đô thị trong bối cảnh gia tăng rủi ro khí hậu, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương triển khai các nhiệm vụ đã được giao.
Theo đó, Bộ Xây dựng tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ tại Quyết định số 438/QĐ-TTg ngày 25-3-2021; theo dõi, giám sát nội dung phát triển đô thị thích ứng khí hậu trong công tác quy hoạch, quản lý; bảo đảm tính minh bạch, thống nhất, loại bỏ chồng chéo, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và hội nhập.
Bộ này chủ trì hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách về phát triển đô thị tăng trưởng xanh; phát triển hạ tầng kỹ thuật đô thị xanh, thông minh; xây dựng quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức kinh tế - kỹ thuật cho vật liệu xanh, công trình xanh, công trình sử dụng năng lượng hiệu quả.
Đồng thời, thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ tại các quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 84/QĐ-TTg ngày 19/1/2018 về kế hoạch phát triển đô thị tăng trưởng xanh đến năm 2030; 950/QĐ-TTg ngày 1/8/2018 về phát triển đô thị thông minh bền vững giai đoạn 2018-2025, định hướng đến năm 2030.
Bộ Xây dựng cũng được giao tổ chức lập Quy hoạch tổng thể hệ thống đô thị và nông thôn đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050; xây dựng các chương trình, dự án đầu tư nâng cấp đô thị, tăng trưởng xanh, thông minh, thích ứng khí hậu cho giai đoạn 2025-2030 và các giai đoạn tiếp theo, trình Thủ tướng phê duyệt.
Việc sửa đổi, bổ sung hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn cụ thể về đô thị tăng trưởng xanh, công trình xanh, công trình tiết kiệm năng lượng và quy định bắt buộc đối với công trình sử dụng vốn đầu tư công phải hoàn thành trong năm 2026.
Song song đó, Bộ Xây dựng tiếp tục đẩy mạnh trao đổi kinh nghiệm, kết nối mạng lưới, đối thoại chính sách thông qua Diễn đàn Đô thị Việt Nam; theo dõi, đôn đốc việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch, chương trình phát triển đô thị theo hướng phát thải carbon thấp, tăng trưởng xanh và thông minh.
Tăng cường cơ chế tài chính, quản lý đất đô thị
Bộ Tài chính được giao chủ trì nghiên cứu, hoàn thiện quy định về cơ chế tài chính, phân bổ ngân sách cho các hoạt động thích ứng biến đổi khí hậu trong đô thị; nghiên cứu cơ chế tài chính xanh hỗ trợ các đô thị dễ bị tổn thương. Đồng thời tăng cường kiểm tra kế hoạch, chương trình, dự án đầu tư công, bảo đảm gắn kết giữa kế hoạch đầu tư công với quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm cung cấp, cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu quốc gia, dữ liệu khí tượng thủy văn, bản đồ ngập lụt, nước biển dâng phục vụ quản lý và phát triển đô thị; phối hợp hướng dẫn địa phương quản lý sử dụng đất đô thị phù hợp quy hoạch đã được phê duyệt.
Các bộ, ngành, địa phương phối hợp triển khai các nhiệm vụ, giải pháp được phân công tại các quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 438/QĐ-TTg ngày 25-3-2021; 1658/QĐ-TTg ngày 1/10/2021; 882/QĐ-TTg ngày 22/7/2022; 84/QĐ-TTg ngày 19/1/2018; 950/QĐ-TTg ngày 1/8/2018 và các nhiệm vụ liên quan tại Chỉ thị này.
Đầu tư đồng bộ hạ tầng, ứng dụng công nghệ
UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được yêu cầu chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch quản lý, sử dụng đất phát triển đô thị đúng quy định; kiểm soát chặt quá trình phát triển theo quy hoạch; rà soát các kịch bản biến đổi khí hậu, phân chia theo mức độ chống chịu thiên tai.
Các địa phương tiếp tục rà soát, xây dựng chương trình phát triển đô thị; tập trung nguồn lực đầu tư hoàn chỉnh hệ thống hạ tầng đô thị, bảo đảm kết nối giữa các khu vực; nâng cấp, cải tạo, xây dựng đồng bộ hệ thống hạ tầng xã hội hiện đại và mạng lưới cung cấp dịch vụ hạ tầng xã hội, thúc đẩy phát triển đô thị thông minh, xanh, thích ứng biến đổi khí hậu.
Chỉ thị cũng yêu cầu hạn chế tối đa việc giao đất, cho thuê đất ven biển, nhất là khu vực có môi trường, cảnh quan, bãi tắm đẹp tự nhiên, cho các dự án không phục vụ trực tiếp cộng đồng; ưu tiên không gian công cộng, bảo đảm tầm nhìn và tiếp cận mở với bờ biển, bảo vệ môi trường vùng bờ trước nguy cơ nước biển dâng.
Cùng với đó, các địa phương khẩn trương lập và quản lý bản đồ ngập úng đô thị theo kịch bản biến đổi khí hậu; dự báo khu vực có nguy cơ ngập lụt, sạt lở, lũ quét; cập nhật thường xuyên khu vực nguy cơ cao.
Việc rà soát, xử lý tồn tại trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng kỹ thuật; quản lý, vận hành hệ thống thoát nước đô thị phải được tăng cường, nhằm hạn chế tối đa phát sinh điểm ngập mới hoặc tái diễn kéo dài.
Các giải pháp kỹ thuật, công nghệ phù hợp địa phương như tăng diện tích hồ điều hòa, không gian trữ nước, vùng ngập tạm; phục hồi sông, hồ, kênh rạch bị lấn chiếm… cần được đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng.
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu cân đối nguồn lực, xây dựng kế hoạch đầu tư công trung hạn và hằng năm, bố trí đủ vốn đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, đặc biệt khi xây dựng đường giao thông đô thị phải đồng bộ hạ tầng kỹ thuật liên quan.
Các địa phương phải bảo đảm kết nối hạ tầng giao thông, hạ tầng kỹ thuật trong từng khu vực và toàn đô thị; thiết lập hệ thống theo dõi, giám sát phát triển đô thị theo bộ chỉ tiêu tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu phù hợp điều kiện kinh tế - xã hội.
Đồng thời, phân công rõ trách nhiệm giữa các cấp chính quyền, chủ đầu tư, đơn vị quản lý vận hành hạ tầng trong phòng, chống và khắc phục hậu quả ngập lụt, sạt lở; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn cộng đồng nâng cao ý thức, kỹ năng ứng phó thiên tai tại nơi cư trú.
