LTS: Sau gần một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp (kể từ ngày 1/7/2025 đến nay), Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức thực hiện tuyến bài này nhằm ghi chép lại những chuyển động, đổi thay từ cơ sở, nơi mà bộ máy hành chính mới cùng với đội ngũ công bộc đã nỗ lực vượt qua nhiều gian khó để phụng sự nhân dân được tốt hơn, hiệu quả hơn.
Thực tiễn ở cơ sở là minh chứng khẳng định cuộc cách mạng tinh gọn bộ máy, sắp xếp lại giang sơn không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách, giảm tầng nấc ở các khâu trung gian trong hệ thống mà còn mở ra không phát triển mới, đem đến những kỳ vọng mới nhằm hiện thực khát vọng xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.
Ông Nguyễn Tiến Chiển, Chủ tịch UBND xã Việt Hồng. Ảnh: Thanh Tiến.
Tháng 7 tới, cũng như 3.321 đơn vị hành chính cấp xã trên toàn quốc, xã Việt Hồng, tỉnh Lào Cai ghi dấu cột mốc tròn một năm chính thức đi vào hoạt động theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã Việt Hồng, Việt Cường, Vân Hội (thuộc huyện Trấn Yên, tỉnh Yên Bái cũ). Xã Việt Hồng hôm nay mang một diện mạo mới, với diện tích tự nhiên hơn 101 km², quy mô 24 thôn, gần 11.000 nhân khẩu, chủ yếu là dân tộc Kinh, Tày, Dao...
Vượt gian khó
Nhớ lại những ngày đầu tháng 7 của một năm về trước, ông Nguyễn Tiến Chiển, Chủ tịch UBND xã Việt Hồng chia sẻ: Quá trình chuyển đổi đầy gian nan. Khó nhất lúc bấy giờ là làm sao để ngay lập tức vận hành bộ máy trơn tru, phục vụ nhân dân không bị gián đoạn giữa bộn bề thiếu thốn.
Trụ sở cũ vốn chỉ được thiết kế cho khoảng 20 người, nhưng khi sáp nhập, tổng số cán bộ dồn về hơn 60 người. Tình trạng thiếu chỗ làm việc diễn ra ngay trong bối cảnh chính quyền cấp huyện cũ không còn, trong khi ngân sách mới chỉ “trên giấy tờ".
"Lúc đó tài khoản chưa mở, các thủ tục rút tiền mất nhiều tháng sau mới hoàn thiện. Chúng tôi quyết định phải hành động ngay lập tức, gọi các đơn vị, thợ quen đến ứng trước vật liệu để sửa sang, ngăn vách các phòng làm việc", Chủ tịch xã Việt Hồng không khỏi bồi hồi.
Quan điểm chỉ đạo của chính quyền xã lúc bấy giờ là phải ưu tiên tuyệt đối cho Trung tâm Phục vụ Hành chính công, trái tim của chính quyền xã mới nhằm đảm bảo việc giải quyết các thủ tục cho người dân không bị đình trệ. Trung tâm được bố trí tại trụ sở hành chính công cũ của xã Việt Cường. Bàn ghế, máy móc thiếu thốn được huy động, lắp ghép từ các xã khác chuyển về. Chính quyền xã cũng rà soát kỹ lưỡng, trang bị thêm máy tính cho những cán bộ trực tiếp làm công tác chuyên môn nhằm đáp ứng nhu cầu giải quyết thủ tục hành chính cho bà con ngay từ ngày đầu tiên. Phải mất đến một tháng sau, các phòng ban chuyên môn khác mới cơ bản ổn định được địa điểm làm việc.
Cán bộ Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã Việt Hồng giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Thanh Tiến.
Giải quyết xong bài toán cơ sở vật chất, thách thức lớn tiếp theo là vận hành con người. Ban đầu, bộ máy được bố trí dựa trên phê duyệt sơ bộ của tỉnh và huyện. Tuy nhiên, sau khoảng một tháng làm việc thực tế, những bất cập bắt đầu lộ diện.
Không ngần ngại thay đổi để tối ưu hóa, Ban Thường vụ xã đã ngồi lại để đánh giá năng lực thực tiễn của từng cá nhân. Ông Nguyễn Tiến Chiển phân tích, có những phòng ban khối lượng công việc rất lớn như phòng Kinh tế hay Văn hóa - Xã hội đòi hỏi cán bộ phải có trình độ và năng lực thực sự tốt. Lãnh đạo xã phải "cân não" điều động, đổi vị trí, luân chuyển cán bộ sao cho phù hợp nhất với cả chuyên môn lẫn thế mạnh của từng người.
Sự giao thoa giữa hai nhóm cán bộ cũng tạo ra những khó khăn nhất định trong thời gian đầu. Các cán bộ được điều động từ tuyến huyện về bắt nhịp rất nhanh do đã quen với tư duy quản lý. Ngược lại, một bộ phận cán bộ xã cũ vốn chỉ quen với các công việc sự vụ thông thường nay phải đối mặt với những yêu cầu cao hơn về tư duy và khả năng tham mưu.
Bộ máy mới đã hoạt động khá đồng bộ. Ảnh: Thanh Tiến.
Để khắc phục độ vênh này, lãnh đạo xã đã chọn giải pháp lấy đội ngũ cán bộ huyện cũ làm nòng cốt. "Người đi trước hướng dẫn người đi sau, dần dần tạo ra một môi trường học hỏi lẫn nhau. Chỉ một thời gian ngắn, phong cách và lề lối làm việc của toàn bộ máy đã bắt nhịp đồng bộ", ông Chiển chia sẻ.
Phép thử từ thiên tai lịch sử
Vừa mới tạm thời ổn định với bài toán cơ sở vật chất và nhân sự, bộ máy hành chính mới vận hành trơn tru chưa được bao lâu thì đến cuối tháng 9, một thử thách khốc liệt chưa từng có ập đến với Việt Hồng.
Thiên tai khủng khiếp trút xuống đúng thời điểm hầu hết cán bộ trong Thường trực Đảng ủy xã Việt Hồng đang dự Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai. Nhận được tin báo khẩn, Bí thư Đảng ủy xã lập tức báo cáo Bí thư Tỉnh ủy, xin phép cho Thường trực xã rút khỏi Đại hội, tức tốc quay về nhà chỉ đạo ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai.
Chủ tịch Nguyễn Tiến Chiển nhớ lại, sự khác biệt lớn nhất của mô hình chính quyền hai cấp khi ứng phó thiên tai chính là tính tự lực. Nếu như trước đây, khi cấp xã gặp nạn, cấp huyện sẽ đứng ra điều động, chi viện lực lượng dân quân từ các xã lân cận sang ứng cứu. Nhưng nay, khi không còn cấp trung gian, Việt Hồng phải xác định tinh thần "tự mình phải cứu mình", phát huy tối đa phương châm 4 tại chỗ.
Trận thiên tai lịch sử gây thiệt hại lớn tại Việt Hồng. Ảnh: Thanh Tiến.
Ngay lập tức, một lệnh tổng động viên được ban ra. Hơn 100 dân quân tự vệ của cả 3 xã cũ cùng lực lượng công an được huy động 100% quân số. Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai của xã vừa mới được kiện toàn đã ngay lập tức lập tức kích hoạt cơ chế vận hành. Chính quyền xã tổ chức họp khẩn, kêu gọi nhân dân ở những thôn, bản an toàn hoặc ít bị ảnh hưởng tập trung nhân lực tiến vào rốn lũ, hỗ trợ những thôn bị thiệt hại nặng nề nhất.
Đối mặt với tình trạng sạt lở chia cắt, thiếu hụt vật tư trang thiết bị, chính quyền xã đã linh hoạt phát lệnh trưng dụng toàn bộ máy xúc, xe tải của các cá nhân, doanh nghiệp trên địa bàn để hót dọn đất đá, khơi thông huyết mạch giao thông.
Sau thiên tai, song song với việc cứu đói, nhịp sống sản xuất cũng được đốc thúc khôi phục. Ở những diện tích đất bồi lấp nhẹ, xã vận động bà con tranh thủ thời vụ trồng ngô gỡ gạc lại sản lượng lương thực. Với những cánh đồng bị vùi lấp sâu, chính quyền đồng hành cùng người dân cải tạo ròng rã nhiều tháng trời, quyết tâm trả lại mặt bằng sản xuất cho vụ đông xuân vào tháng 12.
Đồng ruộng tan hoang sau lũ. Ảnh: Thanh Tiến.
Khắc phục hậu quả nông nghiệp đã khó, bài toán an cư cho người dân vùng lũ còn nan giải hơn. Toàn xã Việt Hồng có 40 ngôi nhà cần di dời khẩn cấp (2 nhà sập đổ hoàn toàn, 38 nhà nằm trong vùng nguy hiểm phải di dời). Hưởng ứng "Chiến dịch Quang Trung" do Thủ tướng Chính phủ phát động, xã đặt ra một mục tiêu toàn bộ 40 hộ dân phải có nhà mới trước Tết Nguyên đán.
Thời gian từ lúc phát động đến thềm năm mới chỉ vỏn vẹn 2 tháng. Chính quyền xã chỉ đạo cán bộ Phòng Kinh tế trực tiếp xuống đo đạc, cắm mốc. Với những hộ mất đất, chính quyền đứng ra làm trung gian đàm phán, vận động các hộ khác nhượng lại hoặc đổi đất. Toàn bộ khâu quỹ đất được giải quyết gọn gàng chỉ trong vòng 3 ngày. Tiếp đó, máy móc, phương tiện vận tải tiếp tục được huy động để san gạt, tạo nền nhà cho bà con ngay khi có đất.
Đảng ủy xã phân công mỗi đồng chí trong Ban Thường vụ Đảng ủy trực tiếp phụ trách từng thôn. Tiến độ làm nhà được báo cáo hàng ngày. Hộ nào thiếu nhân công, xã lập tức điều động dân quân, đoàn thể xuống hỗ trợ; vướng mắc ở đâu, tháo gỡ ngay tại đó.
Những ngôi nhà mới được xây dựng thần tốc. Ảnh: Thanh Tiến.
Bằng sự quyết liệt, sâu sát và tinh thần làm việc không kể ngày đêm của bộ máy chính quyền mới, đến ngày 20 tháng Chạp, toàn bộ 40 hộ dân mất nhà và phải di dời khẩn cấp đã có mái ấm mới khang trang, vững chãi để bà con có thể quây quần đón Tết.
Cán bộ quá tải sẽ đẩy chính quyền xa dân
Cũng theo Chủ tịch UBND xã Việt Hồng, khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xã không chỉ gánh vác khối lượng công việc của 3 xã sáp nhập lại, mà còn phải đảm đương thêm nhiều nhiệm vụ vốn thuộc thẩm quyền của cấp huyện trước đây. Trong khi đó, biên chế cán bộ lại rất mỏng.
Riêng phòng Kinh tế phải phụ trách tới 4 lĩnh vực của 4 sở, phòng Văn hóa - Xã hội gánh 7 lĩnh vực của 7 sở. Sự quá tải là điều không thể tránh khỏi.
Để giải quyết lượng hồ sơ thủ tục hành chính tăng đột biến, đặc biệt là trong lĩnh vực đất đai khi người dân nhận thấy mọi việc nay đã được giải quyết ngay tại xã, đội ngũ cán bộ, công chức đã phải gồng mình làm việc không có ngày nghỉ. Suốt nhiều tháng liền từ khi thành lập xã mới, việc tăng ca, làm xuyên thứ Bảy, Chủ nhật đã trở thành chuyện thường tình.
Dù nỗ lực là vậy, chính quyền xã lại phải đối mặt với một bất cập lớn hơn: Áp lực từ các văn bản, báo cáo của cấp trên. Mỗi ngày, một cán bộ có thể phải tiếp nhận và xử lý hàng chục văn bản, cung cấp đủ loại số liệu cho các sở, ngành của cấp tỉnh.
"Làm xong chục cái văn bản báo cáo thì cũng hết ngày, cán bộ không còn thời gian để trực tiếp xuống thôn, bản giải quyết các kiến nghị của bà con nữa. Nếu không cẩn thận, việc chìm ngập trong giấy tờ sẽ khiến chính quyền trở nên xa dân", ông Nguyễn Tiến Chiển trăn trở. Từ thực tế này, lãnh đạo xã kiến nghị cấp tỉnh cần sớm xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung để các sở, ngành tự khai thác, giảm tải gánh nặng báo cáo cho cơ sở.
Cán bộ xã đã nhiều tháng làm việc xuyên thứ Bảy, Chủ Nhật. Ảnh: Thanh Tiến.
Nhận thức rõ việc duy trì lề lối làm việc thủ công sẽ không thể đáp ứng được yêu cầu của mô hình mới, chính quyền xã Việt Hồng đã tiên phong tìm đến giải pháp chuyển đổi số.
Mới đây, xã đã mạnh dạn ký hợp đồng sử dụng nền tảng "Trợ lý AI" của một đơn vị công nghệ để hỗ trợ cán bộ công chức. Cán bộ chỉ cần nhập số liệu đầu vào, trợ lý AI sẽ tự động tổng hợp và phác thảo các báo cáo, văn bản thông thường. Giải pháp này giúp cắt giảm đáng kể thời gian xử lý giấy tờ, trả lại khoảng thời gian quý báu để cán bộ xuống bám nắm cơ sở.
Đặc biệt hơn, sau quá trình học hỏi kinh nghiệm, xã Việt Hồng đang khẩn trương hoàn thiện và chuẩn bị đưa một Robot ứng dụng công nghệ AI vào hoạt động ngay tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công. Robot này được nạp toàn bộ dữ liệu từ Cổng dịch vụ công Quốc gia với hơn 400 thủ tục hành chính cấp xã.
"Khi người dân đến, chỉ cần quét Căn cước công dân và đưa ra yêu cầu, Robot sẽ tự động hướng dẫn chi tiết các thành phần hồ sơ cần thiết, thậm chí in luôn biểu mẫu tại chỗ. Con người có thể lúc nhớ lúc quên, nhưng máy móc thì chuẩn xác 100%. Điều này không chỉ giảm tải cho cán bộ trực cửa sổ mà còn tạo sự minh bạch tuyệt đối, đập tan mọi nghi ngờ của người dân về việc cán bộ cố tình kéo dài thời gian hay 'vòi vĩnh' thủ tục", Chủ tịch xã Việt Hồng hào hứng chia sẻ về hệ thống dự kiến ra mắt trong tháng tới.
Ngày mới ở Việt Hồng
Khi cỗ máy hành chính đã vượt qua giai đoạn "chạy đà", đi vào vận hành ổn định và dần quen với áp lực, chính quyền xã Việt Hồng bắt đầu dồn lực cho một mục tiêu dài hơi hơn: Kiến tạo bức tranh kinh tế - xã hội, định hình tương lai cho vùng đất mới.
Ông Nguyễn Tiến Chiển, Chủ tịch xã khẳng định, nhiệm vụ tiên quyết lúc này là phải hoàn thành quy hoạch chung. Chỉ khi không gian phát triển được vẽ ra rõ ràng, địa phương mới có cơ sở để bứt phá.
Cụ thể hóa khát vọng này, Đại hội Đảng bộ xã Việt Hồng lần thứ nhất đã vạch ra định hướng phát triển chiến lược dựa trên ba trụ cột cốt lõi: Công nghiệp, du lịch và nông nghiệp.
Về trụ cột công nghiệp, xã Việt Hồng vừa đón nhận tin vui khi UBND tỉnh Lào Cai đã chính thức phê duyệt quy hoạch 2 khu công nghiệp trên địa bàn. Trong thời gian tới, khi quy hoạch hoàn thiện, Việt Hồng sẽ phối hợp chặt chẽ với Ban Quản lý Khu công nghiệp tỉnh Lào Cai để xây dựng quy hoạch phân khu, mời gọi nhà đầu tư và đẩy nhanh giải phóng mặt bằng. Kế hoạch này được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán việc làm cho lượng lớn lao động nông thôn, đồng thời tạo đòn bẩy kích cầu chuỗi thương mại, dịch vụ đi kèm.
Trụ cột thứ hai là du lịch - một thế mạnh vốn đã "ngủ quên" ở vùng đất này trong nhiều năm. Động lực chính của định hướng phát triển du lịch được đặt vào Dự án du lịch sinh thái đầm Vân Hội. Dù dự án đã bất động hơn nửa thập kỷ qua do vướng mắc thủ tục, chính quyền xã hiện đang tích cực phối hợp cùng các sở, ngành để kiến nghị UBND tỉnh Lào Cai tháo gỡ điểm nghẽn, quyết tâm khởi động lại dự án.
Song song đó, địa phương chủ trương đánh thức các điểm đến sẵn có như danh thắng Ao Xanh, cùng quần thể di tích lịch sử Chiến khu Vần như Gò cọ Đồng Yếng, nhà ông Trần Đình Khánh, đình làng Chung... Các mô hình homestay, làng du lịch cộng đồng ở thôn Bản Vần, Bản Nả đang được lên ý tưởng, hứa hẹn tạo ra những sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc bản địa.
Phát triển dược liệu dưới tán rừng đang là lựa chọn sinh kế mới của nhiều hộ dân ở Việt Hồng. Ảnh: Thanh Tiến.
Trụ cột thứ ba, cũng là bệ đỡ sinh kế vững chắc nhất cho hàng nghìn hộ dân chính là nông nghiệp. Xã Việt Hồng định hướng phát triển kinh tế rừng với hai cây trồng chủ lực là quế và tre Bát Độ, hướng tới hình thành các vùng nguyên liệu sản xuất tập trung. Mục tiêu không chỉ dừng ở việc bán thô, mà là xây dựng các sản phẩm đạt tiêu chuẩn OCOP và thu hút các nhà máy chế biến sâu về đóng trên địa bàn.
Với định hướng 3 trụ cột rõ ràng, Việt Hồng không chỉ giữ vững được sự bình yên sau giông bão mà đang vươn mình mạnh mẽ, sẵn sàng trở thành điểm sáng bứt phá kinh tế của tỉnh trong chặng đường sắp tới.
Cột mốc lịch sử từ cuộc cách mạng sắp xếp lại giang sơn và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã mở ra những chương mới trong hành trình vượt khó vươn lên của vùng đất Việt Hồng.
