Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa công bố cho thấy nhiều “điểm sáng” đáng ghi nhận, song vẫn tồn tại không ít điểm nghẽn cần tháo gỡ. Sự đan xen giữa cơ hội và thách thức đang đặt khu vực tư nhân vào giai đoạn bản lề, quyết định khả năng bứt phá trong thời gian tới.
Khu vực kinh tế tư nhân đang phục hồi tích cực, chuyển từ trạng thái 'phòng thủ' sang chủ động tích lũy nội lực và hướng tới tăng trưởng. Ảnh: VGP.
Đà phục hồi rõ nét và vai trò trụ cột của khu vực tư nhân
Một trong những tín hiệu tích cực nhất là sự gia tăng mạnh mẽ về số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường. Theo báo cáo của VCCI, số doanh nghiệp gia nhập thị trường trong năm 2025 đạt mức kỷ lục, phản ánh niềm tin kinh doanh đang dần quay trở lại. Không chỉ dừng lại ở đó, phần lớn doanh nghiệp hiện hữu cũng lựa chọn duy trì hoặc mở rộng hoạt động, cho thấy tâm thế thích ứng linh hoạt sau những cú sốc kinh tế trước đó.
Khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế khi tạo ra hơn 50% tổng số việc làm trong cả nước. Ảnh: VGP.
Khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục giữ vai trò trụ cột của nền kinh tế khi tạo ra hơn 50% tổng số việc làm trong cả nước. Đây là con số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực duy trì tăng trưởng đi đôi với ổn định xã hội. Với vai trò này, khu vực tư nhân không chỉ là lực lượng sản xuất chính mà còn là “bộ đệm” giúp nền kinh tế chống chịu tốt hơn trước các biến động bên ngoài.
Đáng chú ý, trong cấu trúc kinh tế tư nhân, khu vực hộ kinh doanh chiếm tỷ trọng rất lớn. Tính đến hết năm 2025, cả nước có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 10 triệu lao động và đóng góp khoảng 32,8 nghìn tỷ đồng vào ngân sách nhà nước. Những con số này cho thấy khu vực hộ kinh doanh không chỉ mang tính bổ trợ mà thực sự là nền tảng quan trọng của nền kinh tế, đặc biệt trong việc duy trì sinh kế cho người dân và kích thích tiêu dùng nội địa.
Tuy nhiên, sự phục hồi của khu vực tư nhân vẫn mang tính thận trọng. Theo khảo sát, có tới 60,8% hộ kinh doanh dự kiến duy trì hoạt động trong 2 năm tới, trong khi 33% có xu hướng thu hẹp quy mô, 4,4% dự kiến giải thể và chỉ 1,8% có kế hoạch mở rộng. Những con số này cho thấy dù niềm tin đã quay trở lại, nhưng tâm lý phòng ngừa rủi ro vẫn chiếm ưu thế, khiến động lực tăng trưởng chưa thực sự bứt phá.
Áp lực suy giảm và những “điểm nghẽn” kéo dài
Bên cạnh những tín hiệu tích cực, khu vực kinh tế tư nhân vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn đáng kể, đặc biệt là sự suy giảm về hiệu quả kinh doanh. Theo khảo sát của VCCI với 1.001 hộ kinh doanh tại 34 tỉnh, thành phố, có tới 81,5% hộ ghi nhận doanh thu giảm, trong đó 23% giảm mạnh và 58,5% giảm nhẹ. Đồng thời, 20,6% hộ cho biết lượng khách hàng giảm mạnh và 54,8% giảm nhẹ, cho thấy sức cầu thị trường vẫn đang yếu.
Về lợi nhuận, bức tranh còn kém tích cực hơn. Chỉ 1,9% hộ kinh doanh đạt lợi nhuận như kỳ vọng, trong khi 73,7% chỉ lãi ít, 12,9% hòa vốn, 9,3% lỗ ít và 2,2% lỗ lớn. Điều này phản ánh một thực tế rằng phần lớn hộ kinh doanh vẫn duy trì hoạt động, nhưng lợi nhuận mỏng, khả năng tích lũy thấp và khó tái đầu tư. Đây là yếu tố trực tiếp hạn chế khả năng phát triển dài hạn cũng như quá trình chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.
Một trong những rào cản lớn nhất đối với khu vực tư nhân là khả năng tiếp cận vốn. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp khó khăn do yêu cầu tài sản bảo đảm cao, khiến việc vay vốn trở nên khó khăn. Điều này làm chậm quá trình mở rộng sản xuất và hạn chế khả năng tận dụng cơ hội thị trường. Khi không có đủ nguồn lực tài chính, doanh nghiệp khó đầu tư vào công nghệ, nâng cao năng suất hay mở rộng quy mô.
Ngoài ra, năng lực đổi mới sáng tạo của khu vực tư nhân vẫn còn hạn chế so với các nước trong khu vực. Đây là điểm yếu mang tính chiến lược, bởi trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, đổi mới sáng tạo là yếu tố quyết định năng suất và giá trị gia tăng. Nếu không cải thiện, khu vực tư nhân Việt Nam sẽ khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và dễ bị tụt lại phía sau.
Đối với hộ kinh doanh, áp lực còn đến từ việc tuân thủ các quy định về thuế và hóa đơn điện tử. Khảo sát cho thấy 71,2% hộ gặp khó khăn trong việc thu thập thông tin khách hàng để xuất hóa đơn, 67,6% khó khăn trong hạch toán chi phí, và 62,3% gặp vướng mắc trong kê khai, nộp thuế. Trong khâu xuất hóa đơn điện tử, chỉ 13,6% hộ cho biết không gặp khó khăn, trong khi phần lớn gặp lỗi kỹ thuật (35,3%), không biết sửa hóa đơn sai (54,8%) hoặc thiếu thiết bị (31,1%).
Các quy định về thuế và hóa đơn điện tử đặt áp lực lên doanh nghiệp. Ảnh: Minh Quang.
Những khó khăn này không chỉ làm tăng chi phí tuân thủ mà còn ảnh hưởng đến tâm lý kinh doanh. Thực tế cho thấy chỉ 15,6% hộ kinh doanh có ý định chuyển thành doanh nghiệp trong 2 năm tới, trong khi 84,4% chưa có kế hoạch. Điều này cho thấy môi trường kinh doanh hiện tại vẫn chưa đủ hấp dẫn để thúc đẩy quá trình “chính thức hóa” khu vực kinh tế này.
Tuy nhiên, trong thách thức vẫn tồn tại cơ hội. Theo VCCI, nếu các điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được tháo gỡ, khu vực kinh tế tư nhân hoàn toàn có thể tận dụng cơ hội này để bứt phá. Điều này đòi hỏi sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản lý, chuyển từ “kiểm soát” sang “hỗ trợ”, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và hộ kinh doanh phát triển.
Đặc biệt, để biến tiềm năng thành động lực tăng trưởng thực sự, cần có những cải cách mạnh mẽ nhằm tháo gỡ rào cản, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Khi đó, “vùng sáng” của khu vực tư nhân sẽ không chỉ là kỳ vọng, mà trở thành hiện thực bền vững trong những năm tới.
