Làng nghề 500 tuổi 'sống' cùng du lịch cộng đồng

Giữ lửa nghề gốm 

Làng gốm Thanh Hà nằm bên dòng sông Thu Bồn thanh bình, cách phố Hội An khoảng 3km về phía Tây. Đây là điểm du lịch lý tưởng, mang nhiều nét cổ xưa hiếm có. Theo các cao niên trong làng cho biết, Làng gốm Thanh Hà đã có tuổi đời hơn 500 năm. Ngôi làng nhỏ bé này không chỉ góp phần làm nên tên tuổi thương cảng Hội An xưa mà còn là nơi lưu giữ hồn cốt nghề gốm truyền thống Việt Nam.

Sản phẩm gốm Thanh Hà từng theo những con thuyền buôn vượt sông Thu Bồn, tỏa đi khắp vùng duyên hải miền Trung và vươn ra thị trường khu vực. Trải qua bao thăng trầm, làng nghề vẫn tồn tại bền bỉ nhờ đôi bàn tay khéo léo và lòng yêu nghề của nhiều thế hệ nghệ nhân.

Khác với gốm Bát Tràng nổi tiếng ở miền Bắc, gốm Thanh Hà mang những nét đặc trưng riêng. Nếu như Bát Tràng sử dụng đất trắng, cho ra những sản phẩm tinh xảo với kỹ thuật cao, thì gốm Thanh Hà dùng đất đỏ địa phương, tạo nên gam màu mộc mạc, gần gũi.

Những ngày cuối năm, không khí tại làng gốm trở nên nhộn nhịp hơn thường lệ. Bên cạnh việc đón khách tham quan, các cơ sở sản xuất tất bật hoàn thiện đơn hàng phục vụ thị trường Tết. Tại cơ sở gốm của gia đình, anh Lê Văn Nhật (37 tuổi) gần như dành trọn ngày bên bàn xoay và lò nung. Đôi tay thoăn thoắt, anh tỉ mẩn hoàn thiện những chi tiết cuối cùng cho cặp bình hoa hình ngựa – linh vật Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 trước khi đưa vào nung.

“Phần tạo phôi không quá khó, nhưng để làm ra được thần thái con ngựa, nhất là đôi mắt, thì phải rất kỹ và đều tay. Chỉ cần lệch một chút là hỏng. Cặp bình hoa hình con ngựa này được một khách sạn trên địa bàn thành phố đặt hàng với giá 2,8 triệu đồng, dự kiến bàn giao ngay đầu năm mới”, anh Nhật nói.

Trước đó, cơ sở của anh Nhật đã cung ứng hơn 600 con tò he gốm hình ngựa cho các cửa hàng lưu niệm trong khu phố cổ Hội An. Mỗi sản phẩm chỉ mất vài phút để tạo hình, nhưng phải trải qua nhiều công đoạn từ hong khô, nung lò đến tráng men. Công việc đều đặn, thu nhập ổn định giúp những người thợ trẻ như anh yên tâm gắn bó với nghề của cha ông.

Không chỉ phục vụ thị trường, gốm Thanh Hà còn hiện diện trong không gian lễ hội và cảnh quan làng. Những ngày cuối năm, anh Nguyễn Văn Hoàng cùng các thợ trong làng miệt mài chế tác linh vật Tết để trang trí tuyến đường dẫn vào làng.

 “Khó nhất là giữ phần đầu con ngựa không bị sụp khi đất còn ướt. Phải chống đỡ, canh thời gian rất kỹ. Với những người thợ, mỗi sản phẩm trưng bày không chỉ là đơn hàng, mà còn là bộ mặt của làng nghề trước du khách”, anh Hoàng chia sẻ.

'Nhịp mới' ở làng nghề cũ

Cũng như nhiều làng nghề truyền thống khác, Làng gốm Thanh Hà từng đứng trước nguy cơ mai một. Từ thập niên 1960–1980, khi sản phẩm kim loại và nhựa dần chiếm lĩnh thị trường, đồ gốm truyền thống mất chỗ đứng, sản xuất sa sút. Có thời điểm, cả làng chỉ còn bảy hộ lặng lẽ bám nghề, duy trì vài bàn xoay và lò nung như giữ mạch lửa cuối cùng.

Sự hồi sinh chỉ thực sự đến khi du lịch Hội An phát triển. Từ năm 2001, làng gốm Thanh Hà chính thức trở thành điểm tham quan, trải nghiệm trong không gian du lịch văn hóa – sinh thái của địa phương. Du khách đến làng không chỉ để xem, mà còn trực tiếp chạm tay vào đất, thử nặn chén nhỏ, con tò he hay món đồ lưu niệm giản dị dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân. Những sản phẩm còn thô mộc ấy lại mang theo cảm xúc rất thật, giúp người trải nghiệm cảm nhận rõ hơn giá trị lao động thủ công và sự kiên nhẫn của người làm nghề.

Không dừng lại ở việc “làm để bán”, các nghệ nhân chủ động đổi mới, phát triển thêm các dòng gốm mỹ nghệ, tượng trang trí, mặt nạ, đồ lưu niệm phục vụ du khách; một số sản phẩm đã vươn ra thị trường Nhật Bản. Trong bối cảnh hội nhập và đô thị hóa, Thanh Hà cho thấy hướng đi tích cực khi kết hợp hài hòa giữa gìn giữ giá trị cốt lõi và phát triển du lịch trải nghiệm. Các lớp truyền nghề, hoạt động giao lưu văn hóa, lễ hội làng nghề được duy trì, tiếp thêm sức sống cho gốm Thanh Hà trong đời sống đương đại.

Hiện nay, làng có 37 hộ với 68 thợ nghề, trong đó 5 nghệ nhân cấp tỉnh thường xuyên tham gia sản xuất và phục vụ tham quan. Năm 2025, làng đón 237.492 lượt khách, chủ yếu là khách quốc tế, với doanh thu hơn 8,3 tỷ đồng. Từ nguồn thu vé, thợ nghề được chi trả thù lao định kỳ, bình quân hơn 52 triệu đồng/người/năm, góp phần ổn định sinh kế và tạo động lực để người dân yên tâm gắn bó với nghề.

Song song với sự phục hồi của hoạt động sản xuất, hạ tầng phục vụ du lịch cộng đồng tiếp tục được đầu tư đồng bộ, gồm hệ thống đường nội bộ, bãi đỗ xe, xe điện trung chuyển, bảng chỉ dẫn, sơ đồ tham quan, điểm check-in và cung cấp nước sạch. Đặc biệt, bến du lịch làng gốm Thanh Hà đưa vào hoạt động từ ngày 1/9/2025 đã tạo điều kiện thuận lợi cho các tour đường sông kết nối làng nghề, góp phần mở rộng không gian trải nghiệm cho du khách.

Theo ông Bùi Văn Dũng, Chủ tịch UBND phường Hội An Tây, việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trao tặng “Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất” thuộc Giải thưởng du lịch Việt Nam 2025 dành cho Làng gốm Thanh Hà là sự khẳng định mạnh mẽ cho mô hình phát triển du lịch dựa trên nền tảng giá trị văn hóa bản địa, lấy cộng đồng làm trung tâm và lấy di sản sống làm cốt lõi.

“Đây không chỉ là niềm tự hào, mà còn là minh chứng rõ nét cho định hướng phát triển du lịch làng nghề đúng đắn, góp phần tạo sinh kế bền vững cho người dân và gìn giữ, phát huy giá trị di sản truyền thống trong đời sống đương đại”, ông Dũng khẳng định.