Ruộng đồng bỏ hoang do nhiễm mặn
Trái ngược hoàn toàn với không khí hối hả chuẩn bị cho kỳ thu hoạch rầm rộ như những năm trước, cánh đồng lúa tại xã Tuy An Đông thời điểm này bao trùm một vẻ tiêu điều.
Ruộng lúa ở xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk bị bỏ hoang do mưa lũ vào cuối năm 2025 đã đánh sập hoàn toàn đê ngăn mặn. Ảnh: A.Tường.
Trên những thửa ruộng vốn là thu nhập chính của nhiều hộ dân, giờ đây chỉ còn lại những vệt đất nứt nẻ bỏ hoang hoặc cỏ mục um tùm do ngập mặn. Nhiều diện tích lúa dù đã được xuống giống nhưng cây lúa không thể phát triển, lá vàng úa và khô quắt lại do không chịu nổi nồng độ mặn trong đất quá cao.
Bà Trần Thị Ty, một nông dân trú tại thôn Phú Hội, xã Tuy An Đông, ngậm ngùi chia sẻ rằng gia đình bà có hơn 1.500m2 đất canh tác lúa nằm gần khu vực đê ngăn mặn. Những năm trước, dù tình trạng xâm nhập mặn có xảy ra nhưng vẫn nằm trong ngưỡng kiểm soát, gia đình bà vẫn có thể sản xuất và có thu hoạch. Tuy nhiên, năm nay mọi thứ đã thay đổi. Nước mặn tràn vào sâu, độ mặn cao đến mức bà không dám xuống giống vụ đông xuân 2025-2026. Nhìn mảnh ruộng bỏ hoang, cỏ dại mọc um tùm, bà Ty không khỏi lo lắng cho nguồn lương thực của gia đình trong những tháng tới.
Bà con đi cắt cỏ thuê cho các hộ chăn nuôi gia súc để kiếm thêm thu nhập. Ảnh: KS.
Tình trạng này không chỉ xảy ra với gia đình bà Ty mà là thực trạng chung của hàng chục hộ dân tại địa phương. Do đất ruộng không thể canh tác, người dân rơi vào cảnh thất nghiệp tạm thời. Để duy trì sinh kế, nhiều người phải dạt đi các vùng lân cận để cắt cỏ thuê cho các hộ chăn nuôi gia súc hoặc tranh thủ thời gian đi thả lưới, bắt cá tại khu vực chân ruộng ven đê để cải thiện bữa ăn hằng ngày.
Cần hỗ trợ kịp thời
Theo lãnh đạo Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp An Ninh Đông, toàn HTX có hơn 160ha đất canh tác lúa. Trong vụ đông xuân 2025-2026, do ảnh hưởng của tình trạng xâm nhập mặn, bà con trong HTX đã phải ngậm ngùi bỏ hoang gần 90ha. Những diện tích còn lại dù cố gắng duy trì sản xuất nhưng cây lúa còi cọc, sinh trưởng kém và nguy cơ năng suất thấp là điều khó tránh khỏi.
Một số bà con thả lưới, bắt cá tại khu vực chân ruộng ven đê để cải thiện bữa ăn. Ảnh: A.Tường.
Nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng này được xác định là do sự cố hư hỏng nghiêm trọng tại hệ thống đê ngăn mặn Ngự Hàm Thủy. Theo người dân địa phương, trận mưa lũ vào cuối năm 2025 đã đánh sập hoàn toàn đê.
Ông Nguyễn Trinh, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp An Ninh Đông cho biết, mưa lũ khiến đê ngăn mặn Ngự Hàm Thủy bị vỡ nhưng việc khắc phục quá chậm khiến nước mặn xâm nhập sâu vào đồng ruộng.
Trước thực trạng cấp bách này, ông Trinh đề nghị UBND tỉnh cùng các cơ quan ban ngành quan tâm, hỗ trợ nguồn lực để triển khai các biện pháp rửa mặn và đảm bảo hệ thống tưới tiêu thông suốt cho đồng ruộng. Ông khẳng định rằng, nếu nguồn nước tại các đập được giữ vững và điều tiết hợp lý trong thời gian tới, HTX có thể tận dụng vụ hè thu để bắt đầu khôi phục sản xuất. Ngược lại, nếu không có sự can thiệp kịp thời, bà con HTX sẽ phải đối mặt với việc bỏ lỡ thêm nhiều vụ canh tác và sớm nhất cũng phải đợi đến tận vụ đông xuân 2026-2027 thì đồng ruộng mới có thể sản xuất ổn định trở lại.
Công trình đê ngăn mặn Ngự Hàm Thủy vẫn còn dang dỡ. Ảnh: A.T.
Ông Trần Văn Biên, Chủ tịch UBND xã Tuy An Đông cho biết thêm, vụ đông xuân năm nay, toàn xã ghi nhận 108 ha không sản xuất và 29 ha sạ lại bị chết hoàn toàn do nhiễm mặn. Để chuẩn bị cho các vụ mùa tới, địa phương đã yêu cầu các đơn vị thi công khẩn trương hoàn thành đê ngăn mặn phía hạ nguồn, đồng thời phối hợp cung cấp đầy đủ nguồn nước ngọt thực hiện công tác rửa mặn đồng ruộng.
UBND xã đang tích cực rà soát tổng diện tích thiệt hại thực tế không sản xuất được do nhiễm mặn để để xuất cơ quan có thẩm quyền hỗ trợ cứu đói giáp hạt nhằm kịp thời giúp đỡ các hộ gia đình gặp khó khăn về lương thực.
