Tết Nguyên đán, trong chiều sâu văn hóa Việt Nam không chỉ là một mốc thời gian khép lại năm cũ, mở ra năm mới, mà còn là khoảnh khắc cộng hưởng của ký ức, nghi lễ và niềm tin. Ở đó, con người trở về với gia đình, với tổ tiên, với những giá trị bền vững đã nâng đỡ đời sống tinh thần qua nhiều thế kỷ. Trên mảnh đất Thăng Long nghìn năm văn hiến, Tết càng mang dấu ấn đặc biệt, kết tinh sự giao thoa giữa chuẩn mực cung đình và đời sống dân gian, giữa quyền lực quốc gia và nhịp sinh hoạt phố phường.
Không gian Tết cung đình được tái hiện tại Hoàng Thành Thăng Long. Ảnh: Báo Văn hóa.
Trong dòng chảy ấy, chuỗi hoạt động Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức tại Hoàng thành Thăng Long là một sự kiện văn hóa gọi mùa xuân trở lại từ ký ức Tết xưa, bằng cách tái hiện những không gian, nghi lễ và sinh hoạt từng làm nên bản sắc Thăng Long - Hà Nội.
Tết bước ra
Không gian trưng bày Tết Nguyên đán dân gian truyền thống là lát cắt đầu tiên đưa công chúng trở về với Tết của một gia đình thị dân kinh thành xưa. Ở đó, Tết hiện lên qua những chi tiết tưởng chừng giản dị nhưng hàm chứa chiều sâu văn hóa: bàn thờ tổ tiên được sắp đặt trang nghiêm, câu đối đỏ treo trên vách, tranh Tết gửi gắm ước vọng an khang, nồi bánh chưng đỏ lửa suốt đêm đông, mâm cỗ ngày Tết được chuẩn bị bằng sự chăm chút và kính trọng.
Trong Không gian trưng bày Tết Nguyên đán dân gian truyền thống, bàn thờ tổ tiên được sắp đặt trang nghiêm. Ảnh: Hạnh Mỹ.
Những phong tục như gói bánh chưng, xin chữ đầu năm, chúc Tết, mừng tuổi, chơi hoa Tết không chỉ được tái hiện như một hoạt động thị giác, mà còn gợi lại nhịp sống chậm rãi, nền nếp của Thăng Long xưa - nơi Tết là dịp để con người tu dưỡng tâm thế, chỉnh đốn gia phong trước khi bước vào một chu kỳ mới của thời gian.
Câu đối đỏ và biển tên cửa hàng gợi nhớ ký ức xưa. Ảnh: Hạnh Mỹ.
Không gian trưng bày mang đậm dấu ấn kiến trúc và văn hóa phố phường Thăng Long cổ, tái hiện không khí rộn ràng nhưng không xô bồ, tất bật mà vẫn giữ nét chừng mực rất riêng của người Hà Nội. Ở đó, Tết không chỉ là niềm vui, mà còn là sự chuẩn bị tinh thần cho một năm mới với nhiều kỳ vọng và trách nhiệm.
Chuỗi hoạt động Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức diễn ra từ 1/2/2026 (14 tháng Chạp năm Ất Tỵ) đến 25/2/2026 (mùng 9 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội
Nếu Tết dân gian phản ánh đời sống thường nhật của thị dân kinh thành, thì không gian trưng bày nghi lễ Tết cung đình thời Lê Trung hưng lại mở ra một chiều kích khác của Tết Thăng Long: Tết như một nghi lễ quốc gia. Trong bối cảnh xã hội quân chủ, Tết là thời điểm nhà vua thực hiện vai trò đại diện cho quốc gia và muôn dân trong mối quan hệ với trời, đất và tổ tiên.
Các nghi lễ tiêu biểu như Lễ Tiến lịch, Lễ Tiến Xuân ngưu, Lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), Lễ Chính đán được giới thiệu thông qua hệ thống pano, tranh phỏng dựng, hiện vật mô phỏng và không gian tái hiện nghi thức dâng biểu chúc mừng nhà vua tại điện Kính Thiên. Mỗi nghi lễ đều mang trong mình tầng ý nghĩa biểu tượng sâu sắc: từ việc ban lịch mới, xác lập trật tự thời gian, đến cầu mong mùa màng thuận lợi, quốc thái dân an.
Việc tái hiện Tết cung đình không nhằm tái tạo sự huy hoàng của triều đại đã qua, mà giúp công chúng hôm nay hiểu rằng Tết từng là trụ cột tinh thần của quốc gia, nơi nghi lễ không tách rời đời sống, mà góp phần định hình niềm tin xã hội và ý thức cộng đồng.
Một điểm nhấn giàu cảm xúc trong chuỗi hoạt động là Triển lãm ảnh tư liệu “Tết trong ký ức”. Những hình ảnh về Tết của người dân Hà Nội và miền Bắc trong các giai đoạn khó khăn, gian khổ đã gợi lại một mùa xuân rất khác - mùa xuân của sự thiếu thốn nhưng không thiếu niềm tin.
Trong bom đạn chiến tranh, trong những năm tháng bao cấp hay khi đời sống còn nhiều chật vật, Tết là lúc con người gác lại nhọc nhằn để hướng về gia đình, thắp nén hương tưởng nhớ tổ tiên, để tin rằng sau mùa đông khắc nghiệt, mùa xuân rồi sẽ đến.
Triển lãm vì thế không chỉ là sự hoài niệm, mà còn là lời nhắc nhở về sức sống bền bỉ của văn hóa Việt Nam - nơi Tết luôn là điểm tựa tinh thần, giúp con người đứng vững trước những biến động của lịch sử.
Thức dậy không gian di sản
Bên cạnh các không gian trưng bày về Tết, trưng bày “Di sản văn hóa Việt Nam - Sức sống từ truyền thống đến hiện đại” mang đến cái nhìn rộng hơn về kho tàng di sản của dân tộc. Từ di tích, lễ hội, nghề thủ công truyền thống đến nghệ thuật trình diễn, tín ngưỡng và tri thức dân gian, trưng bày cho thấy di sản không tồn tại như những mảnh ghép tĩnh, mà là dòng chảy sống động, luôn vận động trong đời sống xã hội.
Việc kết hợp yếu tố công nghệ trong trưng bày giúp di sản trở nên gần gũi hơn với công chúng đương đại, đặc biệt là thế hệ trẻ. Qua đó, di sản không chỉ được “xem”, mà còn được “trải nghiệm”, mở ra khả năng đối thoại giữa quá khứ và hiện tại.
Tái hiện nghi thức dựng cây nêu. Ảnh: UBND TP Hà Nội.
Điểm nhấn của chuỗi hoạt động là các chương trình giới thiệu và trình diễn tái hiện nghi lễ Tết cung đình như lễ thả cá chép tiễn ông Công ông Táo, lễ dựng nêu, nghi thức đổi gác trong cấm thành Thăng Long. Các nghi lễ được phỏng dựng dựa trên cơ sở nghiên cứu tư liệu lịch sử, kết hợp yếu tố sáng tạo để phù hợp với không gian di sản và cảm thụ của công chúng hôm nay.
Bên cạnh đó, lễ hạ nêu (ngày 23/2/2026, tức mùng 7 tháng Giêng) và lễ khai xuân (ngày 25/2/2026, tức mùng 9 tháng Giêng) được tổ chức trang trọng tại khu vực điện Kính Thiên, thể hiện đạo lý tri ân tiên tổ, cầu mong một năm mới hanh thông, tốt đẹp.
Phỏng dựng sáng tạo Nghi lễ đổi gác trong cấm Thành. Ảnh: T.ĐIỂU.
Trong nhịp sống hiện đại, khi Tết đứng trước nguy cơ bị giản lược thành những kỳ nghỉ ngắn ngày, việc tái hiện không gian Tết xưa tại Hoàng thành Thăng Long mang ý nghĩa đặc biệt. Đó không chỉ là sự phục dựng hình thức, mà là nỗ lực khơi dậy chiều sâu văn hóa, để Tết trở lại đúng vị trí của nó trong đời sống tinh thần người Việt.
Khi những nghi lễ xưa được tái hiện, khi ký ức Tết được đánh thức trong không gian di sản hơn 1.000 năm tuổi, mùa xuân dường như không chỉ trở lại trong cảnh sắc, mà còn trở lại trong tâm thức. Từ ký ức Tết xưa, một mùa xuân mới được gọi về - mùa xuân của sự tiếp nối, của niềm tin và của dòng chảy văn hóa Thăng Long chưa bao giờ ngừng lại.
