Khi học sinh trở thành người gieo mầm ý thức xanh
Buổi sáng ở Trường Tiểu học Hà An (phường Hà An, tỉnh Quảng Ninh) bắt đầu như bao ngôi trường khác. Khi tiếng trống ra chơi vừa điểm, hình ảnh những đứa trẻ lom khom nhặt rác, phân loại rồi bỏ đúng vào từng thùng màu. Không ai nhắc nhở, các em làm việc đó một cách tự nhiên, như một thói quen đã được hình thành.
Các em học sinh trường Tiểu học Hà An thu gom rác vào giờ ra chơi. Ảnh: Vũ Cường.
Em Nguyễn Khánh Ngọc, học sinh lớp 3B, nói rành rọt: “Ở nhà con có ba thùng rác. Rác hữu cơ để riêng, rác vô cơ để riêng, rác tái chế để riêng”. Với một học sinh tiểu học, việc hiểu và diễn đạt mạch lạc những khái niệm ấy cho thấy giáo dục môi trường đã không còn dừng ở lý thuyết.
Ở phường Hà An, nơi nhiều gia đình có bố mẹ đi làm xa nhà, trẻ em chủ yếu sống cùng ông bà, vì vậy, việc hình thành nếp sống gọn gàng, kỷ luật vốn không dễ. Nhưng chính từ thực tế ấy, mô hình “Trường học không rác thải nhựa” lại chứng minh được hiệu quả.
Cô giáo Đồng Thị Liễu, giáo viên chủ nhiệm lớp 2C, cho biết, nhà trường bắt đầu từ những điều đơn giản nhất. “Học sinh lớp 2 còn nhỏ, nên chúng tôi hướng dẫn các em nhận biết rác, phân loại rác và bỏ rác đúng nơi quy định. Dần dần, không gian lớp học, hành lang, sân trường thay đổi rõ rệt. Trường sạch hơn, môi trường trong lành hơn và các em cũng có ý thức hơn”, cô Liễu chia sẻ.
Không chỉ dừng ở việc “không xả rác”, các hoạt động STEM được lồng ghép linh hoạt vào giảng dạy. Từ giấy vụn, chai nhựa, vỏ hộp xà phòng, học sinh được hướng dẫn tạo ra lịch để bàn, bình tưới cây, chậu trồng cây. Những sản phẩm tái chế ấy vừa là đồ dùng học tập, vừa giúp các em hiểu rằng rác thải không phải lúc nào cũng là thứ bỏ đi.
Trong mỗi lớp học đều có cây xanh được trồng trên các vật dụng tái chế. Ảnh: Nguyễn Thành.
Những “góc xanh” do chính tay học sinh chăm sóc xuất hiện ngày một nhiều trong lớp học và hành lang. Không gian học đường vì thế không chỉ sạch, mà còn xanh và gần gũi. Quan trọng hơn, từ nhà trường, ý thức môi trường theo chân học sinh trở về gia đình. Nhiều em trở thành những "tuyên truyền viên" cho ông bà, bố mẹ trong sinh hoạt hằng ngày.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Vụ Hợp tác quốc tế, Quỹ Vì tương lai xanh tổ chức Giải thưởng trường học sinh thái ASEAN Việt Nam năm 2025 - Trường học không rác thải nhựa. Mọi thông tin liên quan đến Giải thưởng bạn đọc xem trên Báo điện tử nongnghiepmoitruong.vn, trang web của Giải thưởng ecoschool.vn.
Hành trình bền bỉ thay đổi thói quen
Ở góc độ quản lý, cô Nguyễn Thị Phương Hoa, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hà An, nhìn nhận rằng, giáo dục ý thức môi trường cho học sinh khu vực nông thôn là một quá trình lâu dài. “Trẻ em ở nông thôn thường sống bản năng, tự do hơn. Nếu không rèn luyện thường xuyên, các em rất dễ quên. Ý thức không thể hình thành trong ngày một ngày hai”, cô Hoa nói.
Các em học sinh vui vẻ khi góp phần làm sạch cảnh quan môi trường. Ảnh: Nguyễn Thành.
Khó khăn lớn nhất của nhà trường không chỉ nằm ở thói quen sinh hoạt, mà còn ở điều kiện kinh tế khi triển khai các hoạt động STEM. Tuy nhiên, thay vì chờ đợi đủ đầy, nhà trường lựa chọn cách làm phù hợp với thực tế: tận dụng vật liệu tái chế sau dịp Tết, xây dựng bài học đơn giản nhưng sát đời sống.
Theo cô Hoa, các tiêu chí và khung hướng dẫn của chương trình “Trường học không rác thải nhựa” đóng vai trò định hướng rõ ràng, giúp nhà trường xây dựng kế hoạch linh hoạt mà không hình thức. Những thay đổi được duy trì bằng các hoạt động thường nhật như “5 phút làm sạch sân trường”, diễn ra đều đặn trước giờ vào lớp.
Một điểm đáng chú ý là cách nhà trường thay đổi vị trí đặt thùng rác. Thay vì đặt trong lớp học, thùng rác được chuyển ra hành lang. Mỗi dãy hành lang bố trí ba thùng rác với màu sắc và nhãn dán rõ ràng: đỏ cho rác hữu cơ, vàng cho rác vô cơ, trắng cho rác tái chế. Cách làm này giúp học sinh dễ ghi nhớ và thực hành mỗi ngày.
Cô Nguyễn Thị Phương Hoa, Hiệu trưởng trường Tiểu học Hà An, trao đổi với phóng viên Báo Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Vũ Cường.
Nhà trường cũng xác định rằng nếu chỉ giáo dục trong phạm vi cổng trường thì chưa đủ. Sự phối hợp với phụ huynh được duy trì thông qua họp lớp và thông báo thường xuyên, đặc biệt là việc hạn chế cho học sinh mua quà vặt trước cổng trường, vừa đảm bảo sức khỏe, vừa giảm phát sinh rác thải nhựa.
Không coi đây là một phong trào mang tính thời điểm, Trường Tiểu học Hà An xác định việc xây dựng môi trường học đường không rác thải nhựa là một quá trình giáo dục lâu dài, gắn với việc hình thành nếp sống và thói quen cho học sinh ngay từ những năm đầu đời. Nhà trường kiên trì lựa chọn cách làm chậm, chắc, lấy hành động hằng ngày thay cho khẩu hiệu để tạo nên thay đổi thực chất.
Các buổi hoạt động ngoại khóa giúp các em học sinh hiểu hơn về ý nghĩa của việc bảo vệ môi trường. Ảnh: Nguyễn Thành.
Trong bối cảnh rác thải nhựa và những vấn đề môi trường ngày càng hiện hữu, mô hình này cho thấy một hướng đi căn cơ, bắt đầu từ những việc rất nhỏ, rất gần với đời sống của trẻ em. Ở Trường Tiểu học Hà An, câu chuyện ấy không khởi đầu từ những dự án lớn hay chương trình phức tạp, mà từ những thùng rác được đặt đúng chỗ và từ ý thức của các em học sinh đang hình thành, bồi đắp từng ngày.
Khi những đứa trẻ biết nhặt rác, biết phân loại và biết nhắc người lớn không xả rác bừa bãi, sự thay đổi không còn dừng lại trong khuôn viên nhà trường. Nó theo các em về gia đình, lan ra khu dân cư, đến những người các em gặp gỡ và trò chuyện mỗi ngày.
Lễ trao Giải thưởng Trường học sinh thái ASEAN Việt Nam 2025 dự kiến diễn ra vào 8 giờ sáng ngày 31/1/2026 tại Cung Thiếu nhi Hà Nội Cơ sở 2, Phạm Hùng, Cầu Giấy, Hà Nội. Sự kiện do Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì. Lễ trao giải được tường thuật trực tuyến trên Truyền hình Nông nghiệp và Môi trường và Báo Nông nghiệp và Môi trường điện tử (nongnghiepmoitruong.vn); đồng thời tổ chức trực tuyến qua nền tảng Zoom tại địa chỉ: ID cuộc họp: 973 8347 6746; Mật mã: SA3101.
