Hiệu quả thiết thực
Gia Lai hiện có 283 hồ chứa nước; trong đó có 87 hồ chứa lớn, 49 hồ vừa và 147 hồ nhỏ. Các công trình đưa vào vận hành phát huy hiệu quả rõ rệt, góp phần mở rộng diện tích sản xuất, tăng vụ và nâng cao năng suất cây trồng.
Đơn cử, từ khi xây dựng hệ thống kênh Văn Phong, nước về đến xã Hòa Hội (gồm 2 xã Cát Hiệp và Cát Hanh, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định cũ), nơi từng được mệnh danh là “vùng đất chết” bỗng chốc “hồi sinh” mạnh mẽ. Khi được hệ thống kênh Văn Phong chưa được xây dựng, trên vùng đất cát của xã Cát Hiệp (cũ) đến cả cây mì (sắn) cũng không sống nổi. Thế nhưng khi có hệ thống kênh Văn Phong đi qua, ngoài một số diện tích đất ở xã Cát Hiệp được ăn nước trực tiếp, những diện tích đất ở xa tuyến kênh thì nhờ nước của kênh Văn Phong tạo nguồn nên có mạch nước ngầm, nông dân đóng giếng tưới, cây trồng không còn bị “khát nước” như trước đây.
“Từ khi có nước tưới, nông dân xã Cát Hiệp cũ, nay là xã Hòa Hội, phát triển mạnh trồng cây đậu phộng. Hiệu quả của cây trồng này nhanh chóng thu hút nông dân cả xã, đến năm 2024 diện tích đậu phộng ở đây tăng đến khoảng 890 ha, chiếm gần 10% diện tích đậu phộng cả tỉnh”, ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Hội cho biết.
Hồ Đồng Mít (xã An Vinh, Gia Lai) là 1 trong 2 hồ chứa được xây dựng mới trong thời gian vừa qua. Ảnh: V.Đ.T.
Từ hiệu quả thiết thực kể trên, riêng giai đoạn 2021-2025, khu vực đông Gia Lai đã được UBND tỉnh đã đầu tư xây dựng, sửa chữa 27 hồ chứa, 24 đập dâng, 73 công trình đê, kè, 18 trạm bơm và 28 tuyến kênh mương.
Theo bà Nguyễn Thị Tố Trân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, hệ thống thủy lợi không chỉ phục vụ hiệu quả cho sản xuất lúa nước, tạo điều kiện đẩy mạnh thâm canh tăng năng suất, chuyển dịch cơ cấu cây trồng mà còn góp phần nâng cao năng lực ứng phó thiên tai, xây dựng nông thôn mới và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững.
Nhờ chủ động nguồn nước tưới, diện tích lúa nước được mở rộng, nhiều vùng chuyển sang sản xuất 2 vụ, năng suất tăng rõ rệt. Riêng năm 2025, tổng diện tích canh tác đạt 169.572 ha, năng suất bình quân 6,92 tấn/ha, sản lượng đạt hơn 1 triệu tấn. So với năm 2020, diện tích tăng 378 ha, năng suất tăng 1 tấn/ha, sản lượng tăng 66.986 tấn.
Không ngừng nâng cao năng lực tưới
Theo ông Vũ Ngọc An, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai, trước mùa mưa bão năm 2025, ngành chức năng tỉnh này đã kiểm tra công tác bảo đảm an toàn công trình thủy lợi trên địa bàn phía đông Gia Lai. Kết quả kiểm tra cho thấy có 38 đập bị thấm, trong đó có 6 đập bị thấm nặng là đập Thạch Khê, Hóc Mít, Cây Sung, Tân Thắng, Hóc Xeo và Hòn Lập.
2 con đập bị biến dạng mái đập là đập Phú Hà và đập Tam Sơn. Ngoài ra, trên địa bàn Đông Gia Lai còn 3 tràn xả lũ chưa được gia cố kiên cố là tràn An Đỗ, Hóc Cau và Văn Khánh Đức bị xói lở thân tràn, đuôi tràn, bể tiêu năng. Chưa kể nhiều cống lấy nước bị hư hỏng thân cống, hư hỏng dàn van…
Trước thực trạng trên, theo Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai, đầu tháng 12/2025, UBND tỉnh này đã phê duyệt dự án đầu tư xây dựng sửa chữa, nâng cấp các hồ chứa nước hư hỏng, xuống cấp trong giai đoạn 2026-2030, với tổng mức đầu tư 285 tỷ đồng từ nguồn ngân sách nhà nước do tỉnh quản lý. Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh được UBND tỉnh giao làm chủ đầu tư.
Giai đoạn 2026-2030, tỉnh Gia Lai tiếp tục đầu tư 285 tỷ đồng để sửa chữa, nâng cấp 11 hồ chứa trên địa bàn. Ảnh: V.Đ.T.
Dự án được triển khai tại phường Hoài Nhơn Bắc và các xã Vạn Đức, Hoài Ân, Phù Mỹ Bắc, Phù Mỹ, Phù Mỹ Đông, Hội Sơn, Hòa Hội, Đề Gi. Thời gian thực hiện dự án dự kiến từ năm 2026-2030, kế hoạch vốn bố trí trong giai đoạn 2026-2030.
Theo đó, Ban Quản lý dự án Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Gia Lai sẽ sửa chữa, nâng cấp 11hồ chứa nước. Các hạng mục chính, gồm: Nâng cao và mở rộng đỉnh đập, chống thấm thân và nền đập, gia cố mái thượng-hạ lưu, bê tông mặt đập; xây dựng hệ thống quan trắc tự động hồ, đập; sửa chữa, xây mới cống lấy nước và tràn xả lũ; xây nhà quản lý hồ; bê tông hóa đường quản lý kết hợp cứu hộ, cứu nạn phòng chống thiên tai. Riêng hồ Suối Tre sẽ được bổ sung hệ thống kênh tưới, mở rộng diện tích tưới khoảng 454,5 ha cho vùng khô hạn.
“Mục tiêu dự án nhằm đảm bảo an toàn hồ chứa, giảm thiểu nguy cơ xảy ra sự cố, bảo vệ người và tài sản khu vực hạ du; đồng thời ổn định nguồn nước tưới cho sản xuất nông nghiệp, cải thiện điều kiện quản lý và vận hành công trình”, ông Dương Mah Tiệp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai cho biết.
11 hồ chứa sẽ được nâng cấp, sửa chữa gồm: Hóc Quăn, Hóc Mít, Cây Sung, Vạn Định, Đập Ký, Thuận An, Suối Tre, Hóc Xeo, Tam Sơn, Hóc Của và Hóc Kỷ.
