Tại họp báo thường kỳ tháng 3 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 1/4, đại diện Cục Viễn thám Quốc gia chia sẻ thông tin về ứng dụng viễn thám trong quản lý, giám sát một số lĩnh vực của ngành. Qua đó cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ này trong điều hành, quản lý tài nguyên, môi trường và sản xuất nông nghiệp.
Chủ động giám sát định kỳ và đột xuất nhiều lĩnh vực
Theo báo cáo, Cục Viễn thám Quốc gia đã chủ động triển khai nhiều nhiệm vụ ứng dụng công nghệ viễn thám nhằm phục vụ công tác quản lý nhà nước theo chỉ đạo của Bộ. Trọng tâm là Đề án "Ứng dụng viễn thám giám sát thường xuyên phục vụ các lĩnh vực thuộc Bộ", hướng tới cung cấp thông tin liên tục, kịp thời về tình hình khai thác, sử dụng tài nguyên và môi trường.
Trong lĩnh vực biển và hải đảo, viễn thám được sử dụng để theo dõi định kỳ các thông số như nhiệt độ, hàm lượng diệp lục, độ mặn bề mặt nước biển theo chu kỳ 3 tháng/lần, đồng thời cảnh báo các hiện tượng bất thường. Công nghệ này cũng giúp giám sát biến động tại các đảo trọng điểm xa bờ.
Đại diện Cục Viễn thám Quốc gia trình bày về ứng dụng viễn thám trong quản lý, giám sát các lĩnh vực của ngành. Ảnh: Tùng Đinh.
Đối với tài nguyên nước và khoáng sản, dữ liệu viễn thám cung cấp thông tin về khai thác, sử dụng nguồn nước xuyên biên giới tại các lưu vực lớn như sông Hồng, sông Mê Công; theo dõi diện tích đất ngập nước, các khu bảo tồn thiên nhiên, phục vụ bảo tồn đa dạng sinh học. Đồng thời, dữ liệu lớp phủ mặt đất còn được sử dụng để tính toán phát thải khí nhà kính, phục vụ xây dựng báo cáo quốc gia và các cam kết quốc tế về khí hậu.
Trong quản lý khoáng sản, viễn thám hỗ trợ giám sát quy hoạch thăm dò, khai thác, điển hình như đối với quặng bô xít.
Tăng cường năng lực giám sát thiên tai và môi trường
Một điểm nhấn đáng chú ý là việc vận hành hệ thống Sentinel Asia để giám sát thiên tai. Trong năm 2025, hệ thống đã được kích hoạt 9 lần để cung cấp dữ liệu vệ tinh khẩn cấp, phục vụ theo dõi các đợt mưa lớn và bão gây ngập lụt tại nhiều địa phương như Thái Nguyên, Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Quảng Trị, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk…
Các sản phẩm bản đồ giám sát ngập lụt được xây dựng nhanh chóng và chuyển giao kịp thời cho cơ quan chức năng, góp phần nâng cao hiệu quả công tác dự báo, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai.
Trong lĩnh vực môi trường, viễn thám cũng được ứng dụng để giải quyết các vấn đề cấp bách như ô nhiễm không khí tại Hà Nội. Cục đã triển khai kết hợp ảnh viễn thám và bay drone để xác định, cảnh báo sớm các nguồn phát thải lớn như đốt phế phụ phẩm, công trường xây dựng, làng nghề phát sinh bụi, qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra biện pháp xử lý.
Ngoài ra, công nghệ này còn được áp dụng trong giám sát sạt lở bờ sông, bờ biển. Tại 18 khu vực ven biển miền Trung, viễn thám đã cung cấp thông tin chi tiết về diễn biến xói lở, xu thế biến động và đánh giá hiệu quả các công trình chống sạt lở, góp phần đề xuất giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu.
Các dữ liệu về viễn thám được chia sẻ trên website của Cục. Ảnh: Cục Viễn thám Quốc gia.
Hoàn thiện hạ tầng dữ liệu và đẩy mạnh chia sẻ thông tin
Song song với hoạt động giám sát, Cục Viễn thám Quốc gia đang quản lý, vận hành 3 trạm thu nhận dữ liệu từ các vệ tinh VNREDSat-1, SPOT6 và KOMPSAT-3A, cung cấp dữ liệu ảnh có độ phân giải cao phục vụ nhiều mục tiêu khác nhau.
Đáng chú ý, hệ thống cơ sở dữ liệu viễn thám quốc gia đã chính thức đi vào vận hành từ năm 2025, đóng vai trò nền tảng trung tâm trong quản lý nhà nước về viễn thám. Dữ liệu được thu nhận, lưu trữ, chuẩn hóa và chia sẻ theo quy trình thống nhất, đảm bảo tính pháp lý và độ tin cậy.
Thông qua hệ thống này, các cơ quan từ Trung ương đến địa phương có thể tiếp cận nhanh chóng nguồn dữ liệu đã được kiểm định, phục vụ hiệu quả cho công tác quy hoạch, giám sát, thanh tra, kiểm tra và giải quyết tranh chấp.
Cùng với đó, Cục cũng triển khai dịch vụ công trực tuyến cung cấp dữ liệu ảnh viễn thám cho tổ chức, cá nhân. Dữ liệu này đã được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như điều tra tài nguyên rừng, xác định diện tích đất trồng lúa, hỗ trợ phát triển các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, cảnh báo cháy rừng, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn, cũng như phục vụ quốc phòng, an ninh và nghiên cứu khoa học.
Việc ứng dụng viễn thám không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên, môi trường mà còn tạo nền tảng dữ liệu quan trọng cho quá trình chuyển đổi số của ngành nông nghiệp và môi trường. Viễn thám đang trở thành công cụ không thể thiếu trong bối cảnh yêu cầu quản lý ngày càng phức tạp, đặc biệt trước những thách thức về biến đổi khí hậu, thiên tai và phát triển bền vững.
