Sen ngành hàng chủ lực của Đất Sen hồng
Ngày 20/6, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp phối hợp UBND phường Cao Lãnh tổ chức hội thảo với chủ đề “Từ ngành hàng Sen đến hệ sinh thái kinh tế Sen”, quy tụ các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm tìm giải pháp phát triển bền vững ngành hàng đặc trưng của địa phương.
Các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp chia sẻ giải pháp đưa Sen Đồng Tháp phát triển theo hướng đa giá trị, gắn với chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Đây không chỉ là diễn đàn đánh giá kết quả phát triển ngành hàng sen trong thời gian qua mà còn là dịp để Đồng Tháp xác lập tầm nhìn mới: chuyển từ phát triển sản phẩm đơn lẻ sang xây dựng một hệ sinh thái kinh tế sen toàn diện, gắn kết sản xuất, chế biến, thương mại, du lịch, văn hóa và chuyển đổi số.
Từ lâu, Đồng Tháp được biết đến là “Quê Sen”, “Thủ phủ Sen” của cả nước với những cánh đồng sen rộng lớn mang đậm dấu ấn sinh thái vùng ĐBSCL. Không chỉ là biểu tượng văn hóa đặc trưng của vùng đất và con người Đất Sen hồng, cây sen còn được xác định là một trong những ngành hàng chủ lực trong Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh.
Theo ngành nông nghiệp Đồng Tháp, toàn tỉnh có 1.800 ha sen. Nhiều mô hình canh tác mới như sen - lúa, sen - cá đã thay thế dần phương thức sản xuất truyền thống, tạo hiệu quả kinh tế cao hơn. Lợi nhuận bình quân từ sản xuất sen đạt khoảng 74 triệu đồng/ha, chưa kể nguồn thu tăng thêm khoảng 50 triệu đồng/ha mỗi năm từ các hoạt động du lịch trải nghiệm gắn với sen.
Một trong những dấu ấn nổi bật là chương trình OCOP đã góp phần nâng tầm giá trị cây sen. Hiện Đồng Tháp có 81 sản phẩm chế biến từ sen được công nhận đạt chuẩn từ 3 đến 5 sao. Các sản phẩm ngày càng đa dạng từ thực phẩm, đồ uống, quà tặng đến mỹ phẩm, góp phần gia tăng giá trị cho ngành hàng.
Đặc biệt, việc sản phẩm sen Đồng Tháp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý đã tạo nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu và bảo vệ giá trị sản phẩm trên thị trường.
Những cánh đồng sen bạt ngàn, nguồn tài nguyên bản địa đặc sắc, nền tảng để Đồng Tháp phát triển ngành hàng sen gắn với du lịch sinh thái, văn hóa và kinh tế nông nghiệp đa giá trị. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Ông Phan Trọng Tường, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Đồng Tháp cho biết, ngày 25/6/2025, Cục Sở hữu trí tuệ đã cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý số 00145 cho sản phẩm sen “Đồng Tháp”. Đây là hình thức bảo hộ cao nhất về chất lượng, uy tín và danh tiếng sản phẩm, tạo cơ sở pháp lý để nâng cao giá trị thương hiệu Sen Đồng Tháp trong thời gian tới.
Theo ông Tường, để phát huy hiệu quả chỉ dẫn địa lý, tỉnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như hoàn thiện mô hình quản lý, xây dựng hệ thống quản trị số trên nền tảng dữ liệu lớn, mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn VietGAP, hữu cơ, tăng cường bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, thúc đẩy quảng bá thương hiệu và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từ sen.
Chuyển từ sản xuất sen sang kinh tế Sen
Ngành hàng sen hiện vẫn đối mặt với nhiều thách thức như chất lượng giống chưa đồng đều, cơ giới hóa còn hạn chế, vùng nguyên liệu chưa ổn định, liên kết chuỗi chưa bền vững và tỷ lệ chế biến sâu còn thấp.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, yêu cầu phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh ngày càng cao, việc đổi mới tư duy phát triển ngành hàng sen trở thành yêu cầu cấp thiết.
Nông dân Đồng Tháp thu hoạch sen trên vùng nguyên liệu tập trung. Việc tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết đang góp phần nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người trồng sen. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo nhiều chuyên gia nhấn mạnh cần chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang tư duy kinh tế nông nghiệp đa giá trị. Từ phát triển từng sản phẩm riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái kinh tế sen, nơi các lĩnh vực sản xuất, chế biến, thương mại, du lịch, văn hóa, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được kết nối chặt chẽ.
PGS.TS Nguyễn Minh Chơn, Viện Công nghệ sinh học và Thực phẩm, Trường Đại học Cần Thơ cho rằng, muốn nâng cao giá trị ngành hàng sen cần bắt đầu từ chất lượng nguyên liệu. Theo ông, hạt sen là sản phẩm giàu dinh dưỡng với hàm lượng protein, tinh bột, khoáng chất và vi lượng cao. Vì vậy, việc lựa chọn giống phù hợp, áp dụng quy trình canh tác tiên tiến, quản lý dinh dưỡng hợp lý, kiểm soát sâu bệnh và xử lý sau thu hoạch đóng vai trò quyết định đến chất lượng sản phẩm.
Nghiên cứu của nhóm chuyên gia cho thấy nhiều giống sen địa phương như Sen hồng Đồng Tháp gương tím, Sen hồng Đồng Tháp gương xanh hay Sen hồng Thoại Sơn có tiềm năng lớn về năng suất và chất lượng hạt. Nếu được đầu tư bài bản về giống, kỹ thuật canh tác và bảo quản sau thu hoạch, đây sẽ là nguồn nguyên liệu quan trọng cho ngành chế biến sâu.
Các mô hình luân canh sen - lúa cũng được đánh giá là hướng đi phù hợp với điều kiện sinh thái Đồng Tháp. Không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế, mô hình còn góp phần cải tạo đất, tận dụng nguồn hữu cơ tự nhiên và giảm tác động môi trường.
Đồng Tháp xác định mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 sẽ duy trì diện tích sen ổn định khoảng 1.805 ha, sản lượng trên 7.000 tấn mỗi năm, đồng thời thực hiện cuộc chuyển đổi toàn diện từ “sản xuất sản phẩm sen” sang phát triển “hệ sinh thái kinh tế Sen”.
Ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp nhận định, ngành hàng sen không thể tiếp tục phát triển dựa trên tư duy sản xuất nhỏ lẻ, thô sơ như trước. Muốn đưa Sen Đồng Tháp vươn xa, cần lấy chất lượng, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và giá trị văn hóa làm động lực phát triển.
Trước hết là đầu tư hạ tầng kỹ thuật, quản trị chất lượng và cơ cấu lại bộ giống sen thông qua hợp tác với các viện, trường nhằm tuyển chọn, phục tráng các giống sen chuyên dụng phục vụ nhiều mục đích khác nhau như lấy hạt, lấy củ, lấy lá hay sản xuất tơ sen.
Công nhân kiểm tra, sơ chế sản phẩm từ sen tại cơ sở chế biến. Đẩy mạnh chế biến sâu được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của thương hiệu Sen Đồng Tháp. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Tiếp đến là phát triển chuỗi giá trị sen xanh và kinh tế tuần hoàn. Đồng Tháp sẽ khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu, tận dụng tối đa các phụ phẩm từ cây sen để sản xuất mỹ phẩm, dược liệu, thực phẩm chức năng và vật liệu sinh học. Cùng với đó là nâng cao năng lực cho HTX, hội quán nhằm tăng cường liên kết với doanh nghiệp, giảm phụ thuộc vào thương lái trung gian.
Đẩy mạnh chuyển đổi số và truyền thông thương hiệu. Tỉnh sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu số vùng nguyên liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc, phát triển thương mại điện tử và triển khai chiến lược “Sen kể chuyện” nhằm quảng bá giá trị văn hóa, du lịch và sản phẩm sen đến thị trường trong nước và quốc tế.
Thông điệp “Đất Sen Hồng kết nối vươn xa” được xem là khát vọng phát triển của Đồng Tháp trong giai đoạn mới. Đó là sự kết nối giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, HTX và người nông dân; kết nối giữa tri thức bản địa với khoa học công nghệ; giữa giá trị văn hóa truyền thống với kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số và tăng trưởng xanh.
