Ngày 25/3, Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ NN-MT) phối hợp với Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk và Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị tập huấn triển khai Hệ thống thí điểm truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng khu vực Tây Nguyên. Hội nghị được triển khai với các nội dung: giới thiệu tổng quan Hệ thống thí điểm truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng; hướng dẫn quy trình tham gia, cập nhật dữ liệu, quản lý và sử dụng tem truy xuất nguồn gốc; trao đổi, thảo luận về tổ chức triển khai tại các địa phương khu vực Tây Nguyên; tiếp nhận, tổng hợp các khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp trong quá trình thực hiện.
Chuẩn hóa hoạt động truy xuất nguồn gốc
Theo ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ NN-MT), trong những năm qua, các hoạt động liên quan đến sản xuất nông nghiệp, trong đó có mặt hàng sầu riêng của khu vực Tây Nguyên có vai trò quan trọng, then chốt. Trong hoạt động sản xuất, cung ứng và xuất khẩu sản phẩm sầu riêng, theo ông Nguyễn Văn Long, mặc dù có những thuận lợi nhưng trong thời gian qua và kể cả ngay thời điểm hiện nay, đang gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc trong việc xuất khẩu.
Ông Nguyễn Văn Long - Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Tuấn Trần.
Tại hội nghị, ông Nguyễn Văn Long bày tỏ hy vọng các diễn giả sẽ giới thiệu tổng thể, khái quát và cụ thể về Hệ thống thí điểm truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng. Đồng thời giới thiệu về các vấn đề liên quan đến việc thực hiện việc truy xuất nguồn gốc sầu riêng theo nguyên tắc tạo mọi cái điều kiện thuận lợi cho tổ chức cá nhân, đặc biệt là người dân cũng như doanh nghiệp trong quá trình sản xuất, buôn bán, vận chuyển, tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Ngoài ra, ông Nguyễn Văn Long mong muốn lắng nghe những khó khăn vướng mắc trong việc tổ chức triển khai thực hiện, kể cả về mặt lý thuyết cũng như về mặt thực tiễn để Vụ Khoa học và Công nghệ cùng với Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ báo cáo tham mưu cho lãnh đạo Bộ NN-MT và các cấp lãnh đạo, để giải quyết những vấn đề khó khăn vướng mắc, giúp cho ngành sầu riêng phát triển bền vững.
Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk Đặng Thị Thủy phát biểu khai mạc. Ảnh: Tuấn Trần.
Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở NN-MT tỉnh Đắk Lắk cho biết, sầu riêng là một ngành hàng lớn của tỉnh, nhưng vẫn còn nhiều vướng mắc. Do đó, thông qua hội nghị tập huấn mong các đại biểu chia sẻ, đóng góp ý kiến làm sao để hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng triển khai hiệu quả.
Theo bà Thủy, thời gian qua, nhiều cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp đã triển khai việc truy xuất nguồn gốc sầu riêng. Tuy nhiên, hệ thống truy xuất nguồn gốc chưa được liên thông để trở thành hệ thống chung của toàn quốc. Do đó, việc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững, mạnh hơn. Từ đó, góp phần chuẩn hóa quy trình sản xuất, vùng trồng, nâng cao chất lượng, uy tín sản phẩm trên thị trường và đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu; từng bước xây dựng thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk nói riêng và Việt Nam nói chung.
Truy xuất nguồn gốc sầu riêng là 'hộ chiếu thương mại' để hàng Việt Nam bước vào những thị trường khó tính. Ảnh: Tuấn Trần.
Về giải pháp truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng, ông Tô Nguyễn Thành, đại diện Công ty Netacom cho rằng hệ thống truy xuất nguồn gốc không chỉ là công cụ phần mềm, mà là sợi dây gắn kết niềm tin và lợi ích kinh tế trong toàn chuỗi cung ứng. Trong “thế chân vạc vững chắc”, doanh nghiệp đóng vai trò đầu tàu, định hướng tiêu chuẩn, cung cấp tem định danh và bao tiêu sản phẩm đầu ra. HTX đóng vai trò cầu nối, tổ chức sản xuất, giám sát quy trình và điều phối hoạt động tập trung. Hộ nông dân đóng vai trò gốc rễ, là người trực tiếp tạo ra giá trị sản phẩm và dữ liệu thực tế tại vườn trồng.
Tham dự hội nghị có đông đủ đại biểu đại diện cho bộ, ngành từ trung ương đến địa phương. Ảnh: Tuấn Trần.
Theo ông Tô Nguyễn Thành, truy xuất nguồn gốc không phải là một thủ tục hành chính. Nó là “hộ chiếu thương mại” để sầu riêng Việt Nam đàng hoàng bước vào các thị trường “khó tính” nhất.
Bảo vệ thương hiệu và nâng cao giá trị
Ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ cho biết, còn có các “điểm nghẽn” trong truy xuất nguồn gốc nông sản như: thiếu mô hình chuẩn thống nhất sản xuất - đóng gói - xuất khẩu; dữ liệu phân tán, không liên thông giữa Trung ương, địa phương và doanh nghiệp; cơ chế phối hợp liên ngành chưa rõ ràng; nông hộ yếu về chuyển đổi số, chi phí đầu tư cao.
Sầu riêng là cây trồng chủ lực, mang lại giá trị cao. Ảnh: Tuấn Trần.
Theo ông Nguyễn Quang Tin, việc truy xuất nguồn gốc sầu riêng là yêu cầu cấp thiết. Bởi vì các thị trường xuất khẩu lớn như Trung Quốc, EU ngày càng khắt khe về mã số vùng trồng và nguồn gốc sản phẩm, đặc biệt sau Nghị định thư 11/7/2022. Hiện nay, tình trạng mạo danh mã số vùng trồng và trà trộn sản phẩm kém chất lượng vẫn diễn ra phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín nông sản Việt Nam.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số trong nông nghiệp là yêu cầu bắt buộc để nâng cao giá trị, tăng cường khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững ngành sầu riêng. Mục tiêu chiến lược của hoạt động truy xuất nguồn gốc là minh bạch hóa thông tin, bảo vệ vững chắc thương hiệu sầu riêng Việt và nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường toàn cầu.
“Nếu không thực hiện truy xuất nguồn gốc, sầu riêng Việt Nam có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh và thậm chí có thể phải đối mặt với nguy cơ đóng cửa thị trường xuất khẩu”, ông Nguyễn Quang Tin nhấn mạnh.
Truy xuất nguồn gốc là yêu cầu cấp thiết để khẳng định chất lượng sầu riêng Việt Nam trên thị trường thế giới. Ảnh: Tuấn Trần.
Hệ thống thí điểm truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng triển khai từ ngày 1/1-30/6/2026 trong phạm vi 5 doanh nghiệp tiên phong (sản xuất, thu mua, đóng gói, vận chuyển) với mục tiêu thiết lập hệ thống Real-time, cấp tem xác thực điện tử cho các lô hàng đạt chuẩn. Sau đó sẽ tiến hành đánh giá hiệu quả để nhân rộng mô hình vào cuối năm 2026.
Về giải pháp quản trị chuỗi và truy xuất nguồn gốc số hóa đối với ngành hàng sầu riêng, đại diện Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk cho rằng, giải pháp không chỉ dừng ở số hóa mã vùng trồng, mà hướng tới xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi, minh bạch và bền vững, góp phần nâng cao giá trị nông sản trên thị trường quốc tế.
Trong quá trình triển khai quản lý chuỗi và truy xuất nguồn gốc, Hiệp hội đóng vai trò quan trọng, từ việc phối hợp với các phòng LAB được cấp phép để triển khai lấy mẫu và kiểm nghiệm theo quy định đến hỗ trợ nền tảng số, kết nối đầu ra, góp phần nâng cao giá trị và thương hiệu vùng trồng; kết nối và đồng bộ thông tin giữa các bên trong chuỗi. Bên cạnh đó, Hiệp hội còn tham gia xây dựng và hướng dẫn áp dụng quy trình canh tác, danh mục vật tư và tiêu chuẩn cách ly; đồng thời phối hợp triển khai các tổ giám sát, hỗ trợ đánh giá độc lập tại địa phương.
Trung tá Đỗ Phi Long, Giám đốc Trung tâm Tem và Vật liệu chống giả (Bộ Công an) cho biết: 'Tem xác thực có chất lượng rất tốt nhưng không thể tái sử dụng'. Ảnh: Tuấn Trần.
Đối với việc sử dụng tem xác thực điện tử truy xuất nguồn gốc, Trung tá Đỗ Phi Long, Giám đốc Trung tâm Tem và Vật liệu chống giả (Bộ Công an) cho biết, tính chất vật lý của tem là tem vỡ, không thể tái sử dụng và được trang bị công nghệ chống giả, được tráng lớp bảo vệ bề mặt chống hóa chất ăn mòn, tăng độ bền. Ngoài ra, tem có lớp keo bền chắc theo thời gian, đảm bảo bám chắc vào bề mặt cuống sầu riêng và đảm bảo chất lượng trong môi trường ngâm nước, hóa chất, môi trường bảo quản lạnh.
