Chủ động thích ứng để vụ đông xuân đạt thắng lợi

Kết quả tích cực nhưng còn nhiều thách thức

Ngày 6/5, tại Đồng Tháp, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp tổ chức Hội nghị “Sơ kết sản xuất trồng trọt vụ đông xuân 2025-2026; triển khai kế hoạch các vụ còn lại năm 2026 vùng ĐBSCL và Đông Nam bộ”.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, vụ đông xuân 2025-2026, sản xuất cây hàng năm tại khu vực ĐBSCL và Đông Nam bộ cơ bản đạt kết quả khả quan. Tổng diện tích gieo trồng đạt hơn 1,56 triệu ha, năng suất bình quân 72,5 tạ/ha, tăng 1,07 tạ/ha so với cùng kỳ năm trước. Tổng sản lượng ước đạt hơn 11,32 triệu tấn, giảm nhẹ do diện tích gieo trồng giảm.

Tại ĐBSCL, diện tích giảm hơn 26 nghìn ha nhưng năng suất tăng 1,17 tạ/ha, phản ánh hiệu quả của việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và điều chỉnh lịch thời vụ hợp lý. Trong khi đó, khu vực Đông Nam bộ duy trì diện tích ổn định, năng suất tăng, sản lượng tăng hơn 16 nghìn tấn.

Đáng chú ý, cơ cấu lượng giống gieo sạ có sự chuyển dịch, với tỷ lệ gieo sạ trên 150 kg/ha tăng lên, trong khi tỷ lệ dưới 100 kg/ha giảm. Điều này đặt ra yêu cầu cần tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn nông dân giảm lượng giống, tối ưu chi phí và nâng hiệu quả sản xuất.

Đối với cây ăn quả, mặc dù liên kết sản xuất đã có cải thiện, song tình trạng sản xuất nhỏ lẻ vẫn phổ biến, gây khó khăn trong quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc. Đặc biệt, xuất khẩu sầu riêng và một số loại trái cây sang thị trường Trung Quốc gặp khó do siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, khiến giá sầu riêng giảm mạnh 40-50% so với cùng kỳ.

Theo kế hoạch, vụ hè thu 2026 tại ĐBSCL dự kiến gieo trồng khoảng 1,204 triệu ha, tập trung xuống giống từ tháng 3 đến tháng 6 tùy khu vực. Vụ thu đông dự kiến khoảng 639 nghìn ha, bố trí phù hợp theo điều kiện ngập sâu, ngập nông và vùng ven biển.

Các giải pháp kỹ thuật được xác định gồm: sử dụng giống lúa chất lượng cao, phù hợp thị trường; áp dụng quy trình sản xuất tiên tiến, nông nghiệp thông minh; tăng cường quản lý dịch hại tổng hợp; sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, hiệu quả. Đồng thời, đẩy mạnh cơ giới hóa, chuyển đổi số trong sản xuất.

Về tổ chức sản xuất, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh yêu cầu phát triển liên kết chuỗi giá trị, gắn sản xuất với tiêu thụ; tăng cường quản lý mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói; khuyến khích sản xuất theo tiêu chuẩn phục vụ xuất khẩu. Các địa phương cần chủ động theo dõi thị trường, phối hợp doanh nghiệp, HTX để đảm bảo đầu ra ổn định cho nông sản.

Đối với cây ăn quả và cây công nghiệp, cần quy hoạch vùng trồng phù hợp, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế, đặc biệt về an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.

Công tác dự báo, giám sát sinh vật gây hại cũng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ phối hợp với các địa phương kiểm tra thực tế, kịp thời đưa ra giải pháp phòng trừ hiệu quả, hạn chế thiệt hại.

Theo ông Lê Chí Thiện, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, vụ đông xuân 2025-2026, sản xuất trồng trọt trên địa bàn đạt nhiều kết quả tích cực, với diện tích và năng suất cơ bản ổn định. Các địa phương đã chủ động điều hành thời vụ, kiểm soát tốt dịch hại, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, cơ giới hóa và sản xuất theo hướng an toàn, chất lượng cao. Đặc biệt, tỷ lệ sử dụng giống lúa chất lượng cao tăng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.

Tuy nhiên, sản xuất vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Thời tiết diễn biến bất thường, chi phí đầu vào tăng do tác động từ thị trường quốc tế, trong khi giá thu mua lúa gạo có thời điểm giảm đã ảnh hưởng đến lợi nhuận của nông dân. Bên cạnh đó, yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc ngày càng cao, trong khi sản xuất còn phân tán, liên kết chưa bền vững.

Trước thực tế này, Đồng Tháp xác định tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu ngành trồng trọt, mở rộng mô hình lúa chất lượng cao, giảm phát thải; tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số.

Chủ động giải pháp cho các vụ còn lại năm 2026

Ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, việc tổ chức hội nghị sơ kết sản xuất theo cấp vùng là bước điều chỉnh quan trọng trong công tác chỉ đạo sản xuất, nhằm nâng cao tính kịp thời, sát thực tế và hiệu quả điều hành. Cục sẽ từng bước thiết lập cơ chế tổ chức hội nghị theo chu kỳ mùa vụ và theo cấp quản lý, qua đó bảo đảm thông tin hai chiều nhanh, chính xác, góp phần nâng cao chất lượng chỉ đạo sản xuất trong bối cảnh mới.

Theo đánh giá, sản xuất trồng trọt vụ đông xuân 2025-2026 cơ bản đạt kết quả tích cực, cây lúa tiếp tục giữ vai trò ngành hàng chủ lực. Các địa phương đã chủ động điều chỉnh lịch thời vụ, áp dụng tiến bộ kỹ thuật, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng; công tác phòng, chống sinh vật gây hại được triển khai hiệu quả, không để phát sinh dịch lớn. Tuy nhiên, sản xuất vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như diễn biến thời tiết phức tạp, nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn gia tăng, chi phí đầu vào tăng, thị trường lúa gạo có biến động; tổ chức sản xuất và liên kết tiêu thụ chưa đồng đều giữa các địa phương.

Theo dự báo từ nay đến cuối năm 2026, hiện tượng El Nino có khả năng xuất hiện và diễn biến phức tạp, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước sản xuất, xâm nhập mặn sớm và sâu hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến các vụ hè thu và thu đông. Bên cạnh đó, thị trường lúa gạo thế giới có xu hướng cạnh tranh gia tăng, yêu cầu về chất lượng ngày càng cao, đòi hỏi sản xuất phải chuyển mạnh sang hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả và giảm chi phí.

Ông Nguyễn Quốc Mạnh đề nghị các địa phương tập trung triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trong đó, bám sát khung thời vụ, điều chỉnh linh hoạt theo từng tiểu vùng, đặc biệt chú trọng các giải pháp né hạn, né mặn, né rầy và mưa bão cuối năm; đẩy mạnh áp dụng tiến bộ kỹ thuật nhằm giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Các địa phương cần xây dựng và triển khai kế hoạch sản xuất lúa các vụ còn lại trong năm 2026 đảm bảo sản lượng lúa và tăng trưởng năm 2026. Chủ động xây dựng kịch bản ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn theo từng cấp độ; tăng cường áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm, sử dụng giống phù hợp, điều chỉnh cơ cấu mùa vụ. Đồng thời, tăng cường công tác dự báo, giám sát sinh vật gây hại, tổ chức phòng trừ kịp thời, hiệu quả; hướng dẫn sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, tiết kiệm.

Về tổ chức sản xuất, cần đẩy mạnh liên kết theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với tiêu thụ, tăng cường quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và khuyến khích sản xuất theo tiêu chuẩn phục vụ thị trường xuất khẩu. Các địa phương cần theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động phối hợp với doanh nghiệp, hợp tác xã để kết nối tiêu thụ nông sản. Đặc biệt tăng cường công tác thông tin, dự báo, bảo đảm cung cấp thông tin kịp thời, chính xác về diễn biến thời tiết, nguồn nước, sinh vật gây hại và tiến độ sản xuất, coi đây là công cụ quan trọng phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành trong điều kiện biến đổi khí hậu.

Trước tình hình phát sinh sâu bệnh trên lúa vụ đông xuân 2025-2026 như rầy nâu... có thể ảnh hưởng đến sản xuất lúa vụ hè thu 2026, bệnh trên cây sắn như khảm lá sắn, thối củ... Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật sẽ chỉ đạo phòng chuyên môn, Trung tâm Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phía Nam phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh thành đi kiểm tra, đánh giá thực tế đồng ruộng để đưa ra các giải pháp phòng ngừa cụ thể, kịp thời.