Bảo tồn, nhân giống cây dầu đọt tím quý hiếm

Theo ông Ngô Văn Tỉnh, Giám đốc Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn (Gia Lai), hiện nay, cây dầu đọt tím (tên khoa học là Dipterocarpus grandifloras) còn rất ít trong rừng tự nhiên ở khu vực miền Trung. Đây là loài cây nằm trong Sách đỏ Việt Nam cần được bảo vệ.

Hiện trong khu rừng tự nhiên nằm trên địa bàn phường Quy Nhơn Tây do Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn quản lý còn khá nhiều cây dầu đọt tím. Trước đây, Công ty đã bứng một số cây con trong rừng về trồng thử nghiệm nhưng không thành công.

“Năm 2024, nhờ dự án nhân rộng quản lý rừng bền vững và chứng chỉ rừng (dự án SFM) hỗ trợ, Công ty đã nhân giống loài cây này. Đến mùa quả cây dầu đọt tím trong rừng chín, rụng quả, nhân viên Công ty thu hái hạt mang về gieo trồng, nhân giống. Dầu đọt tím là loài cây có nguy cơ tuyệt chủng nên Công ty bảo vệ nguồn gen để đa dạng giống loài cây lâm nghiệp”, ông Tỉnh chia sẻ.

Theo anh Nguyễn Hoài Nam, Trưởng phòng Kỹ thuật (Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn), Công ty đã phối hợp với Viện Nghiên cứu Sinh thái và Môi trường rừng (Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam) điều tra toàn bộ lâm phần rừng tự nhiên trên địa bàn phường Quy Nhơn Tây. Trong quá trình điều tra, Công ty đã xác định được 40 cây trội dầu đọt tím, sau đó làm hồ sơ trình Sở NN-PTNT Bình Định trước đây (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường Gia Lai) thẩm định để được công nhận.

“Sau khi có quyết định của UBND tỉnh công nhận 40 cây giống trội dầu đọt tím, đến mùa chúng đậu quả (khoảng từ tháng 6 đến tháng 8 hằng năm), Công ty tiến hành thu hái hạt về ngâm ủ bằng nước ấm, gieo hạt rồi cấy cây vào bầu theo quy trình. Trong hạt giống cây dầu đọt tím có chứa tinh dầu nên nếu để lâu không xử lý thì sẽ bị giảm tỷ lệ nảy mầm, vì thế thu hái hạt giống về phải xử lý làm ngay. Trong quá trình xử lý hạt phải điều tiết nhiệt độ để hạt nảy mầm, ra rễ. Khi trồng ra bầu phải che nắng cây mới  sống”, anh Nguyễn Hoài Nam cho biết.

Về quy trình nhân giống cây dầu đọt tím, anh Nam cho biết quả dầu đọt tím mang về lấy hạt ra, ngâm hạt vào nước ấm, rửa chua xong mang ủ, khi cây nảy mầm mang ra cấy vào bầu. Việc gieo ươm giống cây dầu đọt tím khó hơn các loài khác là lúc cây còn non phải che nắng cả năm chúng mới sống được, nếu không sẽ bị chết. Những cây dầu đọt tím trưởng thành được Công ty trồng từ cuối năm 2024 hiện đang phát triển rất tốt.

Năm 2024, nhờ sự hỗ trợ của dự án SFM, Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn đã trồng dưới tán rừng tự nhiên được 2.000 cây dầu đọt tím. Ngoài ra, Công ty còn phối hợp với Viện Nghiên cứu Sinh thái và Môi trường rừng nhân thêm 8.000 cây giống. Hiện Công ty đang trồng 10.000 cây giống dầu đọt tím trên diện tích 8,5 ha với 3 phương thức: Trồng dưới tán rừng tự nhiên nghèo kiệt, trồng dưới tán rừng trồng gỗ nhỏ chuyển hóa sang rừng gỗ lớn và trồng trên đất trống (đất rừng trồng đã khai thác trắng hoặc đất lâm nghiệp do Công ty quản lý).

“Trồng trên đất trống thì chúng tôi không trồng độc canh cây dầu đọt tím mà trồng hỗn giao với cây muồng hoặc với cây keo”, anh Nguyễn Hoài Nam cho biết.

Theo ông Trần Nguyên Tú, Chủ tịch Công ty TNHH Lâm nghiệp Quy Nhơn, bên cạnh hoạt động nghiên cứu phục vụ sản xuất kinh doanh, Công ty còn tích cực phối hợp với Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam trong công tác chọn tạo giống và bảo tồn các loài cây bản địa quý hiếm, có giá trị kinh tế cao như sao đen, dầu rái, dầu đọt tím…

“Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị tạo cơ hội cho Công ty tiếp tục đẩy mạnh đầu tư cho nghiên cứu khoa học, đổi mới công nghệ, mở rộng hợp tác quốc tế, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực”, ông Tú nhấn mạnh.