Mở rộng quy mô, tăng cường khả năng chống chịu
Ngày 27/3, tại Vườn quốc gia Tràm Chim, xã Tam Nông, WWF-Việt Nam phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp chính thức khởi động Giai đoạn II của dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại ĐBSCL” (CRxN). Sự kiện đánh dấu bước chuyển quan trọng từ thí điểm sang nhân rộng các mô hình thích ứng với khí hậu dựa vào thiên nhiên.
Lễ khởi động Giai đoạn II dự án “Giải pháp thuận thiên thích ứng với biến đổi khí hậu tại ĐBSCL” do WWF-Việt Nam phối hợp tỉnh Đồng Tháp tổ chức. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Dự án được tài trợ bởi Chính phủ Úc thông qua Chương trình Hợp tác Mekong Chống chịu với biến đổi khí hậu, đặt mục tiêu phục hồi 1.750 ha hệ sinh thái nước ngọt quan trọng, đồng thời đảm bảo sinh kế bền vững cho gần 2.000 người dân dễ bị tổn thương tại Đồng Tháp và Tây Ninh.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, ĐBSCL đang chịu nhiều tác động tiêu cực như hạn hán, xâm nhập mặn, suy giảm phù sa và thay đổi dòng chảy. Theo dự báo của IPCC năm 2023, khoảng 40% diện tích khu vực này có nguy cơ bị ngập nếu mực nước biển dâng 1 mét, đe dọa sinh kế của hơn 17 triệu người.
Trước thực tế đó, Giai đoạn I của dự án CRxN đã triển khai thí điểm nhiều mô hình sinh kế “thuận theo con nước” như lúa nổi, sen - cá, lúa - cá… Kết quả cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa phục hồi hệ sinh thái và phát triển kinh tế hoàn toàn khả thi. Các mô hình không chỉ giúp đất ngập nước tự phục hồi mà còn cải thiện thu nhập, đồng thời giảm khoảng 25% lượng phát thải khí nhà kính.
Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh, địa phương đang chuyển hướng mạnh mẽ từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp thông minh thích ứng khí hậu. Trong đó, các giải pháp dựa vào thiên nhiên (NbS) đóng vai trò then chốt, vừa khôi phục chế độ lũ tự nhiên, vừa tạo nền tảng cho phát triển bền vững lâu dài.
Hệ sinh thái đất ngập nước tại Vườn quốc gia Tràm Chim, khu vực trọng điểm được phục hồi thông qua các giải pháp dựa vào thiên nhiên. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Theo bà H.E. Gillian Bird, Đại sứ Úc tại Việt Nam, Chính phủ Úc cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong việc xây dựng một tiểu vùng Mekong thích ứng và bền vững hơn. Những kết quả ban đầu của dự án là cơ sở quan trọng để tiếp tục mở rộng tác động tích cực đối với cả con người và môi trường.
Giai đoạn II của dự án, triển khai đến năm 2029, tập trung mở rộng các mô hình đã chứng minh hiệu quả, hướng tới phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước ở quy mô cảnh quan. Trọng tâm là hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương tại vùng đệm của Khu bảo tồn đất ngập nước Láng Sen và Vườn quốc gia Tràm Chim.
Ông Vương Quốc Chiến, Quản lý Dự án vùng WWF-Greater Mekong cho biết, thành công của giai đoạn trước đến từ sự phối hợp chặt chẽ giữa các đối tác và cộng đồng địa phương. Trong giai đoạn mới, dự án sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác đa bên, nhằm xây dựng hệ sinh thái khỏe mạnh hơn, sinh kế bền vững hơn và đảm bảo an ninh khí hậu dài hạn.
Theo bà Charlotte Sterrett, Quản lý cấp cao Chương trình Tăng cường khả năng chống chịu và thích ứng của cộng đồng WWF-Úc, dự án đang chuyển từ giai đoạn thí điểm sang xây dựng lộ trình nhân rộng. Việc xác định rõ giá trị và đảm bảo tính bền vững của các giải pháp dựa vào thiên nhiên sẽ giúp thu hút thêm nguồn lực đầu tư trong tương lai, ngay cả khi dự án kết thúc.
Ông Lê Hà Luân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp tham quan, giới thiệu sản phẩm nông nghiệp đặc trưng gắn với mô hình sinh kế bền vững trong khuôn khổ dự án tại Đồng Tháp. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Đồng Tháp kiên định hướng đi thuận thiên
Ông Nguyễn Phước Thiện, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, sau sáp nhập, tỉnh có quy mô diện tích 5.938,64 km2 dân số khoảng 4,37 triệu người, tạo thêm dư địa để tổ chức lại không gian phát triển, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp.
Trong thời gian tới, Đồng Tháp xác định chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường làm định hướng, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững. Các ngành hàng chủ lực như cây ăn trái, hoa kiểng, cá tra xuất khẩu sẽ được tập trung phát triển theo hướng quy mô lớn, đạt tiêu chuẩn an toàn, GAP và hữu cơ.
Hệ sinh thái đất ngập nước tại Vườn quốc gia Tràm Chim, khu vực trọng điểm được phục hồi thông qua các giải pháp dựa vào thiên nhiên. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Tuy nhiên, lãnh đạo tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận những thách thức ngày càng gia tăng từ biến đổi khí hậu, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất và đời sống người dân. Trong bối cảnh đó, cách tiếp cận “thuận thiên” phát triển hài hòa với tự nhiên, được xác định là hướng đi tất yếu và lâu dài.
Thực tiễn tại địa phương cho thấy, các mô hình sinh kế mùa lũ như lúa - cá, sen - cá, lúa nổi đã mang lại hiệu quả rõ rệt, vừa thích ứng với điều kiện tự nhiên, vừa nâng cao thu nhập cho người dân. Đây cũng chính là nền tảng để dự án CRxN tiếp tục mở rộng trong giai đoạn tới.
Ông Nguyễn Phước Thiện nhấn mạnh, dự án không chỉ mang ý nghĩa về mặt kỹ thuật mà còn góp phần nâng cao năng lực thích ứng cho cộng đồng, đặc biệt là những người chịu tác động trực tiếp của biến đổi khí hậu. Đồng thời, dự án thể hiện rõ cách tiếp cận gắn kết giữa bảo tồn và phát triển, giữa sinh kế và hệ sinh thái.
Các sản phẩm từ sen, gạo lúa mùa nổi, nấm rơm, khô, cá, mấm…ngành hàng chủ lực của Đồng Tháp được trưng bày, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Chung tay vì một đồng bằng bền vững
Với sự hỗ trợ từ Chính phủ Úc và sự đồng hành của WWF, Đồng Tháp cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi để dự án được triển khai hiệu quả, minh bạch và đúng mục tiêu đề ra. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên được kỳ vọng sẽ tạo nên những chuyển biến rõ nét trong phục hồi hệ sinh thái và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.
Dự án CRxN giai đoạn II không chỉ là bước tiếp nối thành công trước đó, mà còn mở ra hướng đi mới cho phát triển nông nghiệp bền vững tại Đồng bằng sông Cửu Long. Trong đó, con người được đặt ở vị trí trung tâm, môi trường là nền tảng, và thiên nhiên là giải pháp.
Từ những cánh đồng lúa nổi, những vùng sen, cá trù phú đến hệ sinh thái đất ngập nước được phục hồi, Đồng Tháp đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp “thuận thiên - sinh thái - bền vững”. Đây không chỉ là giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, mà còn là con đường phát triển dài hạn cho toàn vùng Mekong.
