Xây dựng chuỗi liên kết, chìa khóa phát triển bền vững ngành hàng chanh leo

Thưa quý vị và bà con!

Trên những khu vườn bạt ngàn chanh leo ở vùng Tây Nguyên nói chung và Gia Lai nói riêng, người dân đang canh cánh nỗi lo khi dịch bệnh hoành hành trên diện rộng. Dù giá chanh leo đang ở mức cao, nhưng chính sự bất ổn từ dịch bệnh và nguồn giống kém chất lượng khiến người dân mất niềm tin. Chỉ khi sản xuất được tổ chức bài bản và kiểm soát chặt chẽ dịch bệnh, ngành hàng này mới hy vọng phục hồi trở lại.

Sau đây là ghi nhận của Báo Nông nghiệp và Môi trường.

Trong gần một thập kỷ, chanh leo từng được xem là “cây triệu đô” của vùng Tây Nguyên, đặc biệt là ở Gia Lai. Có thời điểm, diện tích tăng nhanh, giá thu mua liên tục lập đỉnh, chanh leo đã giúp hàng nghìn hộ dân nhanh chóng đổi đời. Ánh hào quang ấy kéo theo làn sóng mở rộng ồ ạt, thiếu quy hoạch, bất chấp yêu cầu về kỹ thuật và chất lượng giống đã sớm để lại hệ lụy. Khi cung vượt cầu, cùng với sự bùng phát dịch bệnh, ngành hàng chanh leo nhanh chóng bước vào giai đoạn lao dốc.

Vài năm trở lại đây, giá chanh leo dần phục hồi, giúp người trồng có nguồn thu ổn định hơn. Tuy vậy, niềm tin của nông dân đã suy giảm đáng kể, bởi họ hiểu rằng, đây là loại cây không dễ trồng, đòi hỏi chất lượng giống tốt, quy trình chăm sóc chuẩn và khả năng kiểm soát dịch bệnh chặt chẽ.

Phỏng vấn ông Tô Viết Ngọc (thôn Hợp Thành, xã Ia Hrung, tỉnh Gia Lai)

Đúng ra là trồng chanh là tôi 9 năm nay rồi. Đúng thâm niên 9 năm liên tục chứ không có cái năm nào mà nghỉ hết. Nhưng trước đây á là trong cái giống của Đài Loan 4 năm thì rất chi là tuyệt vời. Nói chung là ra mặt nào là có có bông có quả mắt đó. Nhưng mà thiệt hại nhất là có cái năm này và là hình như là trồng diện tích thì nhiều mà tốt um chứ không có một tí nào là bông với quả gì hết. Trọng hơn năm tháng tháng rồi 5 tháng rưỡi thì hiện tại giờ là 5 tháng rưỡi không có một cái quả nào để mà thu hết.

Dịch bệnh đang lan nhanh trên nhiều vườn chanh leo ở các địa phương, trong đó bệnh đốm nâu bùng phát mạnh, khiến lá và quả héo úa, rụng sớm. Nhiều hộ dân bất lực khi áp dụng đủ loại biện pháp phòng trừ nhưng mầm bệnh vẫn không được khống chế. Thực tế này không chỉ kéo giảm năng suất, chất lượng quả, mà còn trực tiếp đe dọa thu nhập của người trồng. Giữa thời điểm cận kề thu hoạch, nỗi lo mất mùa đang bao trùm nhiều vùng chanh leo.

Phỏng vấn bà Hoàng Thị Hiên (thôn Chư Hậu 5, xã Ia Hrung, tỉnh Gia Lai)

Tôi có hai ha chanh và 3000 cây. Ờ năm nay là dịch bệnh đốm nâu là  quả là cành là phá hết, cắt hết thuốc là bơm là cứ 3 ngày với 5 ngày là một lần. Bơm xong rồi lại cắt lại ra chồi, chồi lại bị đốm lâu tiếp là chưa thu hồi được vốn giống cây, thiệt hại rất là nhiều. Cho nên là nhờ là công ty rồi giúp đỡ cho bà con nhân dân ở đây là toàn bị là 80- 90% hết.

Nguyên nhân gây ra bệnh đốm nâu được xác định chủ yếu do thời tiết khắc nghiệt kéo dài và quy trình chăm sóc chưa đúng kỹ thuật. Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh, nhiều nông dân lúng túng trong khâu phòng trừ, thử đủ cách nhưng hiệu quả mang lại không như mong muốn. Hệ quả là mầm bệnh tiếp tục lây lan, đe dọa trực tiếp năng suất và thu nhập của người trồng chanh leo.

Phỏng vấn ông  Đặng Văn Cường, Chủ nhiệm HTX Thương mại - dịch vụ - nông nghiệp Hòa Phú

Hợp tác xã hộp phú cũng có lời khuyên với bà con nông hộ là là nên a sử dụng thuốc a đúng tiêu chuẩn, đúng hàm lượng của nó và đúng  bệnh của nó. Vậy là có thể là khắc phục được cái mầm bệnh của đốm nâu do thời tiết nó gây ra. Rồi với lại bà con nông hộ cố gắng thường xuyên thăm vườn và chăm sóc vườn kỹ hơn. Nói chung là thời thời điểm năm nay thì bệnh hoạn nó hoành hành nó làm cho dịch bệnh nhiều hơn. Nên mình phải có thời gian chăm sóc kiểm tra vườn và phát hiện phát hiện bệnh a kịp thời để xử lý và khắc phục.

Hiện nay, giá chanh leo đang ở mức khá cao, khoảng 20.000 đồng/kg đối với chanh múc và 55.000 đồng/kg đối với chanh sạch phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, dịch bệnh diễn biến phức tạp cùng với chất lượng giống chưa bảo đảm đã khiến sản lượng chanh leo sụt giảm nghiêm trọng. Nguồn cung khan hiếm không chỉ làm gián đoạn sản xuất, mà còn tạo áp lực lớn cho mục tiêu phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, liên kết theo chuỗi giá trị giữa doanh nghiệp, HTX và người dân được xem là lời giải căn cơ để ổn định vùng nguyên liệu và đầu ra lâu dài.

Phỏng vấn ông Nguyễn Mạnh Hùng, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Nafoods:

Vấn đề về sản xuất thì chúng tôi đầu tư mở rộng tại các nhà máy đặc biệt là vùng động điểm ở Peliku Gia Lai  từ công suất là trước đây là 300 tấn một ngày thì đã nâng công suất lên hơn gấp đôi để đảm bảo được rằng là trong một lúc mà chính vụ thì chúng tôi cũng có thể là à thu gom tất cả các cái sản phẩm vùng nguyên liệu của mình mà nó đã  truy xuất quản lý và ký hợp đồng bao tiêu. Năm vừa rồi chúng tôi đã ký hợp đồng 5200 ha đối bà con nông dân. Cái hợp đồng này à chúng tôi đã ký với cái giá bảo hiểm tức là vừ với chính vụ thì 6000 và tái vụ là 8.000. À có nghĩa là nếu như mà giá có xuống 5000 thì nếu có chính vụ chúng tôi vẫn mua là 6.000. Tuy nhiên là chúng tôi mua tham gia thị trường và trong cái hành trình lúc năm rồi thì chúng tôi đã làm được rất là tốt cái việc này và cũng yêu cầu các cái hợp tác xã bà con nông dân phải cam kết khi đã ký hợp đồng rồi thì phải đưa cái sản phẩm về cho nhà máy sản xuất.

Ngành hàng chanh leo ở Gia Lai nói riêng và khu vực Tây Nguyên đang đứng trước một giai đoạn đầy chông chênh. Trước những rủi ro chồng chất từ dịch bệnh và thị trường, nhiều nông dân không khỏi băn khoăn giữa lựa chọn tiếp tục giữ vườn hay chuyển sang cây trồng khác. Trong khi đó, chính quyền địa phương đang đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến cáo người dân tiếp tục chăm sóc vườn cây và chủ động phòng trừ dịch bệnh.

Phỏng vấn ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai:

Ngành nông nghiệp cũng đã có cái hướng dẫn kịp thời và khuyến cáo và sẽ tiếp tục sẽ tổ chức tập huống khuyến nông cũng như là tiếp tục hướng dẫn cái quy định kỹ thuật để giúp cho người dân trong thời gian đến cái việc mà sản xuất chanh trên địa bàn tỉnh nó sẽ giảm thiểu về cái thiệt hại do cái dịch hại gây ra, đảm bảo được năng suất của chanh dây, nhất là cái việc sản xuất theo các loại tiêu chuẩn để chúng ta đáp ứng được các cái thị trường à nhất là cái đối với chanh Âu để chúng ta nâng cao cái giá trị đối với chanh dây.

Nhằm nâng cao chất lượng quả chanh leo, ngành nông nghiệp đang tập trung tổ chức lại sản xuất, đẩy mạnh công tác khuyến nông, hướng dẫn nông dân triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật. Trọng tâm là tổ chức sản xuất theo quy trình nông nghiệp tốt, nông nghiệp hữu cơ, qua đó bảo đảm chanh leo đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn của thị trường trong và ngoài nước.

Phỏng vấn Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục trồng trọt và Bảo vệ thực vật

Trong vấn đề tổ chức sản xuất, Cục cũng có phối hợp với các đơn vị nghiên cứu như Viện bảo vệ thực vật, Học viện nông nghiệp Việt Nam, một số đơn vị nghiên cứu khác trực thuộc Bộ cũng như các địa phương chỉ đạo bà con nông dân làm sao tổ chức, thứ nhất là có những giống cây được sản xuất sạch bệnh theo tiêu chuẩn, Thứ 2, là việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật phòng chống các loại sunh vật gây hại là phải theo nguyên tắc 4 đúng. Vị hiện nay một số thị trường người ta siết chặt vấn đề về an toàn thực phẩm. Kể cả thị trường hiện nay như Trung Quốc và một số nước xuất khẩu chanh dây đi kiểm soát vấn đề an toàn thực phẩn rất chặt chẽ. Chính vì vậy việc sử dụng thuốc của chúng ta phải theo nguyên tắc 4 đúng, đảm bảo vấn đề chanh dây xuất khẩu sang thị trường các nước.

Để ngành hàng chanh leo phát triển bền vững, bên cạnh nỗ lực của người dân và doanh nghiệp, vai trò quản lý của Nhà nước là đặc biệt quan trọng. Từ quy hoạch, kiểm soát giống, kỹ thuật canh tác đến liên kết tiêu thụ, chỉ khi được tổ chức đồng bộ, ngành hàng chanh leo mới có thể ổn định và phát triển lâu dài.

- Quý vị và bà con thân mến!

Để ngành hàng chanh leo phát triển bền vững, bên cạnh nỗ lực của người dân và doanh nghiệp, vai trò quản lý của Nhà nước là đặc biệt quan trọng. Từ quy hoạch, kiểm soát giống, kỹ thuật canh tác đến liên kết tiêu thụ, chỉ khi được tổ chức đồng bộ, ngành hàng chanh leo mới có thể ổn định và phát triển lâu dài.

Đến đây, phóng sự của Báo Nông nghiệp và Môi trường xin được khép lại. Cảm ơn và hẹn gặp lại quý vị và bà con trong các chương trình sau.