Đồng dâu mơn mởn, nuôi vụ kén đầy

Sau hai năm liên tiếp bị thiên tai tàn phá, những ruộng dâu ven dòng sông Hồng tại các xã Quy Mông, Trấn Yên của tỉnh Lào Cai đang hồi sinh mạnh mẽ, màu xanh ngút ngàn đã phủ khắp những cánh đồng.

Màu xanh hi vọng sau lũ dữ 

Trong cái se lạnh những ngày đầu năm mới tại thôn Quyết Tiến, xã Quy Mông, trên cánh đồng dâu ven sông, không khí lao động hối hả từ sáng sớm. Vợ chồng ông Hoàng Đình Chiến đang tất bật làm cỏ, bón phân, trồng dặm trên diện tích dâu từng bị tàn phá do ảnh hưởng mưa lũ sau cơn bão số 10 năm 2025.

Nhìn những vệt bùn khô vẫn còn bám trên gốc dâu, ông Chiến kể lại trận lũ dữ: “Nước sông Hồng dâng cao khiến toàn bộ cánh đồng chìm trong biển nước. Nhìn ruộng dâu mất trắng hơn nửa diện tích, vợ chồng tôi xót lắm". Thế nhưng quy luật của thiên nhiên thật kỳ diệu, đất không phụ công người, lớp phù sa màu mỡ bồi lắng sau lũ giờ đây lại đang trở thành nguồn nhựa sống quý giá. Những gốc dâu còn trụ lại sau cơn cuồng phong được bồi đắp, giờ đây đang đâm chồi nảy lộc, vươn lên mơn mởn, mang theo hi vọng về những nong kén đầy.

Bên cạnh chăm sóc dâu, gia đình ông Chiến cũng tranh thủ những ngày đầu năm để hoàn tất việc vệ sinh, khử trùng và sửa chữa lại hệ thống nhà nuôi tằm. Đây là công đoạn cực kỳ quan trọng vì nước lũ tràn vào mang theo nhiều mầm bệnh tiềm ẩn cho những lứa tằm sắp tới. Theo dự tính của ông Chiến, chỉ khoảng gần 2 tháng nữa, khi lá dâu trên cánh đồng đủ độ chín, bà con sẽ chính thức vào vụ tằm xuân năm 2026.

"Trồng dâu nuôi tằm hiệu quả hơn hẳn trồng lúa hay ngô. Như năm trước, dù chi phí thuê người hái lá và phân bón tăng cao nhưng mỗi tháng gia đình nuôi được từ 2 đến 3 lứa, thu về khoảng 2 tạ kén. Trừ hết chi phí, lợi nhuận vẫn đạt hơn 20 triệu đồng mỗi tháng. Hiệu quả kinh tế rõ rệt đã thôi thúc chúng tôi quyết tâm thuê máy móc để khắc phục hậu quả thiên tai, bám trụ với nghề đến cùng", ông Chiến chia sẻ.

Cách ruộng dâu nhà ông Chiến không xa là những ruộng dâu mới trồng, những mầm xanh mới mọc lên mặt đất khoảng gang tay người lớn. Chị Đoàn Thị Thúy ở thôn Quyết Thắng đang cặm cụi nhổ cỏ và đào bỏ những mầm đao riềng còn sót lại từ vụ trước trên ruộng dâu vừa bén rễ.

Chị Thúy là một trong những hộ dân mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng sau thiên tai. Chị tâm sự: "Trước đây toàn bộ 14 sào đất này chỉ trồng đao riềng và ngô. Hai năm nay giá đao riềng bấp bênh quá, lại liên tục bị mưa lũ tàn phá nên gần như không có thu nhập. Nhìn bà con xung quanh nuôi tằm có đồng ra đồng vào, cuộc sống khởi sắc, gia đình tôi quyết tâm tìm sinh kế mới từ nghề trồng dâu nuôi tằm".

Với sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, hiện chị Thúy đã trồng được 1 mẫu dâu bằng giống S7 chất lượng cao. Để chăm sóc dâu và nuôi tằm hiệu quả, chị Thúy chủ động đăng ký tham gia tất cả các buổi tập huấn kỹ thuật do địa phương tổ chức.

Theo chị Thúy, vụ xuân này gia đình sẽ tập trung chăm sóc tốt diện tích dâu, đến vụ thu khi tán dâu đã đủ rộng mới chính thức bắt tay nuôi tằm. Nghề trồng dâu nuôi tằm phù hợp với quỹ thời gian và điều kiện lao động tại địa phương, nhất là khi có nhà máy ươm tơ ký kết bao tiêu sản phẩm kén tằm, hi vọng nghề mới sẽ giúp gia đình chị đổi đời.

Thử nghiệm quy trình sản xuất mới để tránh thiên tai

Tại cánh đồng dâu thôn Lan Đình, xã Trấn Yên, câu chuyện về sức sống của nghề dâu tằm tơ được kể qua bàn tay chai sần của ông Trần Văn Việt. Với hơn 1ha, ông Việt là một trong những hộ dân có diện tích dâu lớn nhất vùng. Dưới làn mưa xuân lất phất, ông nhanh tay bổ sung phân đạm cho những hàng dâu vừa được đốn tỉa đợt cuối năm.

Gần 20 năm gắn bó với cây dâu, con tằm, ông Việt đã nếm trải không biết bao nhiêu thăng trầm, và 2 năm vừa qua là thử thách lớn nhất. Thiên tai liên tiếp khiến thu nhập gia đình ông sụt giảm nghiêm trọng, thiệt hại hàng trăm triệu đồng. "Dâu tằm ngấm vào máu thịt rồi. Ở đất bãi ven sông này, không có cây gì thay thế được cây dâu", ông Việt khẳng định.

Năm nay gia đình ông Việt có 2 sào dâu thí điểm kỹ thuật đốn cao theo hướng dẫn của Trung tâm Nghiên cứu Dâu tằm tơ Trung ương. Đây là giải pháp kỹ thuật mới nhằm giúp cây dâu có bộ khung cao hơn mặt đất, từ đó giảm thiểu tác động nếu xảy ra ngập lụt cục bộ, đảm bảo nguồn lá sạch cho tằm ăn ngay cả trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Nga, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trấn Yên cho biết, hiện xã có vùng dâu tằm trên 700ha với hơn 1.000 hộ tham gia sản xuất. Nghề dâu tằm của xã đã trải qua những thử thách lớn từ các trận lũ năm 2024 và 2025. Đứng trước nguy cơ mai một nghề dâu tằm do thiên tai, các cấp chính quyền địa phương đã vào cuộc với tinh thần quyết liệt nhất.

"Chúng tôi không chỉ hỗ trợ bà con về mặt tinh thần mà còn trực tiếp bắt tay với Công ty Dâu tằm tơ Yên Bái và các hợp tác xã lớn như Hạnh Lê để đảm bảo cung ứng cây giống cho bà con khôi phục sản xuất. Theo đó, hơn 100 tấn giống dâu đã được cấp phát kịp thời cho nông dân. Không chỉ dừng lại ở việc khôi phục diện tích bị mất trắng, Hội còn định hướng bà con trồng mới và cải tạo lại những ruộng dâu già cỗi bằng giống dâu S7 - giống mới có năng suất lá vượt trội và khả năng kháng bệnh tốt, giúp năng suất, chất lượng kén tằm cao hơn.

Theo bà Nga, năm 2026, xã Trấn Yên sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu triển khai quy trình sản xuất mới để thích ứng với thiên tai và né lũ. Xã đã mời các nhà khoa học từ Trung tâm Nghiên cứu Dâu tằm tơ Trung ương về tận ruộng dâu để hướng dẫn bà con kỹ thuật đốn tỉa thử nghiệm và kỹ thuật chăm sóc thích ứng với biến đổi khí hậu. Một trong những giải pháp đột phá là mô hình xoay vụ kết hợp nuôi tằm trong nhà điều hòa.

“Chúng tôi khuyến khích bà con tập trung nuôi tằm vào các tháng đầu năm và vụ xuân hè, sau đó đốn tỉa toàn bộ dâu vào tháng 8 và tháng 9 – thời điểm đỉnh điểm mùa mưa bão. Khi đó, cây dâu ở trạng thái nghỉ, nước lũ tràn qua sẽ không gây thiệt hại nhiều. Nhà nuôi tằm trong môi trường điều hòa sẽ đảm bảo chất lượng kén ổn định nhất", bà Nga cho biết.

Theo kế hoạch năm 2026, xã Trấn Yên tiếp tục trồng mới và cải tạo thêm khoảng 60ha dâu, tập trung tại các vùng trọng điểm như Tân Đồng, Báo Đáp, Việt Thành và Đào Thịnh. Đồng thời vận động bà con mở rộng diện tích lên các vùng đất đồi thấp để giảm áp lực cho vùng đất bãi ven sông vốn thường xuyên chịu rủi ro do lũ lụt.