5 thị trường, 1 chiến lược: [Bài 4] Cuộc chơi mới tại thị trường Mỹ

Mỹ sẽ không còn là thị trường của nông sản sơ chế

Từ góc độ địa bàn Hoa Kỳ, có thể khẳng định rằng tiềm năng kinh tế của nông sản Việt Nam trong bức tranh thương mại toàn cầu vẫn rất lớn, nhưng cách tiếp cận cơ hội cần được thay đổi căn bản. Hoa Kỳ hiện là nền kinh tế lớn nhất thế giới với GDP khoảng 27 nghìn tỷ USD, Tổng chi tiêu thực phẩm hàng năm vào khoảng 2,5-2,6 nghìn tỷ USD, trong đó gần 60% dành cho dịch vụ ăn uống. 

Thương mại điện tử bán lẻ đã vượt ngưỡng 1.200 tỷ USD và chiếm hơn 16% tổng doanh thu bán lẻ. Điều này cho thấy đây không chỉ là một thị trường tiêu dùng lớn, mà còn là một hệ sinh thái tiêu dùng đa kênh, được phân tầng rất sâu, nơi có tiêu chuẩn thị trường cao và có tính dẫn dắt toàn cầu. Chính vì vậy, cơ hội cho nông sản Việt Nam vẫn rộng mở, nhưng không còn là có hàng là bán được, mà đòi hỏi phải đáp ứng đồng thời cả chất lượng, tuân thủ và năng lực tham gia vào hệ thống phân phối.

Để đóng góp vào mục tiêu xuất khẩu nông - lâm - thủy sản đạt 100 tỷ USD, vẫn là những nhóm hàng Việt Nam có lợi thế cạnh tranh như thủy sản, gỗ, cà phê, hạt điều, hồ tiêu và một phần rau quả. Đây là những nhóm hàng mà ta vừa có năng lực sản xuất, vừa có khả năng nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến và đáp ứng các quy chuẩn của thị trường.

Bài liên quan

5 thị trường, 1 chiến lược: [Bài 1] Tâm thế của nông nghiệp thời đại mới

Tuy nhiên, dư địa tăng trưởng không còn nằm ở việc gia tăng sản lượng xuất khẩu thô mà ở khả năng nâng cao giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Ví dụ, đối với thủy sản, khi khoảng 80% lượng tiêu thụ tại Mỹ là nhập khẩu, điều này cho thấy cơ hội là rất lớn, nhưng nếu chỉ dừng ở sản phẩm sơ chế thì rất khó nâng giá trị.

Thị trường đang chuyển mạnh sang các sản phẩm chế biến, tiện lợi, phù hợp với hệ thống bán lẻ và dịch vụ ăn uống. Tương tự, với cà phê hay hạt điều, lợi thế của Việt Nam về nguồn cung là rất rõ, nhưng nếu không đi vào rang xay, đóng gói hoặc xây dựng thương hiệu, thì giá trị gia tăng sẽ vẫn bị hạn chế.

Từ thực tiễn tại thị trường Mỹ, có thể nhận thấy nhiều tín hiệu tích cực cho thấy dư địa tăng trưởng của nông sản Việt Nam vẫn còn đáng kể. Nhập khẩu ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong tiêu dùng thực phẩm của Mỹ, đặc biệt đối với các sản phẩm giá trị cao. Đối với rau quả, nhập khẩu chiếm khoảng 59% nguồn cung quả tươi và 35% nguồn cung rau tươi.

Đồng thời, người tiêu dùng Mỹ ngày càng quan tâm đến thực phẩm quốc tế, các sản phẩm tốt cho sức khỏe, có nguồn gốc rõ ràng và bền vững. Sự phát triển mạnh của thương mại điện tử cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng.

Tuy nhiên, điều quan trọng là những tín hiệu tích cực này không tự chuyển hóa thành đơn hàng cho Việt Nam. Thị trường Mỹ không thiếu nguồn cung, nên cơ hội chỉ dành cho những nhà cung cấp có năng lực đáp ứng đầy đủ.

Chinh phục hệ sinh thái tiêu dùng lớn nhất thế giới

Những nút thắt lớn nhất hiện nay không nằm ở sản phẩm, mà nằm ở hệ thống. Trước hết là tư duy xuất khẩu, khi nhiều doanh nghiệp vẫn coi việc xuất được hàng là thành công, trong khi tại thị trường Mỹ, giá trị thực nằm ở việc hàng có thể duy trì được trong hệ thống phân phối hay không.

Thứ hai là vấn đề tuân thủ. Đây là thị trường có tính tuân thủ rất cao, với các yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính toàn vẹn của chuỗi cung ứng. Trong thủy sản, các quy định như Đạo luật Bảo vệ Động vật biển có vú (MMPA) đã đặt ra yêu cầu về tương đương trong quản lý khai thác, dẫn đến một số nhóm nghề của Việt Nam bị hạn chế tiếp cận thị trường. Điều này cho thấy bài toán không còn là thương mại đơn thuần, mà là nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị.

Bài liên quan

5 thị trường, 1 chiến lược: [Bài 2] Động lực mới của thương mại Việt-Hàn

5 thị trường, 1 chiến lược: [Bài 3] Xuất khẩu không khó nếu chuẩn bị sớm

Thứ ba là hạn chế về logistics và hiện diện thị trường, khi doanh nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc nhiều vào trung gian và chưa tham gia trực tiếp vào các kênh phân phối.

Một điểm khác rất quan trọng đối với thị trường Mỹ là xúc tiến thương mại không chỉ dừng lại ở việc mang hàng mẫu sang giới thiệu hay quảng bá hình ảnh sản phẩm. Thị trường không cần sản phẩm tốt trong ngắn hạn, mà là một hệ thống cung ứng có thể vận hành ổn định trong dài hạn. Điều này càng thể hiện rõ khi làm việc với các kênh phân phối lớn.

Với Amazon, sản phẩm có thể tiếp cận thị trường nhanh, nhưng nếu không duy trì được tồn kho, tốc độ giao hàng hoặc phản hồi khách hàng, hệ thống sẽ tự động giảm hiển thị. Với Costco hoặc Walmart, tiêu chuẩn còn cao hơn, khi nhà cung cấp phải chứng minh được năng lực cung ứng ổn định trên quy mô lớn, với mức sai lệch gần như bằng không. Một buyer (người mua) từng chia sẻ rằng họ không tìm sản phẩm tốt nhất, mà tìm nhà cung cấp đáng tin cậy nhất.

Trong bối cảnh đó, vai trò của các hiệp hội ngành hàng cần được nhìn nhận rõ hơn và phát huy mạnh mẽ hơn. Tại các thị trường như Hoa Kỳ, nơi tiêu chuẩn cao và thông tin phân tán, từng doanh nghiệp riêng lẻ rất khó tự mình đáp ứng đầy đủ các yêu cầu. Hiệp hội có thể đóng vai trò điều phối, chuẩn hóa thông tin thị trường, xây dựng bộ tiêu chuẩn chung, hỗ trợ doanh nghiệp về truy xuất, chứng nhận và hồ sơ tuân thủ.

Đồng thời, hiệp hội cũng là đầu mối quan trọng trong việc kết nối với hệ thống phân phối, nhà nhập khẩu và các tổ chức tại Hoa Kỳ, giúp giảm chi phí tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hiệp hội còn có vai trò trong việc xây dựng hình ảnh ngành hàng, thay vì để từng doanh nghiệp tự phát triển rời rạc.

Song song với đó, vai trò của các tham tán nông nghiệp ở nước ngoài cũng ngày càng trở nên quan trọng, đóng vai trò cầu nối phối hợp với các cơ quan chức năng trong việc xử lý rào cản thương mại và giúp doanh nghiệp trong nước hiểu đúng yêu cầu và cách vận hành của thị trường sở tại. Việc tiếp cận thị trường Mỹ cũng cần thay đổi theo hướng cụ thể hơn, không thể coi đây là một thị trường đồng nhất. Mỗi bang như California, Texas hay New York đều có đặc điểm riêng về tiêu dùng và phân phối, đòi hỏi cách tiếp cận khác nhau.

Trong thời gian tới, điều quan trọng là sự phối hợp giữa các cơ quan trong nước, hiệp hội ngành hàng và hệ thống tham tán cần chuyển từ hỗ trợ theo từng vụ việc sang hỗ trợ theo chuỗi. Trong nước cần tập trung vào chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cấp chế biến và xây dựng hệ thống truy xuất. Hiệp hội đóng vai trò điều phối và chuẩn hóa. Ở ngoài nước, tham tán tập trung vào kết nối thị trường, cảnh báo chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người mua.

Trong một thị trường mà niềm tin và tính ổn định được đặt lên hàng đầu như Mỹ, việc có một hệ sinh thái ngành hàng được tổ chức tốt sẽ tạo lợi thế cạnh tranh rõ rệt hơn so với cạnh tranh đơn lẻ.