Giá xăng dầu tăng mạnh nhưng chưa đủ điều kiện sử dụng quỹ
Giá xăng dầu trong nước vừa trải qua một đợt tăng mạnh theo diễn biến của thị trường năng lượng toàn cầu, nhưng Quỹ bình ổn giá xăng dầu, công cụ từng được sử dụng thường xuyên để “hãm” đà tăng, vẫn tiếp tục đứng ngoài cuộc.
Quỹ bình ổn giá xăng dầu tại các doanh nghiệp đầu mối hiện khoảng 5.600 tỷ đồng. Ảnh minh họa.
Trong kỳ điều hành ngày 5/3, giá xăng E5 RON92 thêm khoảng 1.926 đồng/lít và xăng RON95-III thêm 2.189 đồng/lít, đưa giá bán lẻ lần lượt lên khoảng 21.449 đồng/lít và 22.340 đồng/lít. Cùng thời điểm, giá dầu diesel tăng hơn 3.700 đồng/lít.
Đến ngày 7/3, giá xăng dầu tiếp tục được điều chỉnh tăng mạnh. Xăng RON95-III tăng thêm khoảng 4.707 đồng/lít, lên khoảng 27.047 đồng/lít; xăng E5 RON92 tăng 3.777 đồng/lít, lên khoảng 25.226 đồng/lít. Các mặt hàng dầu tăng mạnh hơn, trong đó dầu diesel tăng hơn 7.200 đồng/lít lên khoảng 30.239 đồng/lít, còn dầu hỏa tăng gần 8.500 đồng/lít, vượt 35.000 đồng/lít.
Tuy nhiên, trong cả 2 phiên, liên Bộ Tài chính - Công Thương vẫn quyết định không trích lập cũng như không chi Quỹ bình ổn giá xăng dầu cho các mặt hàng này.
Thực tế, quỹ này vẫn còn nguồn lực khá lớn. Theo số liệu của Bộ Công Thương, đến hết quý III/2025, tổng số dư Quỹ bình ổn tại các doanh nghiệp đầu mối khoảng 5.600 tỷ đồng. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi: Tại sao khi quỹ vẫn còn hàng nghìn tỷ đồng, quan điều hành chưa sử dụng để giảm áp lực giá?
Theo Luật Giá 2023, việc sử dụng Quỹ bình ổn không còn được thực hiện thường xuyên trong mỗi kỳ điều hành giá như trước đây. Công cụ này chỉ được kích hoạt khi xuất hiện biến động bất thường của thị trường, gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân. Do đó, mức tăng giá mạnh, nhưng nếu chưa được đánh giá là biến động bất thường trên diện rộng thì vẫn chưa đủ điều kiện để sử dụng quỹ.
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phân tích, việc kích hoạt Quỹ bình ổn hiện phải được xem xét trong tổng thể các biện pháp điều hành giá. Trước khi đề xuất sử dụng quỹ, cơ quan quản lý phải đánh giá xu hướng biến động giá, mức độ ảnh hưởng tới kinh tế vĩ mô, lạm phát, cũng như tác động tới hoạt động sản xuất và tiêu dùng. Khi giá xăng dầu mới tăng trong một kỳ điều hành, dữ liệu vẫn chưa đủ để kết luận rằng thị trường đã bước vào trạng thái bất ổn cần can thiệp bằng quỹ.
Một yếu tố khác là sự thay đổi trong tư duy điều hành giá xăng dầu. Những năm trước đây, quỹ thường được sử dụng để giảm bớt mức tăng trong từng kỳ điều chỉnh giá, qua đó làm “mềm” biến động của thị trường. Nhưng với cơ chế điều hành giá hiện nay, khi thường xuyên cập nhật theo biến động quốc tế, giá xăng dầu trong nước đã bám sát hơn với giá thế giới. Điều này khiến vai trò của Quỹ bình ổn giảm dần, từ công cụ can thiệp thường xuyên chuyển thành biện pháp dự phòng khi thị trường xuất hiện cú sốc lớn.
Khi nào Quỹ bình ổn giá sẽ được sử dụng?
Nhìn rộng hơn, Quỹ bình ổn giá xăng dầu đang bước vào giai đoạn thay đổi vai trò. Thay vì là công cụ được kích hoạt gần như mỗi lần giá tăng, quỹ hiện được giữ như “van an toàn” cho những tình huống thị trường biến động thật sự bất thường, có nguy cơ tác động mạnh đến ổn định kinh tế vĩ mô và đời sống xã hội.
Trong Dự thảo Thông tư hướng dẫn Nghị định kinh doanh xăng dầu do Bộ Công Thương chủ trì soạn thảo, Bộ đề xuất xác lập ngưỡng cụ thể để kích hoạt cơ chế bình ổn giá xăng dầu.
Cụ thể, việc bình ổn, bao gồm cả việc sử dụng Quỹ bình ổn, sẽ được xem xét khi giá bán lẻ xăng dầu trong nước tăng liên tiếp trong một tháng với mức cộng dồn từ 20% trở lên và có nguy cơ ảnh hưởng tới kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và đời sống người dân.
Khi xuất hiện tình huống này, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan phân tích diễn biến thị trường, cung cầu, giá thế giới, tồn kho và nhu cầu tiêu thụ để báo cáo Chính phủ quyết định việc áp dụng biện pháp bình ổn.
Dự thảo cũng đưa ra cách tiếp cận mới trong điều hành giá. Đó là, việc theo dõi biến động thị trường sẽ dựa trên dữ liệu giá bán lẻ do các thương nhân đầu mối công bố, trong đó nhóm doanh nghiệp có sản lượng tiêu thụ chiếm hơn 70% thị trường được dùng làm cơ sở đại diện để đánh giá mặt bằng giá.
Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng cho biết, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu không phải là công cụ duy nhất để điều hành giá xăng dầu. Trong những trường hợp cần thiết, Nhà nước có thể xem xét sử dụng các công cụ khác, kể cả ngân sách để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội.
