Phát triển vùng chăn nuôi an toàn, giải pháp căn cơ trước thách thức dịch bệnh

‘Bom nổ chậm’ từ chăn nuôi nhỏ lẻ

Phát biểu mở đầu Hội nghị triển khai công tác phát triển chăn nuôi, phòng chống dịch bệnh gia súc, gia cầm và quản lý hoạt động giết mổ năm 2026, ông Hồ Huy Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh ngay, năm 2025 là năm đỉnh điểm thiên tai, dịch bệnh. Từ dịch tả lợn Châu Phi (DTLCP), viêm da nổi cục trâu bò, lở mồm long móng gia súc… đều phát sinh, gây thiệt hại nặng nề cho người chăn nuôi.

“DTLCP xảy ra tại 65 xã, phường khiến hơn 52.000 con lợn mắc bệnh phải tiêu hủy, thiệt hại lên đến 142 tỷ đồng, đây là con số vô cùng lớn. Chúng ta cần chấn chỉnh ngay các tồn tại, nhân rộng các mô hình phòng chống dịch bệnh hiệu quả để kéo lại tỷ trọng ngành chăn nuôi trong thời gian tới”, Phó Chủ tịch Hà Tĩnh nhấn mạnh.

Theo đánh giá từ Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi (Sở NN&MT Hà Tĩnh), dịch bệnh tập trung bùng phát mạnh từ tháng 7 đến đầu tháng 11/2025, trùng với thời điểm xảy ra các đợt thiên tai. Sau mưa bão lớn, nhiều cơ sở chăn nuôi bị hư hỏng chuồng trại, tốc mái, đổ hàng rào khiến việc kiểm soát người, phương tiện và mầm bệnh ra vào khu chăn nuôi gần như không thể thực hiện hiệu quả. Cùng với đó, giá lợn giảm, sức tiêu thụ thịt lợn thấp làm gia tăng áp lực tồn đàn, kéo dài thời gian nuôi, từ đó làm tăng nguy cơ bùng phát dịch.

Nguyên nhân then chốt khác chính là việc tỷ lệ hộ dân chăn nuôi nhỏ lẻ lớn nhưng chưa đảm bảo các yêu cầu về an toàn sinh học, chuồng trại không đảm bảo cách ly; việc tiêu độc, khử trùng chưa thực hiện thường xuyên, đồng bộ khiến dịch bệnh khó kiểm soát, dễ tái phát và lây lan trên diện rộng.

“Minh chứng là những địa phương có số hộ chăn nuôi nông hộ lớn như: xã Yên Hòa, Đồng Tiến, Cẩm Xuyên, Đồng Lộc, Cẩm Hưng, Cẩm Duệ... DTLCP đã bùng dịch diện rộng, với số lợn tiêu hủy đều trên 3.000 con”, ông Trần Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh thông tin.

Theo ông, trong bối cảnh virus DTLCP có sự biến chủng phức tạp, xuất hiện các chủng genotype I + II – loại mà vắc xin hiện nay chưa có hiệu quả phòng bệnh thì nguy cơ dịch bệnh gia tăng càng khó tránh khỏi. Thêm vào đó, tâm lý chủ quan của một bộ phận người chăn nuôi như tái đàn khi dịch chưa được khống chế hoàn toàn, không kịp thời khai báo khi phát hiện lợn ốm, thậm chí vứt xác lợn chết ra môi trường… đã làm gia tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh.

Xã Yên Hòa có tổng đàn lợn gần 4.500 con, chủ yếu nuôi nhỏ lẻ trong khu dân cư. Chính Chủ tịch UBND Phan Quang Cương thừa nhận, Yên Hòa là địa bàn nhạy cảm với các loại dịch bệnh, tỷ lệ lưu hành mầm bệnh cao. Trước đây, số lượng gia súc gia cầm mắc bệnh, tiêu hủy hàng năm luôn nằm trong nhóm “báo động” của huyện Cẩm Xuyên cũ.

“DLTCP kéo dài từ tháng 12/2024 đến nay đã cướp đi của người chăn nuôi hơn 338 tấn lợn hơi. Hiện dịch bệnh vẫn diễn biến phức tạp, số liệu tiêu hủy ngày càng tăng, ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế nông hộ và gây áp lực đối với công tác bảo vệ môi trường. Vì vậy, xã khuyến cáo người dân thực hiện tái đàn thận trọng, không thả giống khi chưa đảm bảo các điều kiện an toàn sinh học”, ông Phan Quang Cương nói.

Nhân rộng mô hình chăn nuôi hữu cơ, chăn nuôi không tiếp xúc

Giữa “bão” DTLCP, rõ ràng vai trò “đầu kéo” của cơ sở chăn nuôi quy mô vừa và lớn cực kỳ quan trọng. Hiện nay tổng đàn lợn trong nông hộ không còn nhiều nên dịp Tết Nguyên đán sắp tới, sản lượng thịt cung ứng ra thị trường trông chờ vào cơ sở chăn nuôi vừa và nhỏ.

“Áp lực dịch bệnh khiến chi phí đầu vào trong chăn nuôi tăng 30 - 40% so với bình thường. Chúng tôi mong muốn chính sách Nhà nước hỗ trợ tương xứng với thiệt hại của người chăn nuôi, nhất là nông hộ, để họ tổ chức sản xuất tuân thủ quy trình kiểm soát dịch bệnh”, Giám đốc doanh nghiệp chăn nuôi lợn lớn nhất nhì tỉnh Hà Tĩnh nói.

Theo ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Giám đốc Sở NN-MT Hà Tĩnh, thực tiễn phòng, chống dịch năm 2025 cho thấy, các cơ sở chăn nuôi quy mô lớn, được đầu tư bài bản, áp dụng nghiêm ngặt các quy trình an toàn sinh học hầu như không bị ảnh hưởng bởi DTLCP. Hoặc các mô hình nuôi quy mô vừa nhưng áp dụng phương châm chăn nuôi “không tiếp xúc” đã phát huy hiệu quả rõ rệt.

Minh chứng là 46 mô hình chăn nuôi lợn liên kết với Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm luôn duy trì được tổng đàn khoảng 700 con, cơ bản không bị DLTCP “điểm mặt chỉ tên”. Đặc biệt, các mô hình này còn thúc đẩy hình thành chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm; chất thải chăn nuôi được xử lý thông qua quy trình sinh học, đệm lót, tái sử dụng làm phân bón hữu cơ, góp phần giảm ô nhiễm môi trường nông thôn (nhất là ô nhiễm mùi hôi), phù hợp định hướng phát triển nông nghiệp xanh của tỉnh.

“Mô hình liên kết chăn nuôi theo hướng hữu cơ với Tập đoàn Quế Lâm và mô hình thí điểm nuôi không tiếp xúc theo hướng an toàn tại xã Phú Lộc, huyện Can Lộc cũ đã và đang phát huy hiệu quả rất tốt. Đề nghị các xã, phường nhân rộng 2 mô hình này tại địa phương mình nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân theo hướng an toàn dịch bệnh”, Phó Giám đốc Sở NN-MT nhấn mạnh thêm.

Ông Hồ Huy Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh cho rằng, trước, trong và sau tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 là thời điểm hết sức nhạy cảm, nguy cơ DTLCP lây lan diện rộng rất cao. Do đó, yêu cầu ngành chuyên môn theo dõi sát tình hình để sớm kiểm soát, hướng dẫn bà con tái đàn lợn khi đảm bảo điều kiện.

Tiếp tục tổ chức lại chăn nuôi theo hướng an toàn dịch bệnh, an toàn sinh học. Tăng cường công tác quản lý nhà nước về thú y, kiểm soát chặt chẽ hoạt động vận chuyển, buôn bán, giết mổ động vật và sản phẩm động vật.

Riêng tiêm phòng vacxin đợt 1 năm 2026, trước mắt, khi chưa có cơ chế hỗ trợ vacxin tiêm phòng, các địa phương chủ động hỗ trợ và tuyên truyền xã hội hóa đảm bảo tổ chức thực hiện tốt nhiệm vụ này nhằm hạn chế tối đa nguy cơ xâm nhập và lây lan mầm bệnh.