Đây là thông điệp được Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh khi đánh giá lại chặng đường phát triển nông nghiệp năm 2025 và định hướng cho giai đoạn tới.
Theo ông, Việt Nam không thiếu chiến lược, chương trình hay cam kết quốc tế, nhưng “khoảng cách lớn hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện tại cơ sở”, nơi mọi chính sách cuối cùng đều được kiểm chứng bằng hiệu quả sản xuất của từng hộ nông dân.
Thứ trưởng Hoàng Trung: 'Nông dân là chủ thể quyết định thành công của chuyển đổi nông nghiệp xanh'. Ảnh: Bảo Thắng.
Năm 2025, ngành nông nghiệp vẫn duy trì vai trò trụ đỡ với tăng trưởng giá trị gia tăng ước đạt 3,7- 3,9%, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt gần 70 tỷ USD. Tuy nhiên, Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh rằng những con số này không đồng nghĩa với việc nông nghiệp đã sẵn sàng cho giai đoạn phát triển mới. “Nếu tiếp tục tăng trưởng bằng mở rộng đầu vào, khai thác tài nguyên và chịu rủi ro thị trường, nông nghiệp sẽ rất dễ tổn thương trước các cú sốc bên ngoài”, ông nói.
Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận, chuyển đổi xanh không thể triển khai theo cách hành chính hay phong trào. Trọng tâm của quá trình này là thay đổi cách tổ chức sản xuất ở cấp hộ và cộng đồng nông dân. “Nông dân không chỉ là người thực hiện, mà phải là chủ thể quyết định thành công của chuyển đổi nông nghiệp xanh”, Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh. Điều đó đòi hỏi chính sách phải đi kèm công cụ cụ thể để giảm rủi ro cho nông dân, từ kỹ thuật canh tác, sử dụng vật tư đầu vào đến tiêu thụ sản phẩm.
Một trong những điểm then chốt được Thứ trưởng Hoàng Trung nhắc đến là vai trò của liên kết chuỗi giá trị. Khi nông dân sản xuất đơn lẻ, chi phí chuyển đổi sang các tiêu chuẩn xanh thường cao, trong khi lợi ích không rõ ràng. Ngược lại, nếu được tổ chức trong hợp tác xã, tổ hợp tác và gắn với doanh nghiệp, nông dân có thể tiếp cận thị trường ổn định hơn, chia sẻ chi phí và hưởng lợi từ giá trị gia tăng.
Bên cạnh đó, ông cho rằng khoa học công nghệ và chuyển đổi số phải được coi là công cụ hỗ trợ trực tiếp cho nông dân, thay vì chỉ dừng ở các dự án trình diễn. “Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi giúp nông dân giảm chi phí, tăng năng suất và bán được sản phẩm với giá tốt hơn”, Thứ trưởng Hoàng Trung nói, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các tổ chức trung gian trong việc “dịch” chính sách và công nghệ thành hành động cụ thể ở cơ sở.
Việc đặt nông dân ở trung tâm không chỉ là yêu cầu về mặt quan điểm, mà là điều kiện để nông nghiệp xanh trở thành động lực tăng trưởng thực chất. Khi nông dân thấy rõ lợi ích, có tổ chức hỗ trợ và được chia sẻ rủi ro, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra tự nhiên hơn, bền vững hơn và tạo nền tảng cho nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới.
Hội nghị đặt ra một số nhiệm vụ trọng tâm của Hội Nông dân thời gian tới. Ảnh: Bảo Thắng.
Tại nhiều địa phương, Hội Nông dân các tỉnh đã cơ bản thiết lập được cách vận hành này. Việc đặt nông dân ở trung tâm là yêu cầu mang tính thực tiễn. Đặc biệt, khi hình thành những mô hình sản xuất an toàn, giảm đầu vào hóa chất được nông dân hưởng ứng bởi “đầu ra được bảo đảm và thu nhập không thấp hơn cách làm cũ”.
Trong quá trình ấy, tổ chức hội dần trở thành kênh trung gian quan trọng để “dịch” chính sách thành hành động cụ thể. Thông qua chi, tổ hội nghề nghiệp, nông dân được hướng dẫn kỹ thuật, tập huấn kỹ năng số, xây dựng thương hiệu và tiếp cận các nền tảng tiêu thụ mới. Năm 2025, hàng trăm nghìn hộ nông dân đã có tài khoản trên sàn thương mại điện tử, hàng nghìn mô hình sản xuất an toàn và kinh tế tuần hoàn được hình thành từ cơ sở
Tuy nhiên, các địa phương cũng thẳng thắn chỉ ra những khó khăn sau sắp xếp bộ máy. Địa bàn quản lý rộng hơn, cán bộ cơ sở mỏng hơn, trong khi yêu cầu hỗ trợ nông dân ngày càng cao. Một số nơi thiếu cán bộ am hiểu thị trường, chuyển đổi số và tiêu chuẩn xanh, khiến việc nhân rộng mô hình còn chậm.
Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn nhìn nhận thách thức giờ không nằm ở nhận thức của nông dân, mà ở năng lực tổ chức và hỗ trợ từ cơ sở. Theo ông, sau sắp xếp bộ máy và mở rộng địa bàn quản lý theo mô hình chính quyền hai cấp, nhiều hội Nông dân cấp xã phải phụ trách số lượng hội viên lớn hơn, trong khi cán bộ mỏng hơn và yêu cầu hỗ trợ ngày càng đa dạng.
Ông Lương Quốc Đoàn cho rằng trong bối cảnh đó, nếu tổ chức hội vẫn vận hành theo cách làm cũ, thiên về vận động phong trào, thì rất khó đáp ứng yêu cầu mới của nông dân. “Nông dân hiện nay không chỉ cần tuyên truyền, mà cần được hỗ trợ cụ thể: ai đứng ra kết nối đầu ra, ai hướng dẫn tiêu chuẩn, ai đồng hành khi thị trường biến động”, ông nói.
Mô hình cánh đồng công nghệ tại xã Việt Khê, TP Hải Phòng. Ảnh: Đinh Mười.
Từ tổng kết thực tiễn năm 2025, Chủ tịch Trung ương Hội chỉ ra rằng những địa phương hoạt động hiệu quả thường gắn công tác hội với các hình thức tổ chức sản xuất cụ thể như chi, tổ hội nghề nghiệp, hợp tác xã và tổ hợp tác. Ở đó, cán bộ hội không chỉ làm công tác vận động, mà trực tiếp tham gia hỗ trợ nông dân xây dựng phương án sản xuất, kết nối doanh nghiệp và tiếp cận các kênh tiêu thụ ổn định.
Ông nhấn mạnh, sau khi các trung tâm hỗ trợ nông dân không còn hoạt động như trước, yêu cầu đặt ra là hội phải chủ động bù đắp khoảng trống này bằng cách nâng cao năng lực cán bộ cơ sở và tăng cường phối hợp với các ngành, doanh nghiệp. “Nếu hội không đủ năng lực đi cùng nông dân trong từng khâu cụ thể, từ sản xuất đến tiêu thụ, thì mọi chủ trương rất dễ dừng lại trên giấy”, ông Đoàn nói.
Thước đo hiệu quả của công tác hội trong giai đoạn tới, vì thế, không nằm ở số lượng mô hình hay phong trào, mà ở khả năng giúp nông dân ổn định sinh kế trong điều kiện mới. Khi tổ chức hội thực sự trở thành chỗ dựa thực chất ở cơ sở, nông dân mới có thể yên tâm tham gia các mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn cao hơn và thích ứng với những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.
Năm 2025, hơn 6,4 triệu hộ nông dân đăng ký sản xuất, kinh doanh giỏi; gần 900.000 hội viên tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã; hàng triệu lượt nông dân được tập huấn khoa học kỹ thuật và chuyển đổi số. Đây được coi là nền tảng quan trọng để nông dân từng bước chuyển từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ sang tư duy kinh tế nông nghiệp.
