Liên kết chiến lược, định vị tương lai ngành khoáng sản thiết yếu

Ngày 13/5, tại Hà Nội, hội thảo kỹ thuật lần thứ 5 thuộc Dự án Quỹ Hợp tác ASEAN - Hàn Quốc (AKCF) đã khai mạc với chủ đề “Quản lý và chiến lược khoáng sản thiết yếu cho môi trường bền vững tại ASEAN”.

Sự kiện diễn ra trong bối cảnh cuộc đua năng lượng sạch toàn cầu đang ở giai đoạn quyết định, đặt các quốc gia ASEAN trước yêu cầu cấp thiết về việc tự cường nguồn nguyên liệu chiến lược cho các ngành công nghiệp tương lai. Đây không chỉ là một diễn đàn học thuật đơn thuần, mà là nơi định hình lộ trình hợp tác, chuyển giao công nghệ và xây dựng cơ sở dữ liệu chung giữa ASEAN và đối tác Hàn Quốc.

Phát biểu khai mạc hội thảo, TS. Trần Mỹ Dũng, Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam nhận định, trong bối cảnh thế giới chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng xanh, các loại khoáng sản thiết yếu như đất hiếm, lithium, cobalt, nickel hay wolfram đã trở thành nguồn tài nguyên có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng.

Ông nhấn mạnh Việt Nam xác định tài nguyên địa chất và khoáng sản không chỉ là nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế mà còn là tài sản chiến lược quốc gia cần được quản lý hiệu quả, khai thác hợp lý và sử dụng tiết kiệm cho các thế hệ tương lai.

Trước sự gia tăng nhanh chóng của nhu cầu toàn cầu, TS. Trần Mỹ Dũng cho rằng các nước ASEAN cần tăng cường điều tra địa chất, đánh giá tiềm năng và nâng cao năng lực quản lý để phát triển ngành công nghiệp này theo hướng bền vững, có trách nhiệm và thân thiện với môi trường.

Tiếp nối tinh thần đó, Tiến sĩ Soocheol JEONG, Trưởng phòng Nghiên cứu Thăm dò và Khai thác Khoáng sản thuộc Viện Khoa học Địa chất và Tài nguyên Khoáng sản Hàn Quốc (KIGAM) khẳng định khoáng sản thiết yếu đóng vai trò là "nhiên liệu" cho năng lượng sạch và các ngành công nghiệp tiên tiến.

Ông cho rằng hội thảo là dịp để các bên chia sẻ kinh nghiệm, thảo luận về những thách thức chung và cùng nhau khám phá các cơ hội hợp tác trong tương lai. Với vai trò mới là Giám đốc dự án của KIGAM, ông cam kết sẽ tiếp tục thúc đẩy việc chia sẻ các công nghệ thăm dò và khai thác hiện đại từ Hàn Quốc, cũng như lan tỏa những thành tựu chính của dự án AKCF nhằm nâng cao năng lực khai thác khoáng sản thiết yếu cho toàn khu vực.

Đột phá từ công nghệ thông minh và quản trị số

Một trong những xu hướng then chốt được thảo luận tại hội thảo là việc ứng dụng các giải pháp công nghệ cao để tối ưu hóa nguồn tài nguyên. Ông Yongzheng MA, Trưởng đại diện Ủy ban Điều phối các Chương trình Khoa học Địa chất ở Đông và Đông Nam Á (CCOP) nhấn mạnh, để quản lý khoáng sản thiết yếu hiệu quả, các quốc gia phải dựa trên những phương pháp kỹ thuật mạnh mẽ và nền tảng dữ liệu đáng tin cậy. 

Ông phác thảo lộ trình hợp tác ASEAN - Hàn Quốc tập trung vào bốn lĩnh vực trọng tâm gồm: công nghệ thăm dò thông minh giúp cải thiện hiệu quả và giảm thiểu tác động môi trường; xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp và bản đồ số để cung cấp thông tin theo thời gian thực cho các nhà hoạch định chính sách; thiết lập khung dữ liệu tiêu chuẩn để đảm bảo khả năng tương tác dữ liệu giữa các quốc gia ASEAN và Hàn Quốc; và đảm bảo chuỗi cung ứng đóng góp vào sự tăng trưởng bền vững và thịnh vượng chung.

"Bằng cách xây dựng một cơ sở dữ liệu dùng chung, ASEAN đang đặt nền móng vững chắc cho việc ra quyết định dựa trên bằng chứng và thực hiện quản trị minh bạch, từ đó định vị mình là một đối tác tin cậy trong bức tranh khoáng sản toàn cầu", ông Yongzheng MA nói.

TS. Trần Mỹ Dũng đồng tình và cho rằng việc xây dựng và phát triển nền tảng cơ sở dữ liệu khoáng sản thiết yếu ASEAN là một sáng kiến rất có ý nghĩa. Ông tin tưởng rằng các nội dung thảo luận về công nghệ địa chất - địa vật lý hiện đại, ứng dụng AI và dữ liệu số sẽ mang lại nhiều thông tin hữu ích và giá trị thực tiễn cho các cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong khu vực, góp phần xây dựng một ngành công nghiệp minh bạch và hiệu quả hơn.

Kiến tạo chuỗi cung ứng bền bỉ và giá trị gia tăng

Tiến sĩ Dongsoo KIM, Viện trưởng Viện Kinh tế Công nghiệp và Thương mại Hàn Quốc (KIET) nhận định, thời đại của việc chỉ đơn thuần khai thác và xuất khẩu tài nguyên đã kết thúc, cần thay đổi tư duy từ "khai thác thô" sang "giá trị gia tăng".

Ông cảnh báo về rủi ro khi chuỗi cung ứng quá tập trung vào một điểm duy nhất, điều này có thể dẫn đến việc hiệu quả kinh tế bị "vũ khí hóa". Do đó, việc ổn định chuỗi cung ứng là ưu tiên hàng đầu, tập trung vào ba khía cạnh: đa dạng hóa ngành công nghiệp, thiết lập các tiêu chuẩn tối thiểu về môi trường và nhân quyền cho một xã hội bền vững, và quản trị tốt biến động giá cả.

Tiến sĩ Dongsoo KIM cũng đưa ra một khái niệm đầy chiến lược khi cho rằng đối với các cường quốc sản xuất như Hàn Quốc, sự ổn định trong chuỗi cung ứng chính là lợi thế cạnh tranh cuối cùng. Theo ông, các bên không chỉ đang nỗ lực tích trữ khoáng sản mà thực chất là đang "tích trữ sự ổn định" để đảm bảo rằng các nhà máy trong tương lai luôn có đủ nguồn lực vận hành bất chấp những biến động về địa chính trị thế giới.

Hội thảo kỹ thuật AKCF lần thứ 5 sẽ tiếp tục diễn ra tại Hà Nội đến hết ngày 15/5/2026 với các chương trình chuyên sâu về cơ sở dữ liệu và chuyến khảo sát thực địa tại Vịnh Hạ Long (Quảng Ninh). Những kết quả của Hội thảo được kỳ vọng sẽ tạo ra mạng lưới hợp tác thực chất, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, đóng góp vào sự phát triển bền vững của toàn khu vực ASEAN.