Nền tảng cho nông nghiệp hàng hóa hiện đại
Chia sẻ tại Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh” tại Lai Châu sáng 24/4, ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với chuyển đổi số không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là trụ cột quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, đặc biệt đối với các địa phương còn nhiều tiềm năng như tỉnh Lai Châu.
Theo ông Nguyễn Quang Tin, phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với chuyển đổi số là trụ cột quan trọng trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Ảnh: Tùng Đinh.
Theo ông Tin, trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và phát triển bền vững ngày càng cao, nông nghiệp truyền thống quy mô nhỏ lẻ không còn phù hợp. Việc chuyển đổi sang sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và công nghệ số là con đường tất yếu để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản.
Thực tế thời gian qua cho thấy, việc ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Nhiều mô hình nông nghiệp thông minh đã được triển khai, ứng dụng các công nghệ như hệ thống tưới tự động, nhà kính, cảm biến môi trường, cùng với các nền tảng số phục vụ quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc và giám sát chất lượng. Những ứng dụng này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn cải thiện đáng kể chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và gia tăng giá trị nông sản.
Đặc biệt, việc số hóa trong nông nghiệp đã góp phần từng bước hình thành phương thức quản trị hiện đại, minh bạch. Các công cụ như nhật ký điện tử, mã số vùng trồng, hệ thống truy xuất nguồn gốc, sàn giao dịch thương mại điện tử đã mở ra hướng đi mới cho tiêu thụ nông sản, giúp kết nối trực tiếp giữa người sản xuất với thị trường trong và ngoài nước.
Việc số hóa trong nông nghiệp đã góp phần từng bước hình thành phương thức quản trị hiện đại, minh bạch. Ảnh: Bộ KHCN.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Quang Tin cũng thẳng thắn chỉ ra, quá trình phát triển nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số tại Lai Châu vẫn còn nhiều hạn chế và điểm nghẽn. Trước hết, việc ứng dụng công nghệ còn thiếu đồng đều giữa các vùng, chủ yếu dừng ở quy mô thí điểm, chưa được nhân rộng thành các mô hình sản xuất lớn. Hạ tầng số, đặc biệt ở khu vực miền núi còn yếu và thiếu đồng bộ, cơ sở dữ liệu ngành chưa hoàn thiện, dẫn đến việc kết nối, chia sẻ thông tin còn hạn chế.
Bên cạnh đó, liên kết trong chuỗi giá trị nông sản từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ vẫn còn lỏng lẻo. Nhiều sản phẩm chưa xây dựng được thương hiệu mạnh, chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đáng chú ý, phần lớn nông hộ và hợp tác xã - lực lượng sản xuất chủ yếu vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận công nghệ do hạn chế về vốn, thiếu kỹ năng số và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp số
Để giải quyết những thách thức và thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại, ông Nguyễn Quang Tin nhấn mạnh cần xác định rõ khoa học công nghệ và chuyển đổi số là nền tảng xuyên suốt trong chiến lược phát triển. Trọng tâm trước hết là xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp số, trong đó bao gồm hạ tầng số, nền tảng dữ liệu và các ứng dụng phục vụ sản xuất, quản lý và tiêu thụ.
Một nhiệm vụ quan trọng là phát triển cơ sở dữ liệu lớn (big data) của ngành nông nghiệp, tích hợp dữ liệu về đất đai, khí hậu, giống cây trồng, vật nuôi, thị trường… Trên cơ sở đó, đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ tiên tiến như Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý sản xuất, dự báo thời tiết, dịch bệnh và xu hướng thị trường. Những công nghệ này sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm rủi ro và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.
Đối với tỉnh Lai Châu, ông Tin cho rằng cần tập trung vào các nhóm sản phẩm chủ lực có tiềm năng lớn như dược liệu (đặc biệt là sâm và các cây thuốc quý), chè, cây ăn quả, chăn nuôi gia súc lớn và các sản phẩm đặc sản địa phương. Đây là những lĩnh vực hoàn toàn có thể ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số để nâng cao giá trị.
Minh bạch nông sản nhờ chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc. Ảnh: NBC.
Trong lĩnh vực dược liệu, có thể áp dụng công nghệ nuôi trồng trong nhà lưới, hệ thống tưới nhỏ giọt, kiểm soát môi trường, đồng thời kết hợp số hóa vùng trồng, quản lý nhật ký điện tử và truy xuất nguồn gốc. Đối với cây trồng và lâm sản, việc ứng dụng công nghệ trong chọn tạo giống, canh tác, thu hoạch và logistics sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Trong chăn nuôi, các mô hình chăn nuôi thông minh, ứng dụng cảm biến, tự động hóa và quản lý dữ liệu sẽ giúp kiểm soát dịch bệnh, tối ưu chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế.
Song song đó, cần đẩy mạnh phát triển công nghệ sau thu hoạch và chế biến sâu nhằm gia tăng giá trị sản phẩm, kéo dài chuỗi giá trị và giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô. Việc kết hợp nông nghiệp với du lịch và thương mại điện tử cũng được xem là hướng đi tiềm năng để mở rộng thị trường tiêu thụ.
Một trong những giải pháp then chốt được ông Tin nhấn mạnh là hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao. Doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt trong việc hình thành chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ và mở rộng thị trường. Đồng thời cần có chính sách hỗ trợ hợp tác xã và nông dân tiếp cận công nghệ, vốn và đào tạo kỹ năng số.
Công tác đào tạo nguồn nhân lực cũng được xác định là yếu tố quyết định. Cần nâng cao năng lực tiếp cận và làm chủ công nghệ cho nông dân, đặc biệt là ở khu vực miền núi. Việc kết hợp giữa tri thức khoa học hiện đại với kinh nghiệm bản địa sẽ tạo ra giá trị bền vững và phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Nông sản Lai Châu vươn xa nhờ công nghệ số. Ảnh: Báo Lai Châu.
Ngoài ra, ông Tin cũng nhấn mạnh vai trò của truy xuất nguồn gốc trong phát triển nông nghiệp hiện đại. Việc xây dựng hệ thống truy xuất đồng bộ sẽ giúp minh bạch toàn bộ quá trình sản xuất, từ canh tác, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ, qua đó nâng cao niềm tin của người tiêu dùng và giá trị sản phẩm trên thị trường.
Một nội dung quan trọng khác là phát triển thị trường gắn với thương mại điện tử. Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, việc đưa nông sản lên các nền tảng số sẽ giúp mở rộng kênh tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào thương lái và tăng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.
Ông Nguyễn Quang Tin khẳng định, chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là động lực cốt lõi giúp nông nghiệp phát triển minh bạch, hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường.
Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và triển khai các chương trình về nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số, tạo nền tảng vững chắc cho Lai Châu phát triển nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại, sinh thái và bền vững.
