Sản lượng thấp do diện tích trồng hạn chế
Chia sẻ về định hướng phát triển kinh tế rừng Lai Châu theo hướng tích hợp đa giá trị, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, với đặc điểm khí hậu gió mùa chí tuyến, mang tính điển hình của vùng nhiệt đới núi cao Tây Bắc, ngày nóng, đêm lạnh, ít chịu ảnh hưởng của bão, Lai Châu có điều kiện thuận lợi để phát triển các vùng chuyên canh cây ăn quả, rau hoa và đặc biệt là cây dược liệu.
Đến nay, tổng diện tích trồng dược liệu của tỉnh đạt khoảng hơn 23.000 ha, tập trung ở nhiều loài có giá trị kinh tế như sâm Lai Châu, bảy lá một hoa, đảng sâm, đương quy, quế, thảo quả, sa nhân, nghệ, gừng… Trong đó, các loài dược liệu trồng dưới tán rừng tự nhiên hiện chủ yếu là thảo quả và sa nhân với khoảng 9.100 ha.
“Đây là những cây đã được phát triển mạnh tại nhiều tỉnh miền núi phía Bắc trong thời gian qua, song cần có định hướng bền vững để tránh tác động tiêu cực đến hệ sinh thái rừng”, ông Diện đánh giá.
Ông Nguyễn Văn Diện cho rằng sản lượng còn thấp là rào cản lớn đối với phát triển chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu quy mô lớn của sâm Lai Châu. Ảnh: Tùng Đinh.
Riêng với sâm Lai Châu, ông Nguyễn Văn Diện nhấn mạnh đây là loài dược liệu quý, có giá trị kinh tế cao và là sản phẩm đặc hữu có tiềm năng trở thành ngành hàng chiến lược của địa phương. Tuy nhiên, sản lượng hiện nay còn thấp do diện tích trồng hạn chế, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường trong nước. Đây cũng là rào cản lớn đối với phát triển chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu quy mô lớn.
Thời gian qua, trên địa bàn tỉnh đã có một số doanh nghiệp đầu tư trồng dược liệu, đặc biệt là sâm Lai Châu. Nhiều hợp tác xã cũng hình thành mô hình liên kết giữa doanh nghiệp với hộ dân và cộng đồng địa phương trong sản xuất, chế biến, tiêu biểu như HTX Bảo tồn và Phát triển sâm Lai Châu. Điều này cho thấy ngành dược liệu của tỉnh bước đầu đã thu hút được nhà đầu tư và từng bước hình thành chuỗi giá trị từ trồng, chế biến đến tiêu thụ.
Mở rộng vùng trồng sâm Lai Châu ngoài rừng trên đất nông nghiệp
Theo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, với nguồn tài nguyên rừng phong phú, hệ sinh thái đa dạng, bản sắc văn hóa của 20 dân tộc anh em gắn bó với rừng, Lai Châu có đầy đủ điều kiện để phát triển ngành hàng dược liệu quy mô lớn, trong đó sâm Lai Châu có thể trở thành sản phẩm mũi nhọn.
Tỉnh hiện có diện tích đất rừng lớn, trong đó rừng tự nhiên chiếm tới 95,5% tổng diện tích rừng. Các vùng sinh thái trải dài từ núi thấp đến núi cao, khí hậu khác biệt rõ rệt, phù hợp với nhiều loài dược liệu ôn đới và á nhiệt đới. Đây là lợi thế hiếm có để phát triển những cây giá trị cao như sâm Lai Châu, tam thất, bảy lá một hoa, lan kim tuyến...
Bên cạnh đó, nhiều cộng đồng dân tộc như Dao, Tày, Nùng còn lưu giữ tri thức bản địa quý giá về trồng, thu hái và sử dụng cây thuốc nam. Cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ cùng các điểm du lịch ngày càng thu hút du khách cũng mở ra cơ hội quảng bá và tiêu thụ sản phẩm dược liệu. Hạ tầng giao thông đang được cải thiện, đặc biệt tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu (CT13) khi hoàn thành sẽ tạo cú hích lớn cho thu hút đầu tư và lưu thông hàng hóa.
Lai Châu có đầy đủ điều kiện để phát triển ngành hàng dược liệu quy mô lớn, trong đó sâm Lai Châu có thể trở thành sản phẩm mũi nhọn. Ảnh: Kiên Trung.
Về giải pháp phát triển, ông Nguyễn Văn Diện cho rằng Lai Châu cần quy hoạch rõ vùng trồng và danh mục cây dược liệu chủ lực, tránh dàn trải, ưu tiên các loài đặc sản có lợi thế cạnh tranh. Với vùng núi cao, khí hậu mát mẻ quanh năm, nên ưu tiên phát triển sâm Lai Châu, tam thất và các cây dược liệu giá trị cao khác. Đồng thời cần quy hoạch các vùng bảo tồn nguồn gen tại rừng đặc dụng để gìn giữ giống quý hiếm phục vụ sản xuất lâu dài.
“Đối với sâm Lai Châu, ngoài phát triển dưới tán rừng, tỉnh nên nghiên cứu mở rộng vùng trồng ngoài rừng trên đất nông nghiệp có điều kiện phù hợp”, ông Diện bày tỏ, đồng thời nhấn mạnh đây là hướng đi quan trọng để tháo gỡ những hạn chế của mô hình trồng trong rừng như khó cơ giới hóa, khó thâm canh, năng suất thấp và sản lượng nhỏ lẻ.
Lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho rằng, nếu áp dụng mô hình nhà kính, nhà lưới, nhà màng tương tự kinh nghiệm Hàn Quốc, Việt Nam có thể nâng cao năng suất và chủ động vùng nguyên liệu cho chế biến sâu. Theo các chuyên gia Hàn Quốc, để đạt năng suất 4-6 tấn/ha sau 6 năm, tương đương sâm Hàn Quốc, cần thay đổi phương thức canh tác, tăng năng suất trên đơn vị diện tích và mở rộng quy mô trang trại. Hiện Hàn Quốc có khoảng 15.000ha trồng sâm, sản lượng đạt 23.265 tấn/năm.
Ngoài phát triển dưới tán rừng, Lai Châu nên nghiên cứu mở rộng vùng trồng sâm Lai Châu ngoài rừng trên đất nông nghiệp có điều kiện phù hợp. Ảnh: Kiên Trung.
Về tổ chức sản xuất, cần đa dạng hóa mô hình liên kết giữa người dân với doanh nghiệp, phát triển hợp tác xã, tổ hợp tác và thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào lĩnh vực dược liệu, đặc biệt là sâm Lai Châu.
“Với tiềm năng về rừng, điều kiện tự nhiên và bản sắc văn hóa dân tộc, Lai Châu hoàn toàn có thể xây dựng ngành hàng dược liệu mạnh, trong đó sâm Lai Châu giữ vai trò hạt nhân, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương”, ông Nguyễn Văn Diện nhấn mạnh.
Ở khâu chế biến và tiêu thụ, ông Nguyễn Văn Diện cho rằng Lai Châu cần phát triển đa mục đích sản phẩm dược liệu như thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, gia vị... đồng thời xây dựng chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ giống, trồng, thu hoạch, sơ chế, chế biến đến thị trường.
Đặc biệt, với sâm Lai Châu, cần đẩy mạnh xây dựng thương hiệu quốc gia, đa dạng hóa sản phẩm nhưng vẫn giữ tính đặc thù gắn với văn hóa và con người địa phương. Đây không chỉ là cây dược liệu quý mà còn có thể trở thành biểu tượng kinh tế xanh của tỉnh.
“Ngoài ra, tỉnh cần tích hợp phát triển dược liệu với du lịch sinh thái, tổ chức các tour trải nghiệm trồng, thu hoạch, chế biến sâm và dược liệu; kết hợp lễ hội văn hóa, ẩm thực, giới thiệu bài thuốc cổ truyền. Đây là hướng đi mà Hàn Quốc đã triển khai hiệu quả với ngành sâm”, ông Diện gợi mở.
