Chủ động điều tiết nước, bảo đảm an toàn công trình
Theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Miền Nam, trong mùa mưa lũ năm 2025, hồ Dầu Tiếng được vận hành đúng quy trình, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du. Việc điều tiết nước được thực hiện linh hoạt theo diễn biến thời tiết, vừa đáp ứng nhu cầu cấp nước, vừa chủ động cắt giảm lũ và duy trì dòng chảy theo quy định.
Cuộc họp Hội đồng tư vấn đánh giá an toàn đập, hồ chứa nước Dầu Tiếng năm 2026. Ảnh: Trần Trung.
Năm 2025, Công ty đã chuyển khoảng 1,19 tỷ m³ nước từ hồ Phước Hòa về hồ Dầu Tiếng để tăng nguồn dự trữ. Trong mùa lũ, tổng lượng nước về hồ đạt gần 1,97 tỷ m³, trong khi tổng lượng nước xả khoảng 553 triệu m³.
Đáng chú ý, Công ty đã chủ động điều tiết nước qua tràn nhằm đẩy mặn, hạ thấp mực nước hồ để tăng dung tích phòng lũ và giảm ngập cho hạ du. Tổng 8 đợt điều tiết được thực hiện với lưu lượng từ 20 - 200 m³/giây, tổng lượng nước điều tiết hơn 1,57 tỷ m³. Đồng thời, đơn vị triển khai 2 đợt xả nước đẩy, pha loãng mặn cho nhà máy nước Tân Hiệp; 3 đợt tạo dung tích đón lũ đầu mùa; 3 đợt hạ thấp mực nước hồ và duy trì dòng chảy sau đập theo quy định.
Kết thúc mùa lũ năm 2025, hồ Dầu Tiếng tích được hơn 1,428 tỷ m³ nước, đạt trên 90% dung tích thiết kế, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt và đáp ứng nhu cầu cấp nước trong mùa khô 2025 - 2026.
Song song với công tác vận hành, công ty thường xuyên theo dõi diễn biến thấm và ổn định thân đập thông qua hệ thống quan trắc chuyên dụng. Kết quả cho thấy các chỉ tiêu kỹ thuật đều nằm trong giới hạn cho phép, công trình vận hành ổn định và bảo đảm an toàn.
Để nâng cao năng lực công trình, năm 2025 công ty hoàn thành nhiều hạng mục bảo trì, sửa chữa và nâng cấp như thay mới toàn bộ 6 cửa van cung và hệ thống thủy lực tràn xả lũ, gia cố mái thượng lưu đập chính, xử lý thấm đập phụ, sửa chữa hệ thống quan trắc và các công trình phụ trợ. Dự án sửa chữa, nâng cấp hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng giai đoạn 2 cũng đã hoàn thành, góp phần nâng cao năng lực vận hành và bảo đảm an toàn lâu dài cho công trình.
Đoàn công tác của Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi kiểm tra tràn xả lũ hồ Dầu Tiếng. Ảnh: Trần Phi.
Chuẩn bị cho mùa mưa lũ năm 2026, công ty đã hoàn thành kiểm tra hiện trạng công trình, vận hành thử toàn bộ thiết bị điều tiết, rà soát vật tư dự phòng, xây dựng kế hoạch sửa chữa các hạng mục có nguy cơ mất an toàn; đồng thời kiện toàn lực lượng phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, cập nhật phương án ứng phó thiên tai, phương án ứng phó tình huống khẩn cấp và xây dựng bản đồ ngập lụt phục vụ công tác điều hành.
Nhiều thách thức trong quản lý, vận hành hồ chứa
Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Quang Hùng, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Miền Nam cho biết, công tác quản lý, vận hành hồ Dầu Tiếng đang đối mặt nhiều thách thức.
Ông Trần Quang Hùng, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Miền Nam chia sẻ tại hội nghị. Ảnh: Trần Trung.
Theo ông Hùng, nhiều đoạn hạ du sông Sài Gòn bị bồi lắng, lấn chiếm khiến mặt cắt dòng chảy chỉ còn 40 - 90 m, làm giảm khả năng thoát lũ. Vì vậy, hồ Dầu Tiếng hiện chỉ có thể vận hành với lưu lượng xả tối đa 200 m³/giây, thấp hơn rất nhiều so với lưu lượng thiết kế 2.800 m³/giây, ảnh hưởng đến khả năng điều tiết khi xuất hiện mưa lũ lớn.
Bên cạnh đó, quá trình quản lý công trình còn chịu tác động của biến đổi khí hậu, đô thị hóa, ô nhiễm nguồn nước, hạ tầng xuống cấp và tình trạng lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư, nhân lực, trang thiết bị và ứng dụng công nghệ còn hạn chế; việc phối hợp xử lý vi phạm với địa phương chưa thật sự hiệu quả.
Để bảo đảm an toàn công trình và an ninh nguồn nước, công ty kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục bố trí nguồn vốn sửa chữa, hiện đại hóa hệ thống thủy lợi; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý an toàn đập, hồ chứa; sớm đánh giá bồi lắng lòng hồ Dầu Tiếng để điều chỉnh quy trình vận hành phù hợp thực tế. Đồng thời, tăng cường phối hợp với các địa phương trong quản lý hành lang thoát lũ, xử lý vi phạm, kiểm soát hoạt động khai thác khoáng sản và nâng cao năng lực ứng phó thiên tai.
Phát huy vai trò công trình thủy lợi đặc biệt quan trọng
Kết luận hội nghị, ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi nhấn mạnh, hồ Dầu Tiếng không chỉ thực hiện nhiệm vụ cấp nước, phòng chống lũ và bảo đảm an toàn công trình như trước đây mà còn phải đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh mới. Đây là công trình thủy lợi đặc biệt quan trọng của quốc gia, giữ vai trò then chốt trong bảo đảm an ninh nguồn nước và phục vụ phát triển đa mục tiêu.
Ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi kết luận hội nghị. Ảnh: Trần Phi.
Đánh giá kết quả năm 2025, Cục trưởng Nguyễn Tùng Phong ghi nhận Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Miền Nam đã vận hành hồ đúng quy trình, chủ động điều tiết nước, bảo đảm an toàn công trình, cắt giảm lũ cho hạ du, đồng thời hoàn thành các hạng mục đầu tư, nâng cấp theo kế hoạch trung hạn.
Theo dự báo, năm 2026 chịu tác động của hiện tượng El Nino, vì vậy công tác dự báo, theo dõi diễn biến khí tượng thủy văn và vận hành hồ chứa phải được thực hiện chặt chẽ, linh hoạt. Cục trưởng yêu cầu công ty thường xuyên rà soát nhu cầu sử dụng nước, cân đối giữa mục tiêu tích nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt với yêu cầu bảo đảm an toàn công trình và phòng, chống lũ.
Bên cạnh đó, công ty cần khẩn trương hoàn thiện quy trình vận hành hệ thống kênh, rà soát quy trình vận hành hồ chứa, cập nhật phương án ứng phó thiên tai và tình huống khẩn cấp phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (bìa phải) kiểm tra hệ thống vận hành tràn xả lũ vừa được nâng cấp. Ảnh: Trần Trung.
Ông Nguyễn Tùng Phong đánh giá cao công ty là một trong những đơn vị đi đầu ứng dụng công nghệ số và hệ thống SCADA trong quản lý, vận hành công trình. Theo đó, Bộ sẽ tiếp tục ưu tiên nguồn lực đầu tư hiện đại hóa hệ thống thủy lợi Dầu Tiếng - Phước Hòa, gồm hệ thống quan trắc, giám sát, dự báo, cảnh báo và các hạng mục phục vụ quản lý vận hành thông minh. Cùng với đó, công ty cần quản lý chặt cơ sở dữ liệu, khai thác hiệu quả các dịch vụ dự báo chuyên ngành và từng bước nâng cao năng lực tự chủ trong hoạt động quản lý, khai thác công trình.
Đối với các kiến nghị của công ty, Cục trưởng Nguyễn Tùng Phong yêu cầu tiếp tục tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác khoáng sản trong phạm vi bảo vệ công trình; phối hợp với các địa phương rà soát, kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự, hoàn thiện cơ chế phối hợp trong phòng, chống thiên tai. Đồng thời, các địa phương cần khẩn trương cập nhật phương án ứng phó khẩn cấp, bản đồ ngập lụt, tăng cường quản lý hành lang bảo vệ công trình thủy lợi và xử lý nghiêm các trường hợp lấn chiếm, vi phạm, góp phần bảo đảm an toàn hồ Dầu Tiếng và an ninh nguồn nước cho khu vực.
