Công trình đại thủy nông Kẻ Gỗ, trụ cột đảm bảo an ninh nguồn nước

Sáng 24/3, Lễ kỷ niệm 50 năm xây dựng và phát triển hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ được Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh tổ chức long trọng với sự tham dự của ông Nguyễn Hồng Lĩnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; ông Phan Thiên Định, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; các thế hệ lãnh đạo tỉnh qua các thời kỳ cùng cán bộ, kỹ sư, thanh niên xung phong, người lao động đã trực tiếp tham gia xây dựng, quản lý hồ Kẻ Gỗ.

Hồ Kẻ Gỗ được hình thành từ khát vọng lâu đời của người dân các vùng Thạch Hà, Cẩm Xuyên và thành phố Hà Tĩnh cũ nhằm chủ động nguồn nước tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp. Ý tưởng về công trình đã xuất hiện từ đầu thế kỷ XX, song bước ngoặt quan trọng diễn ra vào năm 1957 khi Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm Hà Tĩnh và căn dặn cần nghiên cứu hồ sơ Kẻ Gỗ để sẵn sàng triển khai khi có điều kiện.

Sau nhiều năm khảo sát, lập phương án, đến ngày 23/12/1974, Chính phủ chính thức phê duyệt nhiệm vụ xây dựng hồ chứa nước Kẻ Gỗ trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn do chiến tranh. Ngày 26/3/1976, công trình được khởi công, biến khu vực Cẩm Mỹ - Cẩm Thạch - Cẩm Duệ thành đại công trường sôi động với hàng vạn lao động từ khắp tỉnh Nghệ Tĩnh, cùng lực lượng vũ trang và các đơn vị thi công Trung ương tham gia.

Dù điều kiện thi công thiếu thốn, chủ yếu dựa vào sức người với phương pháp thủ công, nhưng với tinh thần đoàn kết, quyết tâm cao, công trình đã cơ bản hoàn thành chỉ sau hơn 3 năm, vượt tiến độ hơn 3 năm so với kế hoạch đề ra. Đến năm 1980, các hạng mục chính được hoàn thiện và năm 1983, toàn bộ hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ chính thức đi vào vận hành.

Hồ Kẻ Gỗ có dung tích 345 triệu m³, lưu vực rộng 223 km², bao gồm hệ thống đập chính, tràn xả lũ, nhà máy thủy điện và hàng trăm km kênh mương. Công trình hiện đảm bảo nước tưới cho hơn 26.000 ha đất canh tác, góp phần nâng năng suất lúa từ mức 60-65 kg/sào/vụ lên trên 280 kg/sào/vụ, tạo bước chuyển căn bản từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Không chỉ đóng vai trò quan trọng trong tưới tiêu, hồ Kẻ Gỗ còn góp phần điều tiết lũ, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, cung cấp nước sinh hoạt cho hơn 50.000 người dân, đồng thời cải thiện vi khí hậu và môi trường sinh thái khu vực. Từ đó, mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, trở thành điểm đến mang giá trị văn hóa và lịch sử của Hà Tĩnh.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, ông Hồ Huy Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh, khẳng định công trình thủy lợi Kẻ Gỗ là minh chứng sinh động cho tầm nhìn chiến lược và ý chí chinh phục thiên nhiên của con người Hà Tĩnh. Sau nửa thế kỷ, công trình vẫn phát huy hiệu quả to lớn, đóng vai trò trụ cột trong phát triển nông nghiệp, đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao đời sống người dân.

Để đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới, ông Hồ Huy Thành, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh đề nghị đơn vị quản lý tiếp tục rà soát, đầu tư nâng cấp, hiện đại hóa hệ thống công trình; tăng cường ứng dụng công nghệ trong quan trắc, giám sát và vận hành hồ chứa; nâng cao năng lực phòng, chống và thích ứng với thiên tai. Đồng thời, chú trọng quản lý, phân phối và sử dụng nguồn nước hiệu quả, phục vụ đồng bộ cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và dân sinh; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, ban, ngành liên quan trong việc bảo vệ môi trường sinh thái, rừng đầu nguồn và chất lượng nguồn nước.

Theo Phó Chủ tịch Hồ Huy Thành, Công ty TNHH MTV Thủy lợi Hà Tĩnh cần tiếp tục xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, kỹ sư, người lao động có trình độ chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, khả năng thích ứng với yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới; Đẩy mạnh khai thác tổng hợp, đa mục tiêu hệ thống thủy lợi Kẻ Gỗ gắn với phát triển du lịch sinh thái, dịch vụ và các lĩnh vực phù hợp; từng bước nâng cao giá trị tài nguyên nước và hiệu quả khai thác công trình.