Kết nối nghiên cứu với chính sách trong phòng ngừa dịch bệnh
Ngày 17/3 tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Trung tâm Hợp tác Quốc tế về Nghiên cứu Nông nghiệp Phát triển của Pháp (CIRAD), Đại sứ quán Pháp tại Việt Nam và các đối tác tổ chức cuộc họp khởi động dự án ASEACA (Ngăn chặn sự xuất hiện của các dịch bệnh lây truyền từ động vật sang người tại Châu Phi, Đông Nam Á và vùng Caribe). Dự án nằm trong khuôn khổ sáng kiến PREZODE (Sáng kiến Ngăn ngừa sự xuất hiện của các bệnh lây truyền từ động vật sang người) của Chính phủ Pháp, do Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) tài trợ, nhằm tăng cường năng lực nghiên cứu và hợp tác quốc tế trong phòng ngừa các bệnh truyền lây từ động vật sang người theo cách tiếp cận Một Sức khỏe.
Cuộc họp khởi động dự án ASEACA (Ngăn chặn sự xuất hiện của các dịch bệnh lây truyền từ động vật sang người tại Châu Phi, Đông Nam Á và vùng Caribe). Ảnh: Linh Linh.
Cuộc họp thu hút sự tham gia của đại diện các bộ, ngành Trung ương, viện nghiên cứu, trường đại học, cơ quan chuyên môn địa phương, các tổ chức Liên Hợp Quốc, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ, cơ quan ngoại giao và các đối tác phát triển trong lĩnh vực Một Sức khỏe tại Việt Nam.
Phát biểu tại cuộc họp, ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, cho biết dự án ASEACA được xây dựng theo phương pháp có sự tham gia, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, viện nghiên cứu và địa phương để xác định các ưu tiên nghiên cứu phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam. Dự án tập trung triển khai cách tiếp cận Một Sức khỏe tích hợp nhằm đánh giá, quản lý và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến bệnh lây truyền từ động vật sang người, tình trạng kháng kháng sinh và các nguy cơ sức khỏe môi trường trong nông nghiệp.
Các hoạt động của dự án sẽ bao gồm nghiên cứu các yếu tố sinh thái, dịch tễ và kinh tế – xã hội liên quan đến nguy cơ dịch bệnh; tăng cường hệ thống giám sát sớm; thúc đẩy các giải pháp can thiệp dựa vào cộng đồng; đồng thời nâng cao năng lực phối hợp liên ngành giữa các cơ quan quản lý, cơ sở nghiên cứu và địa phương.
Ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường). Ảnh: Linh Linh.
Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh là trọng tâm “từ nghiên cứu tới chính sách” (Research to Policy – R2P). Trong khuôn khổ Khung MSK, Nhóm công tác R2P sẽ đóng vai trò cầu nối giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý và các bên liên quan, nhằm tổng hợp, phân tích và chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành khuyến nghị chính sách và giải pháp thực tiễn phục vụ công tác phòng ngừa dịch bệnh.
Dự án ASEACA có sự tham gia của nhiều đối tác trong và ngoài nước, bao gồm các viện nghiên cứu và tổ chức chuyên môn như Viện Chăn nuôi Thú y, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, Viện Nghiên cứu Chăn nuôi Quốc tế (ILRI), Viện Sức khỏe Môi trường và Phát triển Bền vững, Trung tâm Hỗ trợ Sáng kiến Phát triển Cộng đồng (SCDI) cùng các cơ quan chuyên môn địa phương. Các hoạt động nghiên cứu thực địa dự kiến triển khai tại hai tỉnh Thái Nguyên và Đồng Tháp – những khu vực đại diện cho các vùng sinh thái và hệ thống sản xuất nông nghiệp khác nhau.
Tại cuộc họp, đại diện tỉnh Thái Nguyên và Đồng Tháp đã trình bày bối cảnh chăn nuôi, các nguy cơ liên quan đến bệnh lây truyền từ động vật sang người, tình trạng sử dụng kháng sinh và những thách thức trong công tác giám sát dịch bệnh. Các địa phương đồng thời đề xuất các ưu tiên nghiên cứu, bao gồm nghiên cứu về sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi, giám sát dịch bệnh dựa vào cộng đồng và phát triển các mô hình phòng ngừa theo cách tiếp cận Một Sức khỏe. Những nội dung này được xem là cơ sở để xác định các hoạt động nghiên cứu thực địa và cơ chế phối hợp trong thời gian tới.
Việt Nam giữ vai trò trung tâm trong mạng lưới Một Sức khỏe
Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet cho biết Việt Nam hiện được đánh giá là một trong những quốc gia đi đầu tại Đông Nam Á trong triển khai cách tiếp cận Một Sức khỏe. Theo ông, Khung Đối tác Một Sức khỏe tại Việt Nam là một trong những cơ chế phối hợp bài bản trong khu vực, giúp kết nối nghiên cứu, giám sát và chính sách công. Thông qua khuôn khổ này, các cơ quan trong nước và tổ chức quốc tế đã phối hợp xử lý các nguy cơ sức khỏe mới nổi theo hướng tích hợp.
Đại sứ Pháp tại Việt Nam Olivier Brochet. Ảnh: Linh Linh.
Liên quan đến dự án ASEACA, Đại sứ cho biết đây là một phần trong nỗ lực quốc tế nhằm tăng cường nghiên cứu và hợp tác khoa học về bệnh lây truyền và kháng kháng sinh. Dự án sẽ góp phần làm rõ mối liên hệ giữa hệ thống nông nghiệp, đa dạng sinh học và các nguy cơ sức khỏe, đồng thời tăng cường năng lực nghiên cứu và hợp tác giữa các tổ chức tại Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.
Một điểm nhấn của dự án là thúc đẩy đối thoại giữa giới nghiên cứu, cộng đồng và cơ quan quản lý. Theo ông, việc tăng cường kết nối giữa khoa học và chính sách sẽ giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa và quản lý rủi ro sức khỏe.
Đại sứ Pháp cũng cho rằng việc khởi động ASEACA phản ánh xu hướng hợp tác quốc tế ngày càng gia tăng trong phòng ngừa đại dịch và thúc đẩy cách tiếp cận Một Sức khỏe.
Ở góc độ khoa học, ông François Roger, đại diện CIRAD, cho rằng các bệnh truyền nhiễm mới nổi đang gia tăng và phần lớn bắt nguồn từ những thay đổi sâu sắc trong hệ thống sinh thái – xã hội. Các yếu tố như thâm canh nông nghiệp, thay đổi sử dụng đất, đô thị hóa, suy giảm đa dạng sinh học, buôn bán động vật hoang dã và biến đổi khí hậu đang làm thay đổi mối tương tác giữa con người, động vật và môi trường, qua đó tạo điều kiện cho mầm bệnh xuất hiện và lây lan.
Theo ông, việc hiểu và kiểm soát các rủi ro này đòi hỏi cách tiếp cận tích hợp, kết hợp nhiều lĩnh vực khoa học như dịch tễ học, sinh thái học, thú y, y tế công cộng và khoa học xã hội. Đông Nam Á được xác định là khu vực trọng điểm do hội tụ nhiều yếu tố nguy cơ, với đa dạng sinh học cao, hệ thống nông nghiệp biến đổi nhanh và sự tiếp xúc gần giữa con người, vật nuôi và động vật hoang dã.
Trong bối cảnh đó, dự án ASEACA được kỳ vọng sẽ góp phần làm rõ mối liên hệ giữa hệ thống chăn nuôi, đa dạng sinh học, động lực sinh thái và các nguy cơ sức khỏe, đồng thời nghiên cứu các yếu tố thúc đẩy việc sử dụng và kháng kháng sinh trong nông nghiệp. Bên cạnh đó, dự án cũng hướng tới củng cố quan hệ đối tác khoa học dài hạn, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường kết nối giữa nghiên cứu với chính sách.
Ông François Roger, đại diện CIRAD. Ảnh: Linh Linh.
Trong khuôn khổ Khung Đối tác Một Sức khỏe tại Việt Nam, Ban Thư ký OHP thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục đóng vai trò điều phối liên ngành, hỗ trợ kết nối các đối tác trong nước và quốc tế, huy động nguồn lực và thúc đẩy triển khai hiệu quả các hoạt động của dự án.
Các bên tham gia dự án thống nhất tăng cường phối hợp trong nghiên cứu, chia sẻ dữ liệu và triển khai các hoạt động thực địa, đồng thời thúc đẩy việc chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn thông qua cơ chế R2P. Kết quả và bài học từ dự án sẽ được chia sẻ rộng rãi, góp phần hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách và nâng cao năng lực phòng ngừa dịch bệnh tại Việt Nam.
