Giảm phụ thuộc vào xăng dầu truyền thống
Xăng E5 chứa khoảng 5% ethanol và 95% xăng khoáng, xăng E10 có 10% ethanol, còn E85 có tới 85% ethanol. Tương ứng tỷ lệ pha ethanol là lượng xăng sẽ giảm được.
Xăng sinh học là loại nhiên liệu được tạo ra bằng cách pha trộn xăng khoáng truyền thống với ethanol - một loại cồn sinh học được sản xuất từ các nguyên liệu có nguồn gốc thực vật như mía, sắn, ngô hoặc lúa mì. Khi pha ethanol vào xăng theo tỷ lệ nhất định sẽ tạo thành xăng sinh học. Trên thị trường hiện nay có nhiều loại xăng sinh học khác nhau, tùy thuộc vào tỷ lệ ethanol được pha trộn và thể hiện qua con số kèm theo chữ E.
Việt Nam đã phân phối xăng E5 RON92 trên toàn quốc từ 2018 và thí điểm phân phối xăng E10 RON95 từ ngày 1/8/2025. Thực tế cho thấy, chưa ghi nhận bất kỳ phản hồi tiêu cực nào từ người tiêu dùng về chất lượng xăng cũng như các tác động xấu của xăng E5, E10 đến hiệu suất hoạt động và tuổi thọ của các chi tiết động cơ xăng.
Việt Nam đã thí điểm phân phối xăng E10 RON95 từ ngày 1/8/2025 và đến nay chưa ghi nhận bất kỳ phản hồi tiêu cực nào từ người tiêu dùng. Ảnh: VNEEP.
Một trong những ưu điểm nổi bật của xăng sinh học là khả năng giảm phát thải các chất gây ô nhiễm như CO và HC so với xăng truyền thống. Đây là các hợp chất hình thành trong quá trình đốt cháy nhiên liệu và có thể ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng không khí cũng như sức khỏe con người.
Đáng chú ý, việc sử dụng xăng sinh học không đòi hỏi phải cải tạo động cơ hay thay đổi thói quen tiêu dùng của người sử dụng phương tiện. Các phương tiện sản xuất sau năm 2001 đều tương thích với xăng E10, trong khi hạ tầng kinh doanh xăng dầu hiện tại như bồn bể, trụ bơm hay hệ thống phân phối cơ bản vẫn có thể tiếp tục sử dụng. Điều này giúp hạn chế đáng kể chi phí đầu tư bổ sung trong quá trình chuyển đổi.
Ngoài ra, xăng sinh học cũng đang được hưởng mức thuế bảo vệ môi trường thấp hơn so với xăng truyền thống. Nhờ vậy, trong nhiều giai đoạn, giá bán xăng E10 thường thấp hơn xăng khoáng thông thường, giúp tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường. Chỉ trong một số thời điểm đặc biệt như giai đoạn dịch COVID-19, biến động thị trường mới khiến mức chênh lệch này thay đổi.
Theo Thông tư số 50/2025/TT-BCT của Bộ Công thương quy định lộ trình áp dụng tỷ lệ phối trộn nhiên liệu sinh học với nhiên liệu truyền thống tại Việt Nam, từ ngày 1/6/2026, xăng khoáng truyền thống sẽ không còn được phép lưu hành trên thị trường. Thị trường chỉ còn hai mặt hàng chính là xăng E5 RON92 và xăng E10 RON95. Riêng đối với một số phương tiện đời cũ, chưa tương thích với xăng E10 RON95 và xăng E5 RON92, sẽ tiếp tục được duy trì như một giải pháp chuyển tiếp đến năm 2030.
Giải pháp ứng phó với biến động dài hạn từ xung đột Trung Đông
Theo ông Đỗ Văn Tuấn - Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, Việt Nam hiện đang nhập khẩu khoảng 32% các sản phẩm thành phẩm xăng dầu và chủ động được khoảng 68%. Ngay cả các nhà máy lọc dầu cũng nhập khẩu nguyên liệu dầu thô cho sản xuất, chế biến. Ví dụ, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn nhập khẩu khoảng 100% từ Kuwait, Nhà máy lọc dầu Bình Sơn nhập khẩu từ 30-35% từ nước ngoài. Có nghĩa, nguồn cung nội địa chỉ cân đối được khoảng hơn 50%.
Đặt trong bối cảnh biến động thị trường, nguồn cung năng lượng dầu mỏ, khí đốt và xăng dầu bị tác động bởi cuộc chiến tại Trung Đông thì việc đảm bảo nguồn cung xăng dầu là yêu cầu lớn đặt ra. Nếu chúng ta đưa xăng E10 vào sử dụng càng sớm càng tốt sẽ góp phần giảm được áp lực trong vấn đề xăng khoáng bởi nó đã thay thế được 10% xăng khoáng.
Hơn nữa, nếu như giá xăng dầu tăng mạnh, giá ethanol không có nhiều biến động, giúp kìm hãm đà tăng mạnh của giá xăng dầu. Nói cách khác, các phụ phẩm sản xuất ethanol mặc dù có biến động song không cùng nhịp với biến động của giá xăng dầu. Ví dụ, như thời điểm hiện tại, giá dầu thô và xăng MOGAS83 đã tăng khoảng 50% nhưng giá ethanol mới tăng 4%, do đó ethanol đang là “cứu cánh” cho vấn đề giá xăng dầu.
Hiện nay, hơn một nửa lượng ethanol toàn cầu đến từ Mỹ và Brazil nên không bị ảnh hưởng bởi những tuyến vận tải đang bị khủng hoảng như tại Trung Đông. Vì vậy, việc đẩy nhanh việc thực hiện lộ trình chuyển đổi nhiên liệu sinh học hầu như không chịu ảnh hưởng và thách thức từ tình hình Trung Đông hiện nay. Về lâu dài, xăng E10 cũng góp phần giải quyết nhiều vấn đề như đầu ra cho lĩnh vực nông nghiệp, giảm ô nhiễm môi trường, đồng thời, tạo ra cơ hội nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ - cụ thể là mặt hàng ethanol.
Theo ông Đỗ Văn Tuấn, các công ty hoàn toàn có khả năng triển khai từ thời điểm này, chứ không nhất thiết phải chờ đến 1/6, do lộ trình chuyển đổi theo Thông tư 50 của Bộ Công Thương đã có hiệu lực vào ngày 1/1/2026.
Cuối 2026, nguồn ethanol trong nước có thể đáp ứng 45% nhu cầu thị trường
Không chỉ mang ý nghĩa về môi trường, phát triển nhiên liệu sinh học còn mở ra thị trường tiêu thụ ổn định cho nhiều loại nông sản. Hiện nay, nguyên liệu chính để sản xuất ethanol tại Việt Nam là sắn, ngoài ra còn có mía và ngô.
Mỗi năm Việt Nam sản xuất khoảng 5 triệu tấn sắn lát khô. Trong số này, các nhà máy ethanol sử dụng khoảng 1,3 triệu tấn, tương đương khoảng 25% tổng sản lượng. Việc tiêu thụ lượng sắn trong nước giúp giảm phụ thuộc vào xuất khẩu thô, đặc biệt là thị trường Trung Quốc – nơi giá cả thường biến động mạnh. Theo ông Đỗ Văn Tuấn, lộ trình chuyển đổi xăng sinh học sẽ tạo đầu ra ổn định cho các vùng sản xuất và cải thiện thu nhập cho nông dân.
Mặt khác, ngành ethanol còn có thể linh hoạt chuyển sang sử dụng ngô trong những thời điểm cần thiết. Một số nhà máy đã tính đến phương án sử dụng ngô nhập khẩu, đặc biệt từ Mỹ, để giảm biến động giá nguyên liệu theo mùa vụ trong nước. Cách tiếp cận này giúp ổn định chi phí sản xuất và bảo đảm nguồn nguyên liệu không bị gián đoạn. Cùng với sự mở rộng thị trường và cải tiến công nghệ, giá ethanol nội địa có thể cạnh tranh sòng phẳng với sản phẩm nhập khẩu.
Tổng nguồn cung ethanol dự kiến đạt khoảng 100.000 m³ mỗi tháng, đủ để phục vụ việc triển khai xăng E10 trên thị trường từ ngày 1/1/2026.
Theo kế hoạch, đến cuối năm 2026, nguồn ethanol sản xuất trong nước có thể đáp ứng khoảng 45% nhu cầu thị trường, tương đương khoảng 45.000 m³ mỗi tháng. Phần còn lại, khoảng 55% nhu cầu (tương đương 55.000 m³ mỗi tháng), sẽ được bổ sung từ nguồn nhập khẩu, chủ yếu từ Mỹ và Brazil. Việc nhập khẩu ethanol cũng nằm trong các nội dung đàm phán thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, góp phần cân bằng cán cân thương mại giữa hai nước.
Để đảm bảo đáp ứng lộ trình chuyển đổi, các đơn vị thuộc Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến sản xuất, tồn trữ, phối trộn, vận chuyển, phân phối và kinh doanh nhiên liệu sinh học, bao gồm xăng sinh học E5, E10; đồng thời tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc triển khai lộ trình phối trộn nhằm bảo đảm thực hiện thống nhất, hiệu quả trên phạm vi cả nước.
Người tiêu dùng lựa chọn xăng EE10. Ảnh: KTĐT.
Theo các chuyên gia, Việt Nam có nhiều tiềm năng và điều kiện thuận lợi để phát triển ngành nhiên liệu sinh học. Về lâu dài, nếu tiếp tục đầu tư nâng cấp hạ tầng cảng biển và kho chứa, Việt Nam thậm chí có thể trở thành một trung tâm trung chuyển hóa chất trong khu vực.
Các loại xăng khoáng truyền thống RON 92, RON 95 sẽ không còn lưu hành trên thị trường mà bắt buộc thay bằng xăng E10. Còn xăng E5 cũng chỉ được phối trộn, pha chế và sử dụng đến hết năm 2030.
