Một năm sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Vĩnh Long đang chuyển trọng tâm phát triển nông nghiệp từ tăng sản lượng sang nâng hiệu quả kinh tế, lấy thị trường làm điểm đến và người nông dân làm trung tâm của quá trình chuyển đổi.
Không gian phát triển mới sau hợp nhất không chỉ mở rộng quy mô sản xuất mà còn đặt ra yêu cầu tái cấu trúc tư duy phát triển. Khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng thu hẹp, bài toán đặt ra cho Vĩnh Long là làm sao tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng đơn vị sản xuất.
Một số nông sản chủ lực của tỉnh Vĩnh Long. Ảnh: Minh Đảm.
Với diện tích hơn 6.296 km², Vĩnh Long hiện hình thành vùng nông nghiệp quy mô lớn với các ngành hàng chủ lực gồm lúa gạo, dừa, cây ăn trái, rau màu, chăn nuôi và thủy sản. Giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản đạt trên 102.000 tỷ đồng. Kim ngạch xuất khẩu vượt 1 tỷ USD, trong đó riêng ngành dừa đóng góp hơn 614 triệu USD.
Động lực này tiếp tục được duy trì trong năm 2026 khi GRDP quý I tăng 5,3%; khu vực nông nghiệp tăng 2,9%; kim ngạch xuất khẩu nông sản đạt trên 137 triệu USD. Công tác xây dựng và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói tiếp tục mở rộng với hơn 1.000 mã số đang được vận hành. Tuy nhiên, quy mô lớn chưa đồng nghĩa với giá trị cao.
Tại tọa đàm “Chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp” diễn ra chiều 3/6, lãnh đạo tỉnh và các chuyên gia cùng nhìn nhận dư địa tăng trưởng của nông nghiệp địa phương không còn nằm ở mở rộng sản xuất mà ở năng lực tổ chức lại chuỗi giá trị, tăng liên kết và nâng khả năng giữ lại giá trị tại địa phương.
Tọa đàm “Chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp” diễn ra chiều 3/6 do Hội Nông dân tỉnh Vĩnh Long tổ chức tại xã Long Hồ. Ảnh: Minh Đảm.
Ông Châu Văn Hòa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long, cho rằng sản xuất ở nhiều nơi vẫn còn phân tán; liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chưa đủ chặt; năng lực chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, xây dựng thương hiệu và chuyển đổi số chưa theo kịp yêu cầu thị trường. Một bộ phận sản xuất vẫn đặt nặng sản lượng hơn chất lượng, chưa gắn chặt với tín hiệu tiêu dùng và yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Ở góc nhìn tổ chức sản xuất, TS Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, cho rằng điểm nghẽn hiện nay không nằm ở quỹ đất mà ở quy mô hợp tác.
Theo số liệu tham chiếu được chuyên gia dẫn tại tọa đàm, bình quân mỗi hợp tác xã tại Việt Nam hiện có khoảng 204 thành viên; khu vực Vĩnh Long sau hợp nhất ước khoảng 120 thành viên, trong khi khu vực Vĩnh Long cũ chỉ khoảng 19 thành viên/HTX. Quy mô nhỏ khiến nhiều hợp tác xã khó hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn, hạn chế khả năng liên kết dài hạn với doanh nghiệp và mở rộng dịch vụ cho thành viên.
Thông điệp được TS Trần Minh Hải đưa ra “đất đai có thể manh mún nhưng tư duy hợp tác không được manh mún” được xem là gợi mở quan trọng cho chặng đường chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.
Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan chia sẻ tâm huyết về thay đổi tư duy sản xuất sang kinh tế nông nghiệp tại tọa đàm. Ảnh: Minh Đảm.
Ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nhấn mạnh trung tâm của quá trình chuyển đổi không phải công nghệ mà là người nông dân.
Theo ông, nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm mà phải hướng tới tối đa hóa giá trị trên cùng đơn vị sản xuất. Mỗi sản phẩm cần được xây dựng câu chuyện riêng gắn với vùng đất, văn hóa, con người và quy trình sản xuất. Nông dân cần chuyển từ tư duy “sản xuất cái mình có” sang “sản xuất cái thị trường cần”; từ bán nguyên liệu sang bán giá trị; từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và khả năng truy xuất.
Theo ông Võ Tiến Sĩ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, nền tảng cho quá trình chuyển đổi đã bắt đầu hình thành khi khoảng 35% giá trị sản phẩm nông - thủy sản của tỉnh đang được tiêu thụ thông qua các hình thức liên kết sản xuất bền vững. Song song đó, nhiều quy trình sản xuất đã được số hóa thông qua cơ giới hóa, giám sát thông minh, nhật ký điện tử, tem QR và quản lý mã số vùng trồng.
Để mở rộng dư địa tăng trưởng, ngành nông nghiệp tỉnh định hướng tái cơ cấu theo hướng sinh thái và hiệu quả kinh tế; quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung; nâng vai trò kinh tế tập thể; thúc đẩy nông nghiệp thông minh và đào tạo đội ngũ nông dân chuyên nghiệp có khả năng tiếp cận thị trường và làm chủ công nghệ.
Mục tiêu của giai đoạn tới không còn là mở rộng sản lượng đơn thuần mà là nâng tỷ trọng giá trị giữ lại trong toàn chuỗi nông nghiệp địa phương; từ đó tạo thêm sinh kế, dịch vụ và sức cạnh tranh dài hạn cho khu vực nông thôn Vĩnh Long.
