Vĩnh Phúc triển khai 1.000ha lúa giảm phát thải

Thí điểm canh tác lúa giảm phát thải

Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Vĩnh Phúc, Trung tâm Khuyến nông Vĩnh Phúc đang phối hợp với Học Viện Nông nghiệp Việt Nam triển khai mô hình canh tác lúa giảm phát thải với quy mô 1.000 ha ở 2 huyện Vĩnh Tường và Yên Lạc.

Riêng tại huyện Yên Lạc, mô hình đang được triển khai vụ đầu tiên với diện tích hơn 500 ha ở 3 địa phương gồm xã Liên Châu, xã Yên Phương và thị trấn Tam Hồng.

Bài liên quan

Việt Nam chuẩn bị xuất khẩu lô gạo phát thải thấp đầu tiên

Bà Nguyễn Thị Hải Yến, cán bộ Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc cho biết, mô hình đã chọn những địa điểm để bố trí ống thí nghiệm đo mực nước, khoảng 30 ha bố trí 1 ống.

Ngoài ra, cả hai ruộng thí nghiệm đều được gắn máy để đo phát thải. Một ruộng duy trì nước thường xuyên và một ruộng ứng dụng theo quy trình tưới ướt - khô xen kẽ (AWD).

Theo bà Yến, thuận lợi là mô hình không yêu cầu thay đổi về giống lúa, phân bón hay kỹ thuật canh tác; sự khác biệt chủ yếu nằm ở phương pháp điều tiết nước.

Khi so sánh giữa ruộng canh tác theo phương pháp lưu nước và ruộng AWD, thấy sự khác biệt về sinh trưởng của cây lúa. Ở ruộng lưu nước, lúa đẻ nhánh không tập trung, rậm rạp, không đanh, không cứng cây. Trong khi đó ruộng áp dụng phương pháp AWD thì cây lúa sinh trưởng khỏe hơn, ít sâu bệnh hơn.

Trước ảnh hưởng ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, kỹ thuật canh tác lúa bền vững, tiết kiệm nước và giảm phát thải ngày càng được quan tâm nhiều hơn.

“Vụ mùa vừa qua tại xã Vũ Di, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc, cơn bão số 3 (bão Yagi) gây ảnh hưởng lớn đối với những ruộng tưới truyền thống, trong khi đó những ruộng AWD gần như không bị ảnh hưởng”, bà Yến nhấn mạnh.

Ông Bạch Văn Thoại, nông dân ở khu 2, xã Liên Châu, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc chia sẻ: “Tôi làm nông và gắn bó với cây lúa từ lâu lắm rồi, nhưng đây là lần đầu tiên chuyển sang trồng lúa giảm phát thải. Tổng diện tích hiện nay gia đình tôi áp dụng là 4 sào, bước đầu nhận thấy lúa phát triển tốt, cứng cây”.

Đồng ruộng thông thoáng, lúa ít sâu bệnh

Lúa là cây lương thực quan trọng trên thế giới và ở Việt Nam. Tuy nhiên, canh tác lúa tiêu tốn phần lớn lượng nước tưới trong nông nghiệp và phát thải đáng kể khí hiệu ứng nhà kính, đặc biệt là khí metan (CH4), do việc duy trì nước ngập thường xuyên trong tập quán tưới ngập truyền thống.

Ước tính rằng lúa nước tiêu thụ khoảng 34 - 43% lượng nước tưới trong nông nghiệp và điều này sẽ là một bất lợi trong bối cảnh biến đổi khí hậu, do tình trạng khan hiếm nước ngày càng trở nên trầm trọng hơn.

Các nghiên cứu đã chứng minh rằng, việc duy trì lớp nước trên ruộng thường xuyên trong suốt mùa vụ lúa là không cần thiết để đạt được năng suất lúa cao.

Công nghệ tưới tiết kiệm nước như AWD đã được Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) phát triển và áp dụng ở Việt Nam từ năm 2003. Phương pháp này tương tự nguyên lý tưới nông - lộ - phơi.

Theo nguyên tắc của AWD, chỉ nên tưới nước cho lúa khi mực nước trên ruộng giảm xuống khoảng -15cm so với mặt đất. Tuy nhiên, phải duy trì lớp nước khoảng 5cm từ một tuần trước đến 1 tuần sau khi trỗ để đảm bảo năng suất lúa.

Quy trình canh tác tiết kiệm nước, giảm phát thải tại Vĩnh Phúc đang được Trung tâm Nông nghiệp hữu cơ, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đề xuất áp dụng theo 8 giai đoạn chính, gồm: Bón phân lót trước cấy; giữ lớp nước ở giai đoạn đầu sau cấy; bón phân thúc đẻ nhanh khi lúa bắt đầu đẻ nhánh; khi lúa đẻ nhánh mạnh, để nước khô tự nhiên đến -15cm, sau đó tưới nước lại, lặp lại lần 2; tưới nước cho lúa và bón phân khi lúa đứng cái, làm đòng; 7 - 10 ngày khi lúa trỗ: tưới nước và giữ ngập cho đến khi lúa trỗ hoàn thành; sau 10 ngày có thể để ruộng khô tự nhiên, chỉ tưới khi mực nước -15cm dưới mặt đất; Và trước gặt 10 - 15 ngày rút nước khô để thu hoạch được thuận lợi.

Bà Yến cho hay, ưu điểm của AWD so với truyền thống là cây lúa vẫn đảm bảo hút đủ nước và sinh trưởng phát triển tốt hơn. Rễ lúa ăn sâu 20 - 30cm nên mực nước -15cm không làm cây lúa thiếu nước.

Khi đất khô và nứt chân chim, rễ lúa sẽ ăn sâu và rộng, giảm số nhánh vô hiệu (nhánh không mang bông), làm cho cây cứng, chống đổ tốt hơn, đặc biệt ở giai đoạn mang hạt.

Lúa ít sâu bệnh hơn do ruộng thông thoáng hơn, giảm sự lây lan của sâu bệnh. Bên cạnh đó, năng suất lúa không bị ảnh hưởng, thậm chí là cao hơn so với tưới ngập truyền thống do ít bị sâu bệnh và ít bị đổ ngã ở mùa mưa bão.

Đồng thời, giảm nước tưới, công và chi phí tưới, tiết kiệm nguồn nước tưới, thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu. Giảm phát thải khí metan khoảng 40 - 60%, làm giảm vấn đề biến đổi khí hậu.

Kỳ vọng mở rộng 50% diện tích trồng lúa toàn tỉnh Vĩnh Phúc

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Vĩnh Phúc kỳ vọng, trong thời gian tới, với kết quả tích cực từ mô hình thí điểm sẽ là cơ sở để nhân rộng, hướng tới ứng dụng trên khoảng 50% tổng diện tích lúa toàn tỉnh.

Để đạt được mục tiêu, ông Dương cho biết, Trung tâm Khuyến nông Vĩnh Phúc sẽ tập trung vào các giải pháp chính. Một là đào tạo nâng cao nhận thức cho người dân, đặc biệt là phân tích cho người dân kỹ thuật canh tác lúa giảm phát thải khác với canh tác lúa truyền thống hiện nay như thế nào, từ đó đưa ra những giải pháp để đảm bảo được quy mô và diện tích như mong muốn.

Ông Dương lý giải thêm, hiện nay, yêu cầu kỹ thuật đối với mô hình canh tác lúa giảm phát thải tập trung vào 2 vấn đề. Thứ nhất là việc phân hủy rơm rạ của vụ trước chuyển sang vụ sau. Trong những năm vừa qua, Trung tâm Khuyến nông Vĩnh Phúc đã hỗ trợ men vi sinh để xử lý rơm rạ cho cây lúa.

Kỹ thuật thứ hai là điều tiết chế độ nước, cụ thể là phương pháp AWD. Đối với khâu này, điều đầu tiên là phải nâng cao nhận thức cho bà con nông dân về mặt kỹ thuật, yêu cầu đối với nước trong cấy lúa. Và tiếp đến, có thể can thiệp bằng phương pháp hành chính, đó là phối hợp với các công ty thủy lợi điều tiết nước theo thời kỳ của cây lúa.