‘Bắt đúng bệnh’ để nâng tầm giá trị cây khóm Tân Phước

Tại vùng đất phèn Tân Phước, cây khóm đang đứng trước “nút thắt” lớn: canh tác theo kinh nghiệm không còn phù hợp trong điều kiện thổ nhưỡng suy kiệt và dịch hại gia tăng. Muốn nâng giá trị, người trồng buộc phải thay đổi cách tiếp cận: “hiểu cây” và “bắt đúng bệnh”.

Kỹ sư Nguyễn Tiến Đạt, Giám đốc HTX Nông nghiệp Khóm Tân Phước (xã Hưng Thạnh, tỉnh Đồng Tháp) chỉ ra sai lầm phổ biến nhất là bón phân theo thói quen, tập trung dưới gốc. Trong khi đó, cây khóm có hệ rễ phụ phát triển quanh thân và nách lá, cho phép hấp thu dinh dưỡng theo cơ chế khác biệt.

“Hiểu đúng sinh lý cây mới ‘cho ăn’ đúng cách. Không nên tập trung bón gốc mà cần cung cấp lượng nước vừa đủ để dinh dưỡng lưu lại ở vùng nách lá, hạn chế thất thoát và tạo điều kiện thấm dần xuống vùng rễ quanh thân - nơi cây hấp thu chủ yếu”, ông Đạt chia sẻ.

Theo ông, bón dư phân không chỉ gây lãng phí mà còn làm suy giảm môi trường canh tác. Dấu hiệu dễ nhận biết là rong phát triển trong mương: rong nhớt thường do dư urê, rong trứng do dư DAP - cho thấy dinh dưỡng không được cây hấp thu mà thất thoát ra ngoài.

Không chỉ ở khâu dinh dưỡng, bài toán sinh trưởng và năng suất cũng cần được tiếp cận lại bằng khoa học kỹ thuật. HTX đang khuyến khích nông dân áp dụng kỹ thuật tạo mầm bằng phân bón giàu lân, thay cho việc lạm dụng chất kích thích tăng trưởng.

Thực nghiệm cho thấy số mắt trên trái khóm có thể tăng từ khoảng 100 lên 138 mắt, giúp trái phát triển dài hơn, đồng đều hơn và năng suất tăng khoảng 26% so với phương thức canh tác đối chứng. Đây được xem là hướng đi vừa nâng năng suất, vừa đảm bảo chất lượng sản phẩm.

Ở góc độ dịch hại, hiện tượng đỏ lá là nỗi lo phổ biến của nhà vườn. Thực chất đến thời điểm này có 8 nguyên nhân, chủ yếu thuộc hai nhóm: điều kiện canh tác và tác nhân sinh học. Nhóm do canh tác gồm phèn, nắng nóng, ngập nước, thiếu lân; trong đó, thiếu lân có đặc trưng là lá đỏ từ giữa lan ra nhưng mép lá vẫn xanh. Nhóm do dịch hại đáng chú ý nhất là rệp sáp truyền virus gây héo khô đầu lá.

Để kiểm soát rệp sáp, HTX đề xuất giải pháp “ốc đảo”, tạo mương nước bao quanh liếp nhằm cắt đường di chuyển của kiến, tác nhân mang rệp sáp xâm nhập từ bên ngoài. Cách làm này đơn giản nhưng cho hiệu quả bền vững, giảm phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật.

Một vấn đề quan trọng khác cũng được làm rõ từ thực tế sản xuất. Kết quả xét nghiệm phối hợp với Đại học Nông Lâm TP.HCM cho thấy, bệnh thối nõn tại Tân Phước chủ yếu do vi khuẩn Erwinia sp., không phải do nấm Phytophthora sp. như nhận định trước đây. Việc xác định đúng tác nhân gây bệnh giúp nông dân lựa chọn đúng thuốc, tránh lãng phí và nâng hiệu quả phòng trị.

Đáng chú ý, phân tích đất cũng chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại: đất Tân Phước đang thiếu hụt nghiêm trọng lân, canxi và chất hữu cơ. Nguyên nhân chính là hệ thống đê bao khiến phù sa không còn được bồi đắp tự nhiên.

“Đất hiện nay gần như đang sống bằng phân hóa học. Nếu không bổ sung hữu cơ, sản xuất sẽ khó bền vững trong dài hạn”, kỹ sư Đạt cảnh báo. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là bài toán lớn về hệ sinh thái canh tác và chiến lược phát triển nông nghiệp.

Từ thực tiễn đó, HTX Nông nghiệp Khóm Tân Phước lựa chọn cách tiếp cận “bắt bệnh tận vườn”, cử đội ngũ kỹ sư đến từng ruộng để khảo sát, phân tích và tư vấn giải pháp phù hợp.

“Mỗi vườn là một ‘bệnh án’ riêng, không thể áp dụng chung một công thức. Phải xuống tận nơi mới xử lý đúng”, ông Đạt nhấn mạnh.

Cách làm này vừa giúp nông dân giảm chi phí, nâng hiệu quả sản xuất, đồng thời góp phần hình thành tư duy canh tác dựa trên khoa học. Về lâu dài, đây là nền tảng để nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và đưa khóm Tân Phước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản.

Nguồn giống khóm hiện nay phần lớn đã được canh tác liên tục trên 30 năm, bắt đầu xuất hiện dấu hiệu thoái hóa. Tuy nhiên, trong quần thể vẫn ghi nhận một số cá thể đột biến có khả năng thích nghi tốt với điều kiện địa phương và duy trì năng suất ổn định. Do đó, cần tập trung khảo sát, tuyển chọn và nhân rộng các cá thể này ngay trong quần thể hiện hữu.