Giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung
Qua báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM về hiện trạng và khả năng cung ứng vật liệu xây dựng cho các dự án trên địa bàn thành phố năm 2026 cho thấy, đá xây dựng với công suất khai thác 23,66 triệu m3, nhu cầu 28,16 triệu m3, thiếu 4,5 triệu m3; cát xây dựng là 0,69 triệu m3, nhu cầu 15,56 triệu m3, thiếu 14,87 triệu m3; cát san lấp là 2,30 triệu m3, nhu cầu 52,89 triệu m3, thiếu 50,6 triệu m3; đất san lấp với công suất khai thác 12,69 triệu m3, nhu cầu 23,67 triệu m3, thiếu 11 triệu m3.
Hoạt động khai thác cát xây dựng trên địa bàn Bà Rịa - Vũng Tàu cũ (nay là TP.HCM). Ảnh: Tường Tú.
Để giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung vật liệu xây dựng cho các dự án trong năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đề xuất các giải pháp. Cụ thể, đối với 4,5 triệu m3 đá xây dựng, ngoài huy động thêm, Sở đề xuất thực hiện nâng công suất khai thác tại 11 mỏ có chất lượng đá tốt và chủ đầu tư có đủ năng lực khai thác tại Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương (cũ). Dự kiến sau khi nâng công suất được hơn 7 triệu m3, sẽ vượt so với nhu cầu cung ứng vật liệu xây dựng năm 2026.
Đối với 14,87 triệu m3 cát xây dựng, ngoài việc huy động thêm, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đề xuất việc thực hiện nâng công suất khai thác đối với 10 mỏ khoáng sản - cát xây dựng tại khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), đáp ứng được 5,95 triệu m3. Đối với 8,92 triệu m3 cát xây dựng còn thiếu, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đề xuất đẩy nhanh tiến độ từ nạo vét 22 hồ của Thành phố, đảm bảo đạt tỷ lệ 100% so với nhu cầu cung ứng vật liệu xây dựng năm 2026.
Đối với 50,6 triệu m3 cát san lấp còn thiếu, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đề xuất các giải pháp về nạo vét tuyến sông Sài Gòn - Đồng Nai, thu từ sông Thị Tính, nạo vét tận thu tại hồ Sông Ray, nạo vét tận thu tại 22 hồ trên địa bàn thành phố và thay thế như xay đá, rửa cát biển từ các tỉnh/thành lân cận. Riêng đối với 11 triệu m3 đất san lấp còn thiếu, các giải pháp được đề xuất là cấp phép khai thác khoáng sản nhóm 4 cho 16 khu đất; thu hồi khoáng sản từ các công trình hầm, tuyến metro...
Đề xuất giải pháp mang tính thực tiễn
Qua kiểm tra thực tế, trao đổi thông tin với một số chủ mỏ khoáng sản và lắng nghe ý kiến nhiều chiều, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM kiến nghị Thành ủy, UBND TP.HCM chấp thuận cơ chế đối với việc đề xuất nâng công suất khai thác mỏ. Trong đó, đề nghị các Ban quản lý dự án và các chủ mỏ cần chủ động phối hợp, mạnh dạn đề xuất nâng công suất khai thác theo Nghị quyết số 66.4/2025/NQ-CP hoặc khoản 1a Điều 55 Luật Địa chất và Khoáng sản ngay từ thời điểm hiện nay nhằm tăng nguồn cung vật liệu cho thị trường và công trình, dự án.
Một mỏ khai thác khoáng sản - đá xây dựng trên địa bàn Bình Dương cũ (nay là TP.HCM). Ảnh: Tường Tú.
Bên cạnh đó, chấn chỉnh tình trạng nâng giá hóa đơn mua vật liệu. Cụ thể, theo phản ánh của một số chủ mỏ, thực tế vẫn còn phát sinh trường hợp nhà thầu thi công đề nghị nâng giá hóa đơn mua vật liệu. Do đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các chủ đầu tư cần tăng cường chấn chỉnh, quản lý các nhà thầu thi công, bảo đảm việc mua bán vật liệu xây dựng đúng giá thực tế, đúng quy định pháp luật, tuyệt đối không để xảy ra việc nâng khống giá vật liệu hoặc các hành vi tiêu cực liên quan.
Đồng thời, Sở Nông nghiệp và Môi trường còn kiến nghị UBND TP.HCM về việc chấn chỉnh tình trạng bỏ giá thấp để trúng thầu nhưng khi triển khai không thực hiện được. Cụ thể, một số công trình sau khi nhà thầu trúng thầu với đơn giá vật liệu xây dựng thấp không ưu tiên sử dụng vật liệu từ các mỏ xa do phát sinh chi phí vận chuyển và từ chối mua ở các mỏ xa với lý do không đạt tiêu chuẩn kỹ thuật, mặc dù các mỏ này vẫn đáp ứng yêu cầu và đang cung cấp cho nhiều dự án vốn ngân sách khác.
Việc này dẫn đến tập trung nhu cầu vào một số mỏ khoáng sản - đá xây dựng gần, như: Thường Tân III và Thường Tân IV, mỏ đá khu vực Đồng Nai, gây mất cân đối cung - cầu cục bộ. Vì vậy, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM đề nghị các nhà thầu phải chịu trách nhiệm đối với đơn giá đã chào thầu, tính toán đầy đủ chi phí vật liệu; tránh tình trạng bỏ giá thấp để trúng thầu nhưng khi triển khai không thực hiện được, gây áp lực lên nguồn cung vật liệu xây dựng trên thị trường trên địa bàn thành phố.
Đối với các dự án đầu tư tư nhân thuộc công trình trọng điểm của Thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị UBND Thành phố cho chủ trương áp dụng cơ chế đặc thù để cấp trực tiếp các mỏ vật liệu cho chủ đầu tư, nhà thầu thi công, được nâng công suất phục vụ các dự án, trong đó, áp dụng cho Dự án Khu đô thị du lịch lấn biển Cần Giờ. Qua làm việc với các nhà đầu tư thực hiện các công trinh trọng điểm bằng nguồn vốn đầu tư tư nhân, có khoảng 17 công trình với nhu cầu đối với 4 loại vật liệu xây dựng là hơn 362 triệu m3, dự kiến sẽ thực hiện cấp tại các khu vực đã được quy hoạch đối với các nguồn đá xây dựng và đất san lấp.
