Ngày 14/4, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến chủ trì cuộc họp về tình hình và định hướng quản lý việc sử dụng Ractopamine trong thức ăn chăn nuôi tại Việt Nam.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp bàn phương án quản lý phụ gia Ractopamine trong chăn nuôi. Ảnh: Hồng Ngọc.
Cuộc họp có sự tham dự của Cục Chăn nuôi và Thú y cùng các chuyên gia từ Tập đoàn Dabaco Việt Nam và Công ty Elanco. Trọng tâm của buổi làm việc là phân tích chi tiết báo cáo chuyên môn, rà soát kết quả khảo nghiệm thực tiễn quy mô lớn tại Dabaco, từ đó tìm giải pháp tháo gỡ những vướng mắc trong hệ thống quy định pháp lý hiện hành.
Theo Thông tư số 24/2013/TT-BYT của Bộ Y tế, Việt Nam đã chấp thuận áp dụng mức tồn dư tối đa theo tiêu chuẩn của Ủy ban Tiêu chuẩn Thực phẩm Quốc tế (Codex), cụ thể cho phép tồn dư ở mức 10 ppb đối với mỡ và thịt lợn, thịt trâu bò, 40 ppb đối với gan và 90 ppb đối với thận.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực nông nghiệp, tại Thông tư 21/2018 và Thông tư 31 sửa đổi, hoạt chất này dù không nằm trong danh mục chất cấm nhưng cũng chưa được liệt kê vào danh mục nguyên liệu thức ăn chăn nuôi được phép sử dụng. Việc nhanh chóng chuẩn hóa quy định sẽ giúp tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng hơn, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam nhập khẩu lượng lớn thịt từ các quốc gia đã phê duyệt sử dụng Ractopamine.
Về khía cạnh khoa học, các chuyên gia phân tích tại cuộc họp khẳng định, Ractopamine hydrochloride là hoạt chất thuộc nhóm Beta-adrenergic agonist, được sử dụng như phụ gia thức ăn chăn nuôi ở giai đoạn cuối và không phải là chất kích thích tăng trưởng theo cơ chế hormone. Cơ chế tác động của sản phẩm là chuyển hướng dòng dinh dưỡng từ quá trình lắng đọng mỡ sang tổng hợp protein cơ, giúp tăng khối lượng nạc và cải thiện hiệu quả chuyển hóa thức ăn.
Điểm khác biệt của Ractopamine là khả năng chuyển hóa nhanh và đào thải chủ yếu qua thận, ít tích tụ trong mô động vật. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn môi trường, hệ thống xử lý chất thải chăn nuôi cần được vận hành chuẩn chỉnh, dù thực tế hoạt chất này có tốc độ phân hủy nhanh với tỷ lệ hao hụt hơn 95% sau 28 ngày ủ phân.
Nhằm đánh giá tác động thực tiễn, Tập đoàn Dabaco Việt Nam đã triển khai khảo nghiệm quy mô lớn trên 5.440 con lợn thịt, sử dụng 460 kg sản phẩm Paylean của Công ty TNHH Elanco Việt Nam.
Kết quả cho thấy, tuy không làm thay đổi đáng kể tốc độ tăng trọng bình quân, Paylean có tác động tích cực trong việc cải thiện tỷ lệ nạc từ 1-2%, giảm độ dày mỡ lưng từ 5-6% và tăng trọng lượng thịt xẻ từ 3-4 kg/con. Về mặt kinh tế, lô lợn sử dụng phụ gia giúp tiết kiệm được 106 gram thức ăn và giảm 1.361 đồng chi phí cho mỗi kilogram tăng trọng so với lô đối chứng.
Bà Lê Thị Mai, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Elanco Việt Nam chia sẻ việc thử nghiệm Paylean tại Tập đoàn Dabaco Việt Nam. Ảnh: Hồng Ngọc.
Dù mang lại hiệu quả kinh tế, quá trình thử nghiệm cũng đặt ra bài toán về việc tối ưu hóa thời gian ngừng sử dụng thuốc. Nhằm tuân thủ các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe nhất, khảo nghiệm của Dabaco đã chủ động áp dụng thời gian ngừng sử dụng và nuôi chờ lên tới 35 ngày để theo dõi khả năng đào thải dư lượng.
Kết quả cho thấy, Ractopamine được đào thải hoàn toàn chậm nhất là 35 ngày. Tuy nhiên, dưới góc độ sinh lý học, việc ngừng thuốc quá sớm (khi lợn mới đạt 80-90 kg) có thể làm giảm hiệu quả tối đa của phụ gia, bởi giai đoạn 100-120 kg mới là thời điểm cơ thể lợn đẩy nhanh quá trình tổng hợp nạc. Do đó, cần tiếp tục nghiên cứu để cân bằng giữa hiệu quả chăn nuôi và an toàn thực phẩm.
Bên cạnh các lợi ích, công tác quản lý rủi ro cũng được phân tích kỹ lưỡng. Về phía vật nuôi, việc sử dụng vượt liều lượng (trên 10 mg/kg) có thể ảnh hưởng đến phúc lợi động vật và gây ra một số phản ứng sinh lý bất lợi. Đối với con người, dù dư lượng trong thịt ở mức thấp nhờ đặc tính chuyển hóa nhanh, việc kiểm soát dư lượng chặt chẽ vẫn là yêu cầu tiên quyết.
Đồng thời, cần có biện pháp bảo hộ lao động phù hợp cho nhóm công nhân chăn nuôi tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm. Trên bình diện quốc tế, xu hướng thị trường đang phân hóa: trong khi nhiều thị trường cần cải thiện năng suất vẫn duy trì sử dụng, một số quốc gia và khu vực lại ưu tiên các tiêu chuẩn nhãn sạch không sử dụng phụ gia.
Kết luận tại cuộc họp, Thứ trưởng Phùng Đức Tiến giao nhiệm vụ rà soát và định hướng bố trí lại quá trình thí nghiệm. Thứ trưởng yêu cầu khảo nghiệm mới phải được tiến hành chính xác theo thời gian và liều lượng khuyến cáo của Elanco, đảm bảo phù hợp với đặc điểm sinh lý sinh trưởng của lợn. Thời gian dừng thuốc và dư lượng tồn dư phải bám sát theo đúng ngưỡng của tiêu chuẩn Codex quốc tế.
Đặc biệt, Thứ trưởng chỉ đạo cần sự tham gia chuyên môn trực tiếp từ Bộ Y tế để thống nhất số liệu, tiến tới rà soát và sửa đổi các thông tư quản lý hiện hành. Việc sửa đổi văn bản dựa trên cơ sở thực tiễn và thành tựu khoa học quốc tế sẽ giúp giải quyết bài toán hiệu quả kinh tế rõ rệt mà hoạt chất này mang lại, đảm bảo sự phát triển công bằng cho ngành chăn nuôi.
