Bị động trước quy định kiểm tra ATTP mới
Tây Ninh là vùng trọng điểm sản xuất khoai sắn (mì), với diện tích khoảng 60.000ha, sản lượng hơn 2 triệu tấn/năm. Hiện, tỉnh có 65 nhà máy chế biến tinh bột khoai sắn, với tổng công suất khoảng 6,4 triệu tấn củ/năm. Nguồn nguyên liệu chủ yếu được nhập từ Campuchia thông qua các cửa khẩu Xa Mát, Chàng Riệc và Kà Tum.
Khu vực biên giới tỉnh Tây Ninh chứng kiến một đợt ùn tắc hàng hóa nông sản nghiêm trọng chưa từng có tiền lệ. Ảnh: CTV.
Những ngày cuối tháng 1 năm 2026, khu vực biên giới tỉnh Tây Ninh ghi nhận tình trạng ùn tắc hàng hóa nông sản do phát sinh vướng mắc trong quá trình thực hiện các quy định mới về kiểm tra an toàn thực phẩm.
Nguyên nhân được cho là từ ngày 26/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và có hiệu lực thi hành ngay. Theo đó, tại Điều 21 và Phụ lục III Nghị định thì nhóm hàng rau, củ, quả tươi thuộc nhóm hàng hóa kiểm tra an toàn thực phẩm và thực hiện theo phương pháp kiểm tra thông thường gồm: Kiểm tra hồ sơ; thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm các chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm với thời gian chờ kết quả từ 7 đến 15 ngày (tùy chỉ tiêu).
Đối với các mặt hàng đặc thù như củ sắn tươi, việc thực hiện đầy đủ quy trình kiểm tra gặp nhiều khó khăn. Do đặc tính sinh học, củ sắn tươi chỉ có thể bảo quản và đưa vào chế biến trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi thu hoạch. Trong khi đó, thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm có dự kiến kéo dài từ 7 đến 15 ngày, có thể ảnh hưởng đến chất lượng nguyên liệu, dẫn đến việc bị cấm xuất khẩu hoặc không thể đưa vào sản xuất.
Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, đại diện Công ty TNHH MTV Định Khuê, một trong những doanh nghiệp chế biến tinh bột sắn lớn nhất Tây Ninh cho biết, thời điểm cận Tết và đang vào chính vụ thu hoạch, nhà máy hoạt động ở cao điểm, bình quân mỗi ngày tiêu thụ gần 770 tấn củ sắn tươi để sản xuất khoảng 300 tấn thành phẩm. Tuy nhiên, nguồn nguyên liệu trong tỉnh chỉ đáp ứng khoảng 1/5 nhu cầu của dây chuyền.
“Mỗi ngày, chúng tôi thường nhập từ 500-650 tấn củ sắn tươi qua các cửa khẩu. Thế nhưng, từ ngày 29/1, sản lượng nhập về giảm đáng kể, ảnh hưởng đến kế hoạch sản xuất và bố trí lao động tại nhà máy. Chưa kể, hàng tồn ứ làm tỷ lệ thu hồi thấp, chất lượng sản phẩm suy giảm... Doanh nghiệp mong Chính phủ xem xét áp dụng phương thức kiểm tra phù hợp đối với mặt hàng sắn, hạn chế tác động đến sản xuất và chuỗi cũng ứng nguyên liệu”, bà Hạnh kiến nghị.
Hiệp hội Sản xuất tinh bột mì tỉnh Tây Ninh đã có đơn kiến nghị các cơ quan chức năng tháo gỡ vướng mắc trong kiểm tra an toàn thực phẩm đối với củ mì tươi nhập khẩu. Ảnh: H.H.
Sau khi xảy ra ùn tắc, Hiệp hội Sản xuất tinh bột sắn tỉnh Tây Ninh đã có đơn kiến nghị các cơ quan chức năng tháo gỡ vướng mắc trong kiểm tra an toàn thực phẩm đối với củ sắn tươi nhập khẩu. Theo Hiệp hội, việc áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP đang bộc lộ nhiều bất cập, không phù hợp với đặc tính dễ hư hỏng của nguyên liệu, dẫn đến ùn ứ tại cửa khẩu, kéo dài thời gian thông quan, làm gián đoạn sản xuất và gia tăng chi phí logistics, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của doanh nghiệp.
Ông Lê Hữu Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Sản xuất tinh bột sắn tỉnh Tây Ninh, cho biết thêm: Đầu tháng 12/2025, Hiệp hội đã ký kết bản ghi nhớ với Liên đoàn Sắn Campuchia nhằm thúc đẩy phát triển bền vững ngành sắn và tăng cường thương mại song phương. Theo thỏa thuận, mỗi năm, hai bên cung ứng khoảng 9 triệu tấn sắn; bình quân mỗi ngày nhập khoảng 1.000 container, tương đương 30.000 tấn. Nếu các quy định mới tiếp tục áp dụng cứng nhắc, một số nhà máy sẽ đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động, hơn 30.000 lao động bị ảnh hưởng việc làm và thu nhập trong dịp Tết, kéo theo nhiều hệ lụy xã hội khác.
Bên cạnh đó, với khối lượng trên 30.000 tấn/ngày, việc lấy mẫu kiểm nghiệm an toàn thực phẩm cho toàn bộ các lô hàng theo phương thức thông thường là vượt quá khả năng đáp ứng của hệ thống kiểm dịch và kiểm tra hiện nay, tiềm ẩn nguy cơ ùn tắc nghiêm trọng và phá vỡ chuỗi cung ứng sắn.
Nếu các quy định mới tiếp tục áp dụng cứng nhắc, một số nhà máy sẽ đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động, ảnh hưởng lớn đến hoạt động xuất khẩu. Ảnh: Trần Trung.
“Từ thực tiễn trên, Hiệp hội Sản xuất tinh bột sắn tỉnh Tây Ninh kiến nghị không áp dụng cơ chế kiểm tra an toàn thực phẩm riêng đối với củ sắn tươi nhập khẩu dùng làm nguyên liệu chế biến (không phải thực phẩm tiêu dùng trực tiếp); đồng thời cho phép thông quan nhanh hoặc thông quan có điều kiện, bảo đảm thời gian lưu bãi không quá 48 giờ nhằm hạn chế hư hỏng, ổn định sản xuất và bảo vệ sinh kế cho người lao động, nông dân trong giai đoạn cận Tết”, ông Lê Hữu Hùng nhấn mạnh.
Thần tốc tháo gỡ ách tắc
Trước những khó khăn và kiến nghị từ Hiệp hội, doanh nghiệp, với quan điểm xuyên suốt “xem khó khăn của doanh nghiệp là khó khăn của tỉnh”, Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh đã khẩn trương tham mưu UBND tỉnh tổ chức cuộc họp liên ngành nhằm bàn giải pháp tháo gỡ.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh Đinh Thị Phương Khanh (bìa trái) làm việc với cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp ngay sau khi xảy ra tình trạng ùn tắc nông sản. Ảnh: CTV.
Trên cơ sở đề xuất của địa phương, cùng sự chỉ đạo sát sao, kịp thời của lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Chính phủ đã ban hành Văn bản số 1012/VPCP-KGVX, truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long về việc xử lý kiến nghị liên quan đến những vướng mắc trong thực hiện Nghị định số 46/2026/NĐ-CP theo kiến nghị của Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh.
Theo đó, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long yêu cầu Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Tài chính, Công Thương khẩn trương kiểm tra, xem xét và xử lý ngay kiến nghị của UBND tỉnh Tây Ninh; đồng thời tổng hợp, báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả giải quyết các vướng mắc, điểm nghẽn phát sinh.
Ông Nguyễn Nam Hồng Sơn, Đội trưởng Hải quan Cửa khẩu quốc tế Xa Mát cho biết: Ngay sau khi có văn bản chỉ đạo, Hải quan phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức làm việc xuyên đêm, không giới hạn giờ hành chính, quyết tâm giải phóng dứt điểm lượng hàng nông sản đang chờ làm thủ tục nhập khẩu.
Tính đến 22 giờ ngày 31/1/2026, lực lượng chức năng, Hải quan Cửa khẩu quốc tế Xa Mát đã thực hiện thông quan gồm 74 tờ khai, tương ứng 540 xe với khối lượng 27.831 tấn, chủ yếu là các mặt hàng củ sắn tươi, sắn lát khô và hạt điều thô.
Trong đó, tại Cửa khẩu quốc tế Xa Mát ghi nhận 35 tờ khai, 234 xe, khối lượng 10.995 tấn, gồm 4.500 tấn củ sắn tươi (6 tờ khai, 74 xe) và 7.090 tấn sắn lát khô (29 tờ khai, 160 xe).
Tại Cửa khẩu Chàng Riệc, có 39 tờ khai, 306 xe, tổng khối lượng 16.836 tấn; trong đó mặt hàng củ sắn tươi chiếm 16.250 tấn (28 tờ khai, 282 xe), sắn lát khô 526 tấn (9 tờ khai, 15 xe) và hạt điều thô 60 tấn (2 tờ khai, 9 xe).
“Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, thần tốc của tỉnh Tây Ninh cùng sự chỉ đạo kịp thời của Trung ương, đợt ùn tắc hàng hóa nông sản nghiêm trọng do những thay đổi đột ngột trong quy định về kiểm tra an toàn thực phẩm đã nhanh chóng được tháo gỡ, hiện hoạt động thông quan đã trở lại bình thường, đơn vị tiếp tục bám sát các chỉ đạo cấp trên để thực hiện theo quy định”, ông Nguyễn Nam Hồng Sơn chia sẻ.
Hải quan Xa Mát phối hợp các đơn vị liên quan tổ chức làm việc xuyên đêm, không giới hạn giờ hành chính, quyết tâm giải phóng dứt điểm lượng hàng nông sản đang chờ làm thủ tục nhập khẩu. Ảnh: H.Q.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh Đinh Thị Phương Khanh cho biết thêm, Sở tiếp tục phối hợp các ngành tham mưu UBND tỉnh kiến nghị các Bộ, ngành Trung ương điều chỉnh, bổ sung hướng dẫn thực hiện Nghị định 46/2026/NĐ-CP theo hướng phù hợp thực tiễn, nhất là đối với các mặt hàng nguyên liệu nông sản tươi nhập khẩu phục vụ chế biến công nghiệp.
Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, thần tốc của tỉnh Tây Ninh cùng sự chỉ đạo kịp thời của Trung ương, đợt ùn tắc hàng hóa nông sản nghiêm trọng do những thay đổi đột ngột trong quy định về kiểm tra an toàn thực phẩm đã nhanh chóng được tháo gỡ. Tây Ninh trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước thực hiện thông quan nông sản sau khi Nghị định 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực, khẳng định tinh thần linh hoạt, chủ động và quyết liệt trong đồng hành cùng doanh nghiệp, người dân.
