Huyện vùng cao Võ Nhai của tỉnh Thái Nguyên được thiên nhiên ưu ái ban tặng chất đất, khí hậu phù hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của nhiều loại cây ăn quả, trong đó có cây na. Cây na trồng trên sườn núi bao giờ cũng cho quả ngon, ngọt hơn na trồng dưới những vùng đất bằng phẳng.

Cây na ở huyện vùng cao Võ Nhai đã có từ mấy chục năm nay, được bà con trong vùng trồng và chăm sóc qua nhiều thế hệ. Trải qua nhiều năm, na Võ Nhai vẫn giữ được hương vị đặc trưng.

Được thổ nhưỡng nơi núi rừng Việt Bắc nuôi dưỡng, những gốc na hút tinh túy từ sương mai, gió ngàn, cho ra những quả na to, mắt căng, thưa hạt, dày cùi, vị ngọt thơm, đậm đà khó quên và không thể lẫn với bất cứ nơi nào.

Na Võ Nhai quả to, múi căng, thưa hạt, bóc một lớp vỏ mỏng để lộ lớp cùi trắng ngần, bên trong là hạt nhỏ màu đen nháy, nếm thử có vị ngọt đậm đà, mùi hương cũng rất đặc trưng, dìu dịu, tinh khiết.

Huyện Võ Nhai hiện có khoảng 700ha trồng na, cho sản lượng hằng năm đạt trên 6.000 tấn, doanh thu ước đạt 70 đến 80 tỷ đồng. Diện tích na chủ yếu trồng tập trung tại xã La Hiên và một số xã, thị trấn lân cận như Lâu Thượng, Phú Thượng, Đình Cả, Tràng Xá, Dân Tiến và Phương Giao… Tại đây, cây na được người dân ví von là “cây bạc tỷ” do mang lại thu nhập lớn cho bà con.

Trên khu đồi rộng 1ha tại xóm Phượng Hoàng, xã Phú Thượng, huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên, hàng ngày, ông Kiều Thượng Chất (ảnh) đều dành hết tâm huyết của mình để chăm sóc cho vườn na của mình. Đáp lại sự tâm huyết đó, vườn na đã đơm hoa thơm, kết trái ngọt.

Cây na tại xã Phú Thượng nói riêng và huyện Võ Nhai nói chung chủ yếu được trồng trên triền núi đá, nơi có các dải đất hẹp xen lẫn với đá hoặc các hốc đá có đất, độ dốc lớn nên đất thường bị rửa trôi xói mòn mạnh. Vì vậy, ông Kiều Thượng Chất đã đầu tư hệ thống tưới tự động, đồng thời kết hợp hệ thống châm phân, qua đó giảm đáng kể công sức lao động. Bên cạnh đó, do có hệ thống tưới tự động kết hợp châm phân, người dân đã có thể chủ động trong việc tưới tiêu cũng như bón phân chăm sóc cây trồng.

Đặc biệt, tại khu vườn, ông Kiều Thượng Chất đã áp dụng kỹ thuật trồng na rải vụ để mỗi năm cây na sẽ cho ra quả 2 vụ, gồm chính vụ vào khoảng tháng 7 - 8 và vụ muộn vào khoảng tháng 10 - 11. Thời điểm hiện tại, sẽ không khó để bắt gặp trên một cây na sẽ có cả quả chín của chính vụ và quả non của vụ muộn.

Theo kinh nghiệm của bà con nơi đây, để có thể trồng na rải vụ, cành cây yêu cầu phải già, tán phải tương đối thưa để nắng có thể lọt vào làm nảy chồi trong thân cây. Tận dụng đặc tính tái sinh mạnh của cây na, người dân có thể cắt chồi cũ để cây mọc ra những chồi mới có hoa, sau đó thụ phấn cho hoa để tạo thành quả na vụ muộn.

Điều quan trọng nhất khi thâm canh na rải vụ là vụ muộn sẽ rơi vào mùa đông, lượng mưa ít nên cần phải chủ động hệ thống nước tưới. Bên cạnh đó, nắng sẽ ít hơn nên cần theo dõi sát sao, phải tỉa thưa những tán cây dày lá để tạo điều kiện cho nắng chiếu vào quả. Việc này mang lại 2 công dụng. Thứ nhất là nắng sẽ góp phần ngăn chặn rệp. Thứ hai nắng chiếu sẽ làm quả lên đường, ngọt và đẹp mã hơn.

Một vấn đề người thâm canh na rải vụ cần đặc biệt quan tâm đó là na vụ muộn sẽ thường bị đối tượng ruồi vàng châm chích làm giảm chất lượng quả. Vì vậy trước khi thu hoạch khoảng 1 tháng, người dân cần bao quả để tránh ruồi vàng tiếp xúc làm hỏng quả na. Bên cạnh đó, để hạn chế quả na bị rệp phá hoại, cần phải làm sạch tán cây và làm sạch cỏ quanh gốc.

Theo người trồng na địa phương, hiện nay quả na loại 1 có kích cỡ lớn, to, đẹp, đều đang có giá khoảng 50.000 đồng/kg. Na loại 2 có kích cỡ nhỏ hơn có giá từ 30.000 - 35.000 đồng/kg. Vừa qua, nhằm hỗ trợ bà con nông dân quảng bá, tiếp cận thị trường và tiêu thụ sản phẩm na hiệu quả, Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên đã phối hợp với UBND huyện Võ Nhai tổ chức chương trình livestream Phiên chợ na La Hiên và nông sản, sản phẩm OCOP tỉnh Thái Nguyên. Đây cũng là hoạt động khởi đầu Lễ hội Võ Nhai mùa na chín - Xúc tiến, kết nối tiêu thụ sản phẩm na Võ Nhai và nông sản Thái Nguyên năm 2024.

Phạm Hiếu