Vừa qua, tại Hưng Yên, Bộ Y tế phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh Hưng Yên và Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) tại Việt Nam tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Dân số Thế giới năm 2026 (11/7) với chủ đề “Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng”. Sự kiện quy tụ hơn 150 đại biểu đại diện các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức quốc tế, các cơ quan báo chí và đông đảo thanh niên tham dự.
Phát biểu tại Lễ mít tinh, ông Đỗ Xuân Tuyên, Thứ trưởng Bộ Y tế, nhấn mạnh vai trò quan trọng của công tác dân số trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Những định hướng này đã được thể hiện trong Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Luật Dân số số 113/2025/QH15.
Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu khai mạc Lễ Mít tinh. Ảnh: VNPA.
Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng, với gần 70 triệu người trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi). Đây là cơ hội quan trọng để đất nước phát triển nhanh và bền vững, nếu mỗi người trẻ đều có cơ hội học tập, làm việc, chăm sóc sức khỏe và phát huy đầy đủ tiềm năng của mình. Nhân Ngày Dân số Thế giới năm nay, Liên hợp quốc tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của con người, đặc biệt là thanh niên, trong tiến trình phát triển bền vững.
Cơ hội và thách thức của thanh niên trong bối cảnh thế giới nhiều biến động
Thế giới đang trải qua những chuyển đổi sâu sắc về kinh tế, xã hội, môi trường, khoa học công nghệ và nhân khẩu học. Những thay đổi đó vừa mở ra cơ hội phát triển mới, vừa đặt ra không ít thách thức đối với mỗi quốc gia và mỗi người trẻ.
Theo ấn phẩm World Population Highlights 2026: Youth của Liên hợp quốc, thế giới hiện có gần 1,3 tỷ người trong độ tuổi 15-24, là thế hệ thanh niên đông đảo nhất từ trước đến nay. Trong số này, gần 760 triệu người sống tại các quốc gia thu nhập thấp và trung bình thấp. Trên toàn cầu, tỷ lệ thanh niên 15-24 tuổi trong tổng dân số đã giảm từ 17,8% năm
2000 xuống 15,6% năm 2025 và được dự báo sẽ còn 13,3% vào năm 2050. Xu hướng này cho thấy cơ cấu dân số trẻ đang thay đổi nhanh chóng, đặc biệt tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực.
Thực tế cho thấy cơ hội phát triển của thanh niên vẫn chưa được phân bổ đồng đều, cả trong từng quốc gia và giữa các quốc gia. Nhiều người trẻ vẫn gặp rào cản về kinh tế, xã hội khiến họ chưa thể phát huy hết tiềm năng. Điều này cho thấy đầu tư cho thanh niên cần được coi là một ưu tiên chiến lược, nhằm tạo dựng môi trường thuận lợi để mọi người trẻ đều có cơ hội học tập, làm việc, cống hiến và thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của thời đại.
Bà Pauline Fatima Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam phát biểu tại lễ Mít tinh. Ảnh: VNPA.
Việt Nam: thành tựu dân số và những vấn đề đặt ra trong giai đoạn mới
Trong hơn ba thập kỷ qua, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng và các nhóm dân cư. Chỉ số phát triển con người được cải thiện đáng kể; tình trạng suy dinh dưỡng, tử vong mẹ và tử vong trẻ em giảm mạnh. Những kết quả này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội, bình đẳng giới và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, qua đó đóng góp vào tiến trình thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Việt Nam.
Cùng với đó, Việt Nam đang trải qua những chuyển đổi nhân khẩu học đáng chú ý: quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh, mức sinh có sự khác biệt giữa các vùng, địa phương, cùng với đô thị hóa và di cư ngày càng mạnh mẽ. Bối cảnh này đòi hỏi các chính sách phát triển chủ động thích ứng, bảo đảm mọi nhóm dân số đều có cơ hội phát triển và đóng góp vào tăng trưởng bền vững. Việt Nam hiện đang ở giai đoạn cuối của thời kỳ dân số vàng - thời điểm thuận lợi để đẩy mạnh đầu tư cho thanh niên và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
Bên cạnh đó, vẫn còn những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm. Tỷ số giới tính khi sinh trong nhiều năm qua vẫn cao hơn mức cân bằng tự nhiên (104-106 bé trai/100 bé gái), phần nào phản ánh những định kiến giới còn tồn tại và có thể ảnh hưởng đến cân bằng dân số trong dài hạn. Cùng với đó, tình trạng mang thai ở tuổi vị thành niên, tảo hôn tại một số vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cũng như những thách thức về chăm sóc sức khỏe và tầm vóc của thanh niên, cho thấy nhu cầu tiếp tục mở rộng dịch vụ, thông tin và cơ hội cho người trẻ. Việc giải quyết những vấn đề này bằng các chính sách dựa trên bằng chứng, tôn trọng quyền lựa chọn và nhu cầu thực tế của người trẻ sẽ góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời củng cố nền tảng cho sự phát triển bao trùm và bền vững.
Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại Việt Nam phát biểu tại Lễ Mít tinh. Ảnh: VNPA.
Góc nhìn của Liên hợp quốc về dân số và phát triển
Phát biểu tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Nhân khẩu học không quyết định tương lai của chúng ta; nhân khẩu học phản ánh khát vọng của hàng triệu người và cơ hội để họ theo đuổi những khát vọng ấy.” Theo bà, khi người trẻ được học tập, làm việc, có nơi ở ổn định, được chăm sóc sức khỏe và chia sẻ trách nhiệm gia đình một cách công bằng, họ có thể xây dựng cuộc sống và gia đình như mình mong muốn. Vai trò của chính sách là tạo môi trường thuận lợi, giúp tháo gỡ các rào cản để người trẻ có thể theo đuổi những lựa chọn và khát vọng của mình.
Từ kết quả nghiên cứu quốc tế, ông Matt Jackson, Trưởng Đại diện UNFPA tại Việt Nam, giới thiệu Khảo sát Tương lai Nhân khẩu học (Demographic Futures Survey) do UNFPA thực hiện, với hơn 108.000 người trẻ sử dụng Internet trong độ tuổi 18-39 tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả khảo sát cho thấy nhiều người trẻ vẫn mong muốn xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình trong tương lai. Hơn hai phần ba người được khảo sát cho biết hôn nhân là một phần của cuộc sống lý tưởng mà họ hướng tới. Ngay cả trong nhóm 35-39 tuổi chưa có con, 79% nam giới và 72% nữ giới được khảo sát vẫn mong muốn có con. Với nhiều người trẻ, niềm vui và hạnh phúc mà con cái mang lại là một trong những lý do quan trọng nhất khiến họ mong muốn làm cha mẹ.
Khảo sát cũng cho thấy nhiều người trẻ gặp khó khăn trong việc biến mong muốn thành hiện thực. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng nhất khi họ cân nhắc xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình, với 81% người được khảo sát đánh giá đây là yếu tố quan trọng. Trong khi đó, khó khăn về kinh tế và nhà ở là rào cản phổ biến đối với việc bắt đầu một mối quan hệ lâu dài, đồng thời cũng là trở ngại lớn đối với việc sinh con. Từ những phát hiện này, ông Matt Jackson nhấn mạnh rằng chính sách dân số cần quan tâm nhiều hơn đến các điều kiện thực tế đang ảnh hưởng đến lựa chọn của người trẻ. Hỗ trợ thanh niên không chỉ là câu chuyện về mức sinh, mà còn gắn với việc làm, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, cơ chế làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Khi những điều kiện này được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm niềm tin và khả năng xây dựng cuộc sống, các mối quan hệ và gia đình mà họ mong muốn.
Như thông điệp của Ngày Dân số Thế giới năm nay, đầu tư cho thanh niên, cho quyền và sự lựa chọn của họ chính là đầu tư cho tương lai chung của Việt Nam. Ảnh: UNFPA.
Hiện thực hóa khát vọng của thanh niên
Thời gian gần đây, công tác dân số tiếp tục ghi nhận nhiều dấu ấn quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế và chính sách. Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Dân số số 113/2025/QH15; đồng thời phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Dân số, cùng các chương trình, kế hoạch và đề án liên quan, đang được xây dựng và triển khai nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong việc thực hiện chính sách dân số trên phạm vi cả nước.
Năm 2026 cũng là dấu mốc đặc biệt khi công tác dân số Việt Nam tròn 65 năm hình thành và phát triển. Trong suốt chặng đường đó, các thế hệ làm công tác dân số đã bền bỉ cống hiến, đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp thiết thực vào sự phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.
Nhân dịp này, Bộ Y tế và các cơ quan liên quan nhấn mạnh một số định hướng: tiếp tục triển khai hiệu quả Luật Dân số và Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2035; đổi mới công tác truyền thông và ứng dụng công nghệ số; bảo đảm nguồn lực cho công tác dân số ở các cấp; và ưu tiên đầu tư phát triển thanh niên như một giải pháp chiến lược nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát huy hiệu quả cơ hội nhân khẩu học và tạo nền tảng cho tăng trưởng nhanh, bao trùm và bền vững.
Như thông điệp của Ngày Dân số Thế giới năm nay, đầu tư cho thanh niên, cho quyền và sự lựa chọn của họ chính là đầu tư cho tương lai chung của Việt Nam.
