Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 48/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2022/NĐ-CP ngày 10/1/2022 quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP ngày 6/1/2025.
Nghị định số 48/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 08/2022/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Ảnh: Quang Huy.
Phân cấp mạnh hơn trong xử lý ô nhiễm môi trường đất đặc biệt nghiêm trọng
Một trong những nội dung trọng tâm của Nghị định là sửa đổi, bổ sung Điều 18 và Điều 19 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP theo hướng chuyển thẩm quyền xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch xử lý, cải tạo và phục hồi khu vực ô nhiễm môi trường đất đặc biệt nghiêm trọng từ cấp Trung ương về cấp tỉnh.
Theo quy định trước đây, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chủ trì xây dựng kế hoạch và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy nhiều khu vực ô nhiễm có tính chất địa phương, gắn chặt với đặc thù phát triển kinh tế - xã hội và điều kiện tự nhiên của từng địa bàn, đòi hỏi sự chủ động, linh hoạt và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền cấp tỉnh.
Theo Nghị định số 48/2026/NĐ-CP, kể từ ngày 29/01/2026, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm trực tiếp xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện kế hoạch xử lý, cải tạo và phục hồi khu vực ô nhiễm môi trường đất đặc biệt nghiêm trọng theo quy định tại điểm b khoản 3 Điều 19 Luật Bảo vệ môi trường. Việc triển khai kế hoạch phải được tổng hợp, báo cáo trong báo cáo công tác bảo vệ môi trường cấp tỉnh hằng năm và gửi về Bộ Nông nghiệp và Môi trường để theo dõi, tổng hợp.
Quy định này không chỉ tăng tính chủ động cho địa phương mà còn làm rõ trách nhiệm người đứng đầu, tạo cơ sở để nâng cao hiệu quả xử lý ô nhiễm, khắc phục tình trạng chậm trễ, phụ thuộc vào Trung ương trong những vấn đề phát sinh tại địa bàn.
Làm rõ thẩm quyền xác lập và công nhận di sản thiên nhiên cấp quốc gia
Nghị định số 48/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung quy định về trách nhiệm lập, thẩm định dự án xác lập và thẩm quyền công nhận di sản thiên nhiên cấp quốc gia, bảo đảm thống nhất với Luật Bảo vệ môi trường và các luật chuyên ngành liên quan đến đa dạng sinh học, lâm nghiệp, thủy sản và di sản văn hóa.
Bổ sung quy định về trách nhiệm lập, thẩm định dự án xác lập và thẩm quyền công nhận di sản thiên nhiên cấp quốc gia. Ảnh: Minh Anh.
Theo quy định mới, đối với di sản thiên nhiên cấp quốc gia nằm trong địa giới hành chính của một tỉnh, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao cơ quan chuyên môn xây dựng dự án xác lập, tổ chức thẩm định và quyết định công nhận di sản thiên nhiên. Cách tiếp cận này giúp rút ngắn quy trình, tăng tính linh hoạt, đồng thời gắn trách nhiệm bảo tồn, phát huy giá trị di sản với chính quyền địa phương.
Đối với di sản thiên nhiên nằm trên địa bàn từ hai tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trở lên hoặc nằm trên vùng biển chưa xác định rõ trách nhiệm quản lý hành chính, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường là người xem xét, quyết định công nhận, bảo đảm tính thống nhất, khách quan và hài hòa lợi ích giữa các địa phương.
Việc phân định rõ thẩm quyền theo phạm vi không gian quản lý là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả bảo tồn di sản thiên nhiên, đồng thời tránh chồng chéo, kéo dài thời gian xử lý hồ sơ như trước đây.
Phân cấp thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường
Một điểm mới quan trọng khác của Nghị định số 48/2026/NĐ-CP là phân cấp cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp giấy phép môi trường đối với một số nhóm dự án đầu tư trước đây thuộc thẩm quyền Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Cụ thể, thẩm quyền này được áp dụng đối với các dự án đầu tư công không thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ (trừ một số dự án đặc thù); dự án được phân loại chỉ theo tiêu chí có yêu cầu chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại các khu vực bảo tồn; dự án thủy điện không thuộc thẩm quyền quyết định của Trung ương; cũng như các dự án khai thác dầu thô, khí đốt tự nhiên.
Việc phân cấp này góp phần đẩy nhanh tiến độ xử lý hồ sơ, giảm áp lực cho cơ quan Trung ương, đồng thời tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong quản lý môi trường gắn với thu hút đầu tư và phát triển kinh tế - xã hội.
Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường bảo vệ môi trường. Ảnh: Minh Quang.
Đáng chú ý, Nghị định số 48/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung Điều 30 về cấp đổi, điều chỉnh, cấp lại và thu hồi giấy phép môi trường, làm rõ các trường hợp chủ dự án, cơ sở phải thực hiện điều chỉnh giấy phép môi trường trong thời hạn còn lại của giấy phép.
Theo đó, việc điều chỉnh giấy phép được yêu cầu khi dự án có thay đổi quy mô, công suất, công nghệ sản xuất làm phát sinh nội dung cấp phép mới; bổ sung phương án chuyển giao, tiếp nhận hoặc tái sử dụng nước thải; hoặc có các thay đổi khác ảnh hưởng đến nội dung cấp phép môi trường. Quy định này nhằm bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các tác động môi trường phát sinh trong quá trình vận hành dự án, đồng thời tăng tính minh bạch, trách nhiệm của chủ đầu tư.
Đặc biệt, toàn bộ quy trình điều chỉnh giấy phép môi trường được thực hiện chủ yếu trên môi trường điện tử thông qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến toàn trình, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Tăng hiệu lực thanh tra chuyên ngành về bảo vệ môi trường
Đối với hoạt động thanh tra chuyên ngành trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, Nghị định số 48/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi, bổ sung Điều 162, trong đó làm rõ cơ chế thanh tra đột xuất không công bố trước trong các trường hợp cần thiết.
Theo quy định mới, khi có căn cứ cho rằng việc công bố trước quyết định thanh tra có thể dẫn đến che giấu, tẩu tán tài liệu, chứng cứ vi phạm, Trưởng đoàn thanh tra được quyền tiếp cận ngay khu vực phát sinh chất thải, điểm xả thải và các công trình xử lý môi trường để thực hiện nhiệm vụ. Trường hợp đối tượng thanh tra không hợp tác hoặc cản trở, đoàn thanh tra được phối hợp với lực lượng công an và chính quyền cơ sở để bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật.
Quy định này tạo hành lang pháp lý rõ ràng, chặt chẽ cho hoạt động thanh tra đột xuất, nâng cao tính răn đe, phòng ngừa vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường.
Với những sửa đổi, bổ sung toàn diện, Nghị định số 48/2026/NĐ-CP không chỉ tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi Luật Bảo vệ môi trường mà còn định hình rõ hơn mô hình quản lý môi trường theo hướng phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm và kiểm soát.
Nghị định được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường bảo vệ môi trường, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
