Một thoáng cảm xúc Phá Tam Giang

Có lẽ, nhiều năm qua, khi nhắc đến Huế, thế giới thường nhớ đến Hoàng thành, lăng tẩm, nhã nhạc cung đình và vẻ trầm mặc rất riêng của một cố đô. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, Huế vẫn còn “giấu” một nửa tâm hồn mình phía bên kia phá nước.

Bởi ngoài Đại Nội huyền ảo, Huế còn có Phá Tam Giang, một trong những hệ đầm phá nước lợ lớn nhất Đông Nam Á. Một không gian mà nếu biết kể đúng cách, có thể trở thành “di sản sống” mang tầm quốc tế.

Điều đặc biệt của Phá Tam Giang không nằm ở việc nó lớn bao nhiêu kilomet vuông. Giá trị lớn nhất nằm ở chỗ nơi đây là không gian giao thoa của rất nhiều lớp thời gian và giá trị cùng tồn tại.

Ở đó có thiên nhiên và con người, nước mặn và nước ngọt, nghề truyền thống và khát vọng tương lai, ký ức làng chài và du lịch trải nghiệm hiện đại, sự tĩnh lặng rất thiền của Huế và nhịp sống sinh kế ven phá.

Muốn thế giới biết đến Phá Tam Giang, có lẽ Huế không nên chỉ quảng bá như một “điểm tham quan”, mà cần kể nó như một “câu chuyện văn minh ven mặt nước”.

Thế giới hôm nay không thiếu nơi đẹp. Nhưng thế giới đang thiếu những nơi có chiều sâu văn hoá và cảm xúc. Người ta không còn đi du lịch chỉ để chụp hình. Người ta đi để tìm trải nghiệm, tìm sự chữa lành, tìm cảm giác được sống chậm lại giữa thiên nhiên và bản sắc bản địa.

Và Phá Tam Giang có đủ điều đó.

Một buổi sáng trên phá, ánh mặt trời đi lên từ mặt nước mờ sương. Những chiếc nò sáo như nét ký họa trên nền trời tím nhạt. Tiếng chèo khua nhẹ. Mùi cá tươi, mùi bùn non, tiếng người gọi nhau giữa con nước lớn ròng. Đó không chỉ là phong cảnh. Đó là “đời sống”.

Có lẽ Huế cần chuyển từ tư duy “tham quan di sản” sang “sống cùng di sản”.

Du khách đến Đại Nội để nhìn quá khứ.

Nhưng đến Phá Tam Giang để chạm vào sự sống đang tiếp diễn mỗi ngày.

Muốn vậy, cần nhìn Phá Tam Giang như một hệ sinh thái đa giá trị chứ không chỉ là mặt nước nuôi thủy sản.

Lớp thứ nhất là giá trị sinh thái.

Đây là “lá chắn xanh” ven biển, nơi nuôi dưỡng đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và bảo vệ cộng đồng trước biến đổi khí hậu.

Lớp thứ hai là giá trị văn hoá.

Nghề nò sáo, làng chài, tập quán cư dân ven phá, ẩm thực thủy sản, cách sống thích ứng với con nước… tất cả tạo nên một nền văn hóa nước rất riêng mà không nơi nào giống Huế.

Lớp thứ ba là giá trị nghệ thuật và cảm xúc.

Phá Tam Giang có khả năng tạo ra những hình ảnh mang tính điện ảnh, thi ca và hội họa rất mạnh. Đây là “sân khấu thiên nhiên” cho nhiếp ảnh, âm nhạc, festival ánh sáng, nghệ thuật sắp đặt và du lịch chữa lành.

Lớp thứ tư là giá trị giáo dục và tri thức bản địa.

Đó là nơi kể cho thế hệ trẻ câu chuyện con người sống hài hòa với hệ sinh thái nước lợ suốt hàng trăm năm.

Và lớp cuối cùng là giá trị tương lai.

Nếu được quy hoạch đúng, Phá Tam Giang có thể trở thành hình mẫu quốc tế về kinh tế sinh thái ven phá, du lịch cộng đồng, bảo tồn gắn sinh kế, và đô thị sống hài hòa với thiên nhiên.

Có lẽ Huế cần một “đại tự sự” mới cho Phá Tam Giang.

Không quảng bá riêng lẻ từng điểm check-in, mà tạo nên một bản sắc tổng thể: “Huế - nơi có Hoàng cung giữa đất liền và một cung điện của thiên nhiên giữa mặt nước”. Hoặc, “Ban ngày nghe lịch sử kể chuyện trong Đại Nội, ban chiều nghe mặt nước kể chuyện ở Tam Giang”.

Muốn thế giới nhớ đến Tam Giang, cần làm cho nơi ấy trở thành một trải nghiệm không thể sao chép.

Không bê tông hóa phá nước thành khu du lịch đại trà. Không biến làng chài thành sân khấu giả, mà giữ nguyên vẻ chân thật của đời sống ven phá. Rồi nâng giá trị ấy lên bằng thiết kế cảnh quan tinh tế, nghệ thuật kể chuyện, truyền thông hình ảnh quốc tế, phim tài liệu, festival ven phá, ẩm thực bản địa, du lịch sống chậm, thể thao dưới nước, và các không gian sáng tạo gắn thiên nhiên.

Nhiều quốc gia nổi tiếng không phải vì họ có tài nguyên đẹp hơn Việt Nam, mà vì họ biết biến cảnh quan thành “biểu tượng cảm xúc toàn cầu”.

Santorini - Hy Lạp, là câu chuyện của ánh hoàng hôn.

Venice - Ý, là câu chuyện của thành phố trên nước.

Kyoto - Nhật Bản là câu chuyện của sự tĩnh lặng và thiền định.

Còn Huế hoàn toàn có thể kể với thế giới rằng đây là nơi một nền văn minh ven nước vẫn còn đang sống. Và Phá Tam Giang chính là phần “mặt nước của tâm hồn Huế”.