Thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL, tỉnh An Giang đang từng bước cụ thể hóa bằng những mô hình sản xuất hiệu quả từ cơ sở. Một trong những điểm nhấn là mô hình trồng lúa chất lượng cao, giảm phát thải do Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang triển khai, bước đầu mang lại tín hiệu tích cực cả về kinh tế, môi trường lẫn tư duy canh tác của nông dân.
Mô hình ruộng lúa - bờ hoa trong Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải tại xã Thoại Sơn (An Giang) góp phần thu hút thiên địch, hạn chế sâu bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Mô hình được thực hiện tại Tổ hợp tác lúa chất lượng cao ấp Tây Bình, xã Thoại Sơn với quy mô 50ha, sử dụng giống lúa OM18. Vụ đông xuân 2025 - 2026 là vụ đầu tiên Tổ hợp tác triển khai mô hình với hình thức cấy và sạ hàng bằng máy, lượng giống giảm mạnh chỉ còn 80kg/ha, so với canh tác truyền thống giảm từ 45 - 50%. Đây là một trong những thay đổi căn bản so với tập quán sản xuất truyền thống vốn sử dụng lượng giống lớn, phát sinh nhiều chi phí và rủi ro sâu bệnh.
Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang, mô hình được xây dựng theo quy trình kỹ thuật của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải, áp dụng đồng bộ từ khâu xử lý rơm rạ, làm đất, gieo cấy, quản lý dinh dưỡng, quản lý nước đến phòng trừ sâu bệnh và thu hoạch. Nông dân tham gia mô hình được Chi cục hỗ trợ tập huấn quy trình sản xuất, ghi chép nhật ký đồng ruộng, tiếp cận kỹ thuật canh tác tiên tiến.
Điểm nổi bật của mô hình là quản lý nước theo phương pháp ngập – khô xen kẽ nhằm tiết kiệm nước và giảm phát thải khí nhà kính. Trên mỗi thửa ruộng đều được đặt ống theo dõi mực nước giúp nông dân chủ động điều tiết phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của lúa. Bên cạnh đó, trong mô hình, hệ sinh thái “ruộng lúa, bờ hoa” được triển khai đồng loạt với các loại hoa trồng trên bờ ruộng để thu hút thiên địch có lợi, hạn chế sâu rầy, qua đó giảm số lần phun thuốc hóa học.
Ông Đặng Thanh Phong, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang cho biết, việc triển khai mô hình không chỉ nhằm đạt các chỉ tiêu của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải mà quan trọng hơn là tạo ra những mô hình trình diễn thực tế, dễ áp dụng để nông dân thấy rõ hiệu quả và chủ động làm theo.
Lúa OM18 trong mô hình sản xuất sinh thái sau hơn 35 ngày cấy sinh trưởng tốt, đẻ nhánh khỏe dù giảm mạnh lượng giống, giúp nông dân tiết kiệm chi phí. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Qua theo dõi, đến nay, lúa trong mô hình sinh trưởng tốt, đẻ nhánh khỏe, sâu bệnh được kiểm soát, chi phí đầu vào giảm rõ rệt. Đây là cơ sở để ngành nông nghiệp tỉnh An Giang nhân rộng trong thời gian tới.
35 ngày sau cấy, lúa vụ đông xuân tại các ruộng mô hình phát triển đồng đều, xanh tốt, hoa trên bờ ruộng nở rộ. Đáng chú ý, từ đầu vụ đến nay, nông dân hầu như chưa phải phun thuốc trừ sâu rầy, chỉ xử lý cục bộ một số diện tích có dấu hiệu bệnh nhẹ theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. Không khí trên cánh đồng vì thế trong lành hơn, môi trường sinh thái được cải thiện rõ rệt.
Anh Nguyễn Anh Tuấn, Tổ trưởng Tổ hợp tác sản xuất lúa chất lượng cao xã Thoại Sơn chia sẻ, đây là vụ đầu tiên Tổ hợp tác triển khai mô hình lúa chất lượng cao, giảm phát thải với sự hỗ trợ của Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang. Ban đầu bà con cũng lo vì giảm giống gieo sạ khá nhiều so với trước đây, nhưng khi thấy lúa đẻ nhánh tốt, ruộng thông thoáng, ít sâu bệnh thì ai cũng yên tâm. So với cách làm cũ, chi phí giảm xuống rõ rệt mà lúa vẫn xanh đẹp.
Theo anh Tuấn, với cùng diện tích, trước đây nông dân thường sạ từ 180 - 200kg giống/ha, nay giảm xuống còn khoảng 80kg/ha nhưng cây lúa vẫn sinh trưởng tốt. Nhờ áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và trồng hoa bờ ruộng, số lần phun thuốc giảm mạnh, vừa tiết kiệm chi phí vừa đảm bảo an toàn cho người sản xuất, bảo vệ môi trường sinh thái. Tổ hợp tác hiện có 11 thành viên, diện tích 50ha, đã chủ động liên kết với doanh nghiệp để có đầu ra ổn định. Cách làm của Tổ hợp tác đang kỳ vọng cho ra hạt gạo xanh, giảm phát thải, đủ tiêu chuẩn đáp ứng thị trường xuất khẩu trong thời gian tới.
Cán bộ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang cùng nông dân thăm đồng, theo dõi sinh trưởng của cây lúa, quản lý nước và ghi chép nhật ký đồng ruộng theo quy trình lúa chất lượng cao, giảm phát thải. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Không dừng lại ở một vụ sản xuất, mô hình tại Thoại Sơn được xác định triển khai liên tục trong 3 vụ: đông xuân 2025 - 2026, hè thu 2026 và thu đông 2026. Song song đó, nông dân còn được tập huấn về mã số vùng trồng, xử lý rơm rạ sau thu hoạch theo hướng không đốt, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học, từng bước hình thành chuỗi sản xuất lúa gạo bền vững.
“Trong bối cảnh yêu cầu của thị trường quốc tế ngày càng khắt khe về chất lượng và phát thải, việc nhân rộng các mô hình canh tác lúa như tại xã Thoại Sơn là hướng đi tất yếu. Khi nông dân làm đúng quy trình, giảm chi phí, tăng thu nhập, đồng thời tạo ra hạt gạo chất lượng cao, thân thiện với môi trường, giá trị ngành hàng lúa gạo An Giang sẽ được nâng lên rõ rệt”, ông Đặng Thanh Phong - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật An Giang nói.
