Từ bón theo kinh nghiệm đến bón theo nhu cầu cây lúa
Quản lý dinh dưỡng chính xác (RCM) đang trở thành giải pháp then chốt giúp nông dân An Giang giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất trong triển khai Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp.
Trong canh tác lúa nước, hai loại khí nhà kính phát sinh chủ yếu là CH₄ từ điều kiện ngập nước yếm khí và N₂O từ quá trình chuyển hóa đạm trong đất. Thực tế sản xuất cho thấy việc bón thừa phân đạm, bón sai thời điểm hay không đúng kỹ thuật là nguyên nhân làm tăng phát thải N₂O rất lớn. Khi đạm không được cây lúa hấp thụ kịp thời, phần dư thừa sẽ thất thoát ra môi trường qua bay hơi, rửa trôi, đồng thời phát sinh khí gây hiệu ứng nhà kính.
Nông dân An Giang áp dụng quản lý dinh dưỡng chính xác (RCM), bón phân theo nhu cầu cây lúa thay vì theo kinh nghiệm, giúp giảm chi phí và hạn chế phát thải khí nhà kính. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Trong bối cảnh đó, quản lý dinh dưỡng chính xác (RCM) được xác định là hướng đi tất yếu. Đây là hệ thống quản lý dinh dưỡng dựa trên đặc điểm đất đai, giống lúa, mùa vụ và điều kiện canh tác cụ thể, giúp nông dân chuyển từ tập quán bón theo kinh nghiệm sang bón theo nhu cầu thực của cây lúa.
RCM giúp người sản xuất thực hiện đầy đủ nguyên tắc “4 đúng”: đúng loại phân, đúng liều lượng theo năng suất mục tiêu và độ phì đất, đúng thời điểm cây cần và đúng phương pháp để hạn chế thất thoát. Khi thực hiện tốt, lượng phân bón giảm đáng kể nhưng cây lúa vẫn sinh trưởng ổn định, năng suất không giảm, thậm chí còn được cải thiện.
Tại các cánh đồng tham gia Đề án 1 triệu hecta lúa ở An Giang, nhiều nông dân đã bắt đầu thay đổi tư duy sản xuất. Ông Nguyễn Văn Hòa, nông dân tham gia mô hình tại xã Thoại Sơn đang canh tác 3,5ha lúa chia sẻ, trước đây ông thường bón phân theo thói quen, cứ thấy lúa chưa đủ xanh thì bón thêm phân, cách làm đó làm tăng chi phí mà sâu bệnh lại tăng, lúa cũng cho năng suất không cao.
Từ khi áp dụng RCM do ngành nông nghiệp địa phương triển khai qua các lớp tập huấn và trình diễn mô hình, việc bón phân cân đối, được tính toán cụ thể theo từng giai đoạn sinh trưởng đã mang lại hiệu quả rõ rệt.
“Từ vụ lúa đông xuân vừa rồi tôi áp dụng RCM, giúp giảm được lượng phân đạm mà lúa vẫn phát triển tốt, ít sâu bệnh hơn, giảm 2 - 3 lần phun thuốc so với trước. Từ đó kéo chi phí giảm mà năng suất vẫn giữ ổn định, lợi nhuận tăng rõ rệt. Quan trọng hơn mình thấy yên tâm vì sản xuất theo hướng an toàn, ít ảnh hưởng tới môi trường”, ông Hòa nói.
RCM kết hợp cơ giới hóa, số hóa và các tiến bộ kỹ thuật
Không chỉ điều chỉnh lượng phân bón cho phù hợp với nhu cầu của từng giai đoạn sinh trưởng, RCM còn tích hợp nhiều tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất lúa hiện đại. Tại HTX Sơn Hòa, xã Óc Eo (An Giang) mô hình này đang được triển khai đồng bộ và mang lại hiệu quả rõ rệt.
Ông Phan Thành Bắc, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Sơn Hòa cho biết, HTX được thành lập từ năm 2020 với vốn điều lệ 356 triệu đồng, ban đầu chỉ có 26 thành viên. Đến nay, quy mô liên kết của HTX đã mở rộng lên khoảng 1.800 - 2.000ha, thu hút hàng trăm nông dân tham gia sản xuất mỗi năm.
Ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) trong bón phân, phun thuốc giúp phân bố đồng đều, tiết kiệm vật tư, nâng cao hiệu quả quản lý dinh dưỡng. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
HTX không chỉ tổ chức sản xuất lúa thương phẩm, lúa giống chất lượng cao mà còn chủ động liên kết với doanh nghiệp để cung ứng vật tư đầu vào và bao tiêu toàn bộ sản phẩm, giúp nông dân yên tâm sản xuất.
Điểm khác biệt của Sơn Hòa là mạnh dạn ứng dụng công nghệ số vào toàn bộ quy trình sản xuất. Từ khâu làm đất, gieo sạ, bón phân đến phun thuốc bảo vệ thực vật đều được cơ giới hóa và số hóa. Đặc biệt, RCM được áp dụng kết hợp với thiết bị bay không người lái (drone) giúp phân bố phân bón đồng đều, đúng vị trí, giảm công lao động và hạn chế tiếp xúc với hóa chất.
Bên cạnh đó, HTX còn áp dụng sạ hàng kết hợp vùi phân (mDSR), tưới ngập - khô xen kẽ, sử dụng phân bón chậm tan và quản lý dinh dưỡng theo bản đồ số. Nhờ đó, chi phí vật tư giảm khoảng 10%, lượng nước tưới tiết kiệm từ 30 - 40%, trong khi năng suất và chất lượng hạt lúa được nâng lên.
“Lợi nhuận bình quân của nông dân đạt khoảng 15 - 17 triệu đồng/ha mỗi vụ, tăng đáng kể so với trước đây. Chúng tôi đã áp dụng hiệu quả trong vụ đông xuân vừa qua và sẽ tiếp tục triển khai rộng trong vụ hè thu 2026”, ông Bắc cho biết.
Theo ông Bắc, việc áp dụng RCM không chỉ giúp tăng hiệu quả kinh tế mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với mục tiêu của Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp mà tỉnh đang triển khai.
Các cánh đồng tham gia Đề án 1 triệu hecta lúa tại An Giang cho thấy hiệu quả rõ rệt khi áp dụng RCM, giảm chi phí sản xuất, tăng năng suất, hướng đến nông nghiệp phát thải thấp. Ảnh: Lê Hoàng Vũ.
Thực tế triển khai tại An Giang cho thấy, RCM có khả năng kết nối và nâng cao hiệu quả nhiều giải pháp kỹ thuật trong canh tác lúa. Việc sạ hàng vùi phân giúp đưa dinh dưỡng vào đất ngay từ đầu, hạn chế thất thoát, drone hỗ trợ phân phối vật tư chính xác, phân bón cải tiến nâng cao hiệu suất sử dụng, luân canh cây trồng giúp cải thiện độ phì đất và cắt mầm bệnh.
Những giải pháp này khi kết hợp đồng bộ đã tạo nên bước chuyển mạnh mẽ trong phương thức sản xuất lúa từ truyền thống sang hiện đại, từ phát thải cao sang phát thải thấp.
Ông Lê Văn Dũng, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông An Giang cho biết, việc ứng dụng RCM trong Đề án 1 triệu hecta lúa tại địa phương đã mang lại kết quả tích cực cả về kinh tế và môi trường.
Việc mở rộng quản lý dinh dưỡng chính xác kết hợp cơ giới hóa, số hóa và các tiến bộ kỹ thuật khác không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người trồng lúa mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu.
RCM giúp giảm phân bón, giảm phát thải khí nhà kính nhưng vẫn đảm bảo năng suất và chất lượng lúa. Đây là giải pháp rất phù hợp trong bối cảnh ngành nông nghiệp đang hướng đến tăng trưởng xanh và bền vững.
Thời gian tới, ngành nông nghiệp An Giang sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình thông qua các điểm trình diễn, tập huấn và chuyển giao kỹ thuật, giúp nông dân tiếp cận và áp dụng hiệu quả RCM vào sản xuất.
