Hệ thống thú y cơ sở là ‘xương sống’ phòng chống dịch bệnh động vật

"Cánh tay nối dài" đến cơ sở

Nhiều năm qua, hệ thống chăn nuôi và thú y tại TP. Cần Thơ cũng như các tỉnh ĐBSCL đã vận hành hiệu quả theo mô hình ngành dọc. Ở cấp tỉnh, Chi cục Chăn nuôi và Thú y giữ vai trò điều phối; đến cấp huyện có các trạm chuyên môn; cấp xã có đội ngũ nhân viên chăn nuôi, thú y hoặc cộng tác viên thường trực, bám sát địa bàn.

Mô hình này đã trở thành nền tảng vững chắc trong công tác phòng, chống dịch bệnh, đảm bảo an toàn thực phẩm, kiểm soát giết mổ và hỗ trợ kỹ thuật cho người chăn nuôi.

Từ năm 2006, nhiều xã đã triển khai mô hình Tổ kinh tế kỹ thuật, gồm 3 thành viên, gồm: cán bộ khuyến nông, bảo vệ thực vật và thú y (hoặc thủy sản). Mô hình tổ chức này cũng giúp các chương trình tiêm phòng, kiểm soát dịch bệnh, vệ sinh chuồng trại được thực hiện đồng bộ. Đồng thời, người dân dễ dàng tiếp cận thông tin và kỹ thuật chăn nuôi mới. Nhờ đó, ngành chăn nuôi và thú y TP. Cần Thơ ngày càng tạo được lòng tin với người dân.

Nhiều hộ chăn nuôi tại địa phương đều khẳng định, lực lượng thú y cơ sở đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Các cán bộ hầu như thường trực tại địa phương, gần dân. Khi xảy ra sự cố trong quá trình chăn nuôi, lực lượng này có mặt kịp thời để hỗ trợ, hướng dẫn xử lý hoặc báo cáo lên cấp trên để có giải pháp phù hợp.

Ngoài ra, cán bộ thú y cơ sở còn đảm nhiệm hàng loạt công việc quan trọng như: tiêm phòng định kỳ và bắt buộc; lấy mẫu xét nghiệm khi vật nuôi nghi ngờ mắc bệnh; hướng dẫn kỹ thuật chăn nuôi an toàn sinh học, sử dụng thuốc thú y đúng cách… Đồng thời trực tiếp phối hợp với các cơ sở kiểm soát giết mổ, vận chuyển, tiêu độc sát trùng, kiểm dịch sản phẩm động vật.

Với đặc thù vùng ĐBSCL có tỷ lệ chăn nuôi nhỏ lẻ cao, lực lượng thú y cơ sở đóng vai trò là “cánh tay nối dài” giúp ngành chuyên môn triển khai chính sách và ứng phó kịp thời với diễn biến phức tạp của dịch bệnh trên gia súc, gia cầm.

Thống kê từ Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cho thấy, từ đầu năm đến nay, thành phố đã ghi nhận 1 ổ bệnh Dại trên chó và 3 ổ Dịch tả heo Châu Phi, làm chết và tiêu hủy 52 con, với tổng trọng lượng gần 2 tấn. Chính lực lượng thú y cơ sở là tuyến đầu phát hiện sớm, khoanh vùng, xử lý ổ dịch kịp thời, hạn chế thiệt hại và ngăn ngừa dịch lây lan.

Tái tổ chức bộ máy, vẫn giữ vai trò thú y cơ sở

Sau khi các tỉnh Sóc Trăng (cũ), Hậu Giang (cũ) và TP. Cần Thơ (cũ) sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền hai cấp (tỉnh – xã), các trạm chuyên môn lĩnh vực chăn nuôi và thú y, đặt tại cấp huyện trước đây buộc phải tiến hành sắp xếp lại. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về tổ chức hệ thống thú y cơ sở để không làm gián đoạn chức năng quản lý và phòng chống dịch bệnh.

Ngày 28/5/2025, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường 3 địa phương trên đã tiến hành họp bàn và thống nhất trình Sở Nội vụ phương án sắp xếp tổ chức bộ máy của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ (mới) sau khi hợp nhất. Theo đó, Chi cục Chăn nuôi và Thú y thành phố được tổ chức lại trên cơ sở hợp nhất nguyên trạng các chi cục ở 3 tỉnh, thành, đồng thời, các Trạm Chăn nuôi và Thú y dự kiến giữ nguyên hiện trạng.

Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ cho biết, dự thảo phương án sắp xếp lại các Trạm Chăn nuôi và Thú y đang được lấy ý kiến, trước khi trình UBND TP Cần Thơ phê duyệt.

Phương án sắp xếp dự kiến là tổ chức lại Trạm Chăn nuôi và Thú y cũ thành 25 trạm khu vực, mỗi trạm quản lý một số xã, đảm bảo phủ kín ở 103 xã, phường trên địa bàn. Bên cạnh đó, 3 Trạm kiểm dịch động vật đầu mối giao thông sẽ được duy trì, bố trí cán bộ túc trực thường xuyên để kiểm soát sản phẩm động vật xuất, nhập tỉnh.

Đối với lực lượng nhân viên thú y cấp xã, phương án hiện nay Sở vẫn giữ nguyên hiện trạng, dù các cán bộ hoạt động chủ yếu theo hình thức hợp đồng. Ngành nông nghiệp và môi trường TP Cần Thơ đang tiếp tục tính toán, trình cấp trên có phương án phù hợp để duy trì ổn định.

Như vậy, với phương án dự kiến trên, TP. Cần Thơ đảm bảo duy trì lực lượng thú y cơ sở, đảm bảo sự thông suốt và hiệu quả trong công tác phòng chống dịch bệnh trên gia súc, gia cầm của thành phố. Bởi lẽ, sự thiếu vắng hoặc yếu kém từ tuyến xã có thể tạo ra khoảng trống, khiến nguy cơ bùng phát dịch bệnh và mất kiểm soát trong vận hành chuỗi chăn nuôi, giết mổ và tiêu thụ.

Chia sẻ thêm về quá trình tái cấu trúc hệ thống ngành dọc nông nghiệp, ông Nguyễn Văn Đắc – Phó Chủ tịch phụ trách kinh tế xã Cù Lao Dung (TP. Cần Thơ) cho biết: “Sau khi tổ chức lại, sẽ thành lập các Trạm Chăn nuôi và Thú y khu vực. Với một số lĩnh vực khác như Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, thủy sản… Tương lai, nếu thành lập các Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp tích hợp các trạm chuyên môn cần tính toán kỹ về cơ chế điều hành để tránh phát sinh bất cập”.

Theo ông Đắc, thực tế hiện nay, địa bàn xã quản lý đã được mở rộng, lực lượng cán bộ chuyên môn ít, nếu các Trung tâm Dịch vụ nông nghiệp tự chủ sẽ rất khó hoạt động hiệu quả. Đặc biệt, mối quan hệ điều hành giữa trung tâm và xã cũng cần được hoạch định rõ.

Trong bối cảnh tái cơ cấu bộ máy theo hướng tinh gọn, việc tổ chức lại hệ thống thú y cơ sở là cần thiết. Quan trọng là không làm mất đi hoặc suy yếu vai trò của lực lượng vốn là tuyến đầu và sâu nhất trong hệ thống quản lý dịch bệnh, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm và hỗ trợ nông dân chăn nuôi an toàn.

Việc duy trì, củng cố và nâng cao năng lực đội ngũ thú y cơ sở không chỉ giúp bảo vệ hiệu quả đàn vật nuôi, hạn chế thiệt hại kinh tế mà còn góp phần ổn định ngành chăn nuôi trong giai đoạn mới.

Sau khi sáp nhập, TP Cần Thơ có tổng đàn trâu là 4.116 con; đàn bò 60.700 con; đàn dê 19.884 con; tổng đàn heo là 487.446 con; đàn gia cầm 13.337.469 con.

Sản lượng thịt hơi các loại khoảng 79.427 tấn, trong đó, thịt gia súc trên 52.600 tấn; thịt gia cầm trên 26.800 tấn.

Toàn thành phố hiện có 1.175 cơ sở nuôi chim yến, với tổng số 1.219 nhà yến, ước sản lượng đạt 3.372 kg.

Ngoài ra còn một số vật nuôi đặc sản như: hươu sao, heo rừng, nhím, trăn,…với quy mô chăn nuôi nhỏ phục vụ sinh kế nông hộ.