Giải quyết bài toán ngập úng bằng các bể điều tiết ngầm
Mùa mưa lũ năm 2025, TP. Hà Nội ghi nhận hàng loạt điểm úng ngập cục bộ. Có thời điểm, nhiều tuyến giao thông bị tê liệt, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt và đi lại của người dân. Theo thống kê, trong đợt mưa lớn từ ngày 25 đến 27/8/2025, tổng lượng mưa đo được lên tới khoảng 350mm. Tại nhiều khu vực, nước ngập phổ biến từ 0,6-0,8m và kéo dài khoảng 4 giờ, gây áp lực lớn lên hệ thống thoát nước đô thị.
Các tính toán kỹ thuật cho thấy, với kịch bản mưa có cường độ tương tự, đặc biệt khi mưa đạt đỉnh khoảng 43mm, nhiều khu vực sẽ không còn xảy ra ngập úng nếu các bể điều tiết ngầm được đưa vào vận hành. Với dung tích thiết kế phù hợp, các bể này có thể chứa toàn bộ lượng nước mưa trên bề mặt tại những điểm thường xuyên ngập, qua đó giảm tải đáng kể cho hệ thống cống thoát nước hiện hữu.
Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng (thứ hai từ trái vào) kiểm tra công tác thi công công trình cải tạo tuyến kênh Thụy Phương ngày 20/2 vừa qua. Ảnh: Lam Thanh.
Sau khi mưa chấm dứt, khi mực nước trong các tuyến cống chính hạ xuống và điều kiện tiêu thoát bảo đảm hoặc trước thời điểm dự báo có đợt mưa mới, nước trong bể điều tiết sẽ được bơm cưỡng bức ra hệ thống chung trong khoảng 4 giờ. Quá trình xả được kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh gây quá tải cho các tuyến cống hạ lưu.
Để xử lý tình trạng ngập úng kéo dài mỗi khi mưa lớn, Sở Xây dựng đã tham mưu để UBND TP. Hà Nội ban hành quyết định đầu tư xây dựng 10 công trình chống ngập khẩn cấp, với tổng mức đầu tư dự kiến gần 5.600 tỉ đồng. Thành phố yêu cầu các đơn vị liên quan ưu tiên bố trí nguồn lực, rút ngắn thủ tục, phấn đấu hoàn thành cơ bản các hạng mục chính trước mùa mưa bão năm 2026.
Đầu tư gần 5.600 tỉ đồng cho 10 dự án khẩn cấp
Thứ nhất, Dự án cải tạo, nâng cấp công trình tiêu thoát nước với tổng mức đầu tư 262 tỷ đồng đang được triển khai tại khu vực gần công viên Hòa Bình. Khi hoàn thành, dự án sẽ góp phần xử lý úng ngập cho các khu đô thị Resco, Ecohome, Tây Hồ Tây, Đoàn Ngoại giao, Ciputra cùng nhiều khu vực thuộc Võ Chí Công, Long Biên, Đông Anh và Gia Lâm.
Thứ hai, Dự án cải tạo kênh Thụy Phương nhằm bổ cập nước sông Hồng cho sông Tô Lịch được xem là hạng mục có ý nghĩa tổng hợp, vừa cải thiện môi trường, vừa tăng năng lực tiêu thoát nước. Với tổng mức đầu tư 869 tỷ đồng, tuyến kênh dài gần 3,6 km sẽ được xây dựng cống hộp kích thước 3x3 m.
Đến nay, nhà thầu đã đổ bê tông dầm đỉnh cừ khoảng 100 m và thi công hơn 800 m trong tổng số trên 1.300 m cừ bê tông. Tuyến cống hộp dài 3,9 km từ đường Hoàng Minh Thảo, Võ Chí Công đến sông Tô Lịch cũng đang được quây rào, bóc dỡ mặt đường để thi công. Hạng mục chính dự kiến hoàn thành trước 30/4, các phần việc còn lại chậm nhất vào 30/6. Khi đưa vào sử dụng, công trình không chỉ giảm ngập cho tiểu lưu vực Cổ Nhuế mà còn hỗ trợ tưới tiêu nông nghiệp và cải thiện cảnh quan đô thị.
TP. Hà Nội yêu cầu các đơn vị liên quan ưu tiên bố trí nguồn lực, rút ngắn thủ tục, phấn đấu hoàn thành cơ bản các hạng mục chính trước mùa mưa bão năm 2026. Ảnh: Hoàng Giang.
Thứ ba, tại lưu vực phía Nam, Dự án cải tạo tuyến hạ lưu sông Kim Ngưu nối sông Tô Lịch với trạm bơm Yên Sở có tổng vốn gần 700 tỷ đồng cũng đang được đẩy nhanh tiến độ. Công trình gồm xây kè bê tông dự ứng lực hai bờ tuyến dài 5,3 km, nạo vét lòng sông sâu 3,6 m và xây cống kết nối sông Tô Lịch với hồ Linh Đàm.
Dự án thực hiện trong phạm vi hiện trạng, không phải giải phóng mặt bằng. Các hạng mục chính phục vụ thoát nước dự kiến hoàn thành trước 30/4, phần còn lại chậm nhất 30/6 để kịp mùa mưa 2026.
Thứ tư, dọc đại lộ Thăng Long, Dự án nâng công suất trạm bơm và xây dựng hệ thống cống, rãnh thoát nước với tổng mức đầu tư 163 tỷ đồng đang được triển khai đồng loạt. Mục tiêu là tăng công suất các trạm bơm hiện có, lắp đặt thêm trạm bơm dã chiến, đồng thời cải tạo, xây mới các tuyến cống nhằm xử lý tình trạng úng ngập kéo dài nhiều năm. Toàn bộ hạng mục dự kiến hoàn thành trước 30/4.
Thứ năm, ở khu vực phía Tây, Hồ điều hòa Phú Đô tại phường Từ Liêm có tổng vốn đầu tư 800 tỷ đồng được kỳ vọng trở thành “túi chứa nước” quan trọng cho tiểu lưu vực Mỹ Đình. Hồ có diện tích mặt nước hơn 31 ha trên tổng diện tích 36,76 ha, kè bao quanh dài khoảng 2,7 km.
Dự án xây dựng hai tuyến cống hộp điều tiết nước vào - ra, một tuyến cống nối hồ ra sông Nhuệ và lắp đặt hai máy bơm công suất lớn cùng cửa điều tiết kết nối về trạm bơm Đồng Bông. Khi hoàn thành, trạm bơm hồ Phú Đô kết hợp với trạm bơm Đồng Bông 1 sẽ tạo thành cụm đầu mối tăng cường năng lực tiêu thoát nước theo quy hoạch.
Thứ sáu, Dự án xây dựng, lắp đặt bổ sung trạm bơm và bể điều tiết lưu vực Tô Lịch - Tả Nhuệ với tổng mức đầu tư 590 tỷ đồng tập trung cải tạo trạm bơm Yên Sở và nâng công suất một số trạm hiện hữu. Công trình đồng thời xây mới, cải tạo kênh mương, cống thoát nước nhằm giảm tải cho lưu vực Tả Nhuệ và xử lý ngập tại các khu đô thị phía Bắc thành phố. Các hạng mục chính dự kiến hoàn thành trước 30/4.
Dự án Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 có tổng mức đầu tư 250 tỷ đồng, quy mô khoảng 5 ha. Ảnh: Hoàng Giang.
Thứ bảy, thành phố đầu tư xây dựng Hồ điều hòa Thụy Phương 2 tại phường Đông Ngạc với tổng vốn 717 tỷ đồng, dự kiến hoàn thành vào quý IV/2026, góp phần bổ sung thêm không gian trữ nước cho khu vực.
Thứ tám, tại xã An Khánh, Hồ điều hòa Yên Nghĩa 1 có tổng mức đầu tư 858 tỷ đồng được triển khai nhằm hoàn thiện hệ thống hồ theo quy hoạch và phát huy hiệu quả trạm bơm Yên Nghĩa. Hồ có diện tích khoảng 20 ha, mực nước thiết kế 4 m, kè bao quanh dài 2,5 km, xây dựng cống điều tiết 3x3 m kết nối kênh La Khê và lắp cửa van phía hồ.
Đến giữa tháng 2, nhà thầu đã hoàn thành khoảng một nửa khối lượng, dự kiến bàn giao toàn bộ mặt bằng trước 28/2. Hạng mục chính phục vụ thoát nước hoàn thành trước 30/4, phần còn lại chậm nhất 30/6.
Thứ chín, Hồ điều hòa Yên Nghĩa 2 với tổng mức đầu tư 250 tỷ đồng, quy mô khoảng 5 ha, có chức năng tương tự, cũng đang được thi công khẩn trương. Dự án đã hoàn thành khoảng một phần ba diện tích, dự kiến bàn giao mặt bằng trước 28/2. Các hạng mục chính phục vụ thoát nước hoàn thành trước 30/4, phần còn lại trước 31/5.
Thứ mười, Hồ đầu mối Mễ Trì (Đồng Bông 2) tại phường Đại Mỗ có tổng mức đầu tư khoảng 370 tỷ đồng, được xây dựng nhằm hoàn thiện hệ thống hồ theo quy hoạch thoát nước Thủ đô, tăng khả năng điều tiết và giảm ngập khu vực. Hồ rộng khoảng 12 ha, kè bao quanh dài hơn 1,9 km, có cống điều tiết kết nối kênh Đồng Bông và cống tiêu ra kênh dẫn vào bể hút trạm bơm Đồng Bông, cùng hệ thống đấu nối thoát nước cho đường Tố Hữu. Đến nay, dự án đã hoàn thành toàn bộ phần lòng hồ, dự kiến bàn giao 100% mặt bằng trước 28/2 và hoàn thành chậm nhất vào 30/6.
Qua rà soát, TP Hà Nội xác định tình trạng ngập úng kéo dài nhiều năm qua bắt nguồn từ sự thiếu đồng bộ trong hệ thống thoát nước và các công trình đầu mối tiêu nước. Nhiều dự án triển khai chậm tiến độ, trong khi các nguồn tiêu và trạm bơm đầu mối được đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu thực tế. Việc xây dựng các hồ điều hòa trên địa bàn cũng chưa được thực hiện một cách đồng bộ, khiến khả năng trữ và điều tiết nước còn hạn chế khi xuất hiện mưa lớn.
Trong bối cảnh đó, việc triển khai 10 dự án chống ngập khẩn cấp được xác định là nhiệm vụ cấp bách của Thủ đô trước mùa mưa bão năm 2026. Thành phố kỳ vọng khi các công trình này hoàn thành, năng lực tiêu thoát nước sẽ được cải thiện rõ rệt, từng bước khắc phục tình trạng ngập úng cục bộ vốn dai dẳng nhiều năm.
