Sáng 27/6, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (HIDS) tổ chức Hội thảo khoa học “Chiến lược phát triển đặc khu Côn Đảo đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050”.
Hội thảo nhằm tham vấn ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học, nhà quản lý và doanh nghiệp để xây dựng định hướng phát triển Côn Đảo trong giai đoạn mới, đồng thời đề xuất các cơ chế, chính sách và giải pháp phát huy tiềm năng kinh tế biển, du lịch, bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và di sản lịch sử.
Không gian phát triển mới của TP.HCM
Theo ông Trần Thanh Bình, Phó Viện trưởng Viện HIDS, đặc khu Côn Đảo đang đứng trước một cơ hội phát triển đặc biệt khi trở thành một phần trong không gian phát triển mới của TP.HCM. Với nguồn lực, tiềm lực và vị thế của một siêu đô thị, TP.HCM có thể tạo ra những động lực mới để Côn Đảo bứt phá trong giai đoạn tới.
Ông Trần Thanh Bình: "Côn Đảo cần một chiến lược dài hạn để phát huy hiệu quả các tiềm năng sẵn có". Ảnh: Lê Bình.
TS Phạm Nguyễn Hoài, đại diện nhóm nghiên cứu của Đại học Kinh tế TP.HCM cho biết, Côn Đảo sở hữu nhiều lợi thế hiếm có về vị trí địa chiến lược, tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học, di sản lịch sử cách mạng và tiềm năng phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, địa phương cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng giao thông hạn chế, không gian phát triển chật hẹp, chi phí đầu tư cao và yêu cầu bảo tồn nghiêm ngặt.
Nhóm nghiên cứu đề xuất định hướng xây dựng Côn Đảo trở thành đặc khu sinh thái, thông minh và đáng sống, phát triển trên nền tảng kinh tế biển, du lịch chất lượng cao, kinh tế xanh và chuyển đổi số.
“Mục tiêu đến năm 2050 là đưa Côn Đảo trở thành trung tâm du lịch lịch sử - sinh thái mang tầm quốc tế, đồng thời là mô hình phát triển đảo bền vững tiêu biểu của Việt Nam”, TS Phạm Nguyễn Hoài trình bày.
Ông Lê Hoàng Hải, Bí thư đặc khu Côn Đảo cho rằng việc trở thành một phần của không gian phát triển TP.HCM mở ra cơ hội lớn để địa phương bứt phá trong giai đoạn mới. Tuy nhiên, đi cùng với đó là yêu cầu phải xây dựng một chiến lược phát triển đủ tầm, vừa khai thác hiệu quả các tiềm năng sẵn có, vừa bảo tồn những giá trị đặc sắc của Côn Đảo.
“Côn Đảo hiện hội tụ ba giá trị nổi bật gồm hệ thống di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, Vườn quốc gia với hệ sinh thái đa dạng và không gian phát triển của đặc khu. Đây là những nguồn lực quan trọng cần được liên kết chặt chẽ trong quy hoạch và quản lý để tạo động lực phát triển bền vững cho địa phương trong tương lai”, ông Hải cho hay.
Hiện, kinh tế Côn Đảo phụ thuộc lớn vào du lịch. Hoạt động du lịch lại mang tính mùa vụ rõ rệt, khiến dân số và các hoạt động kinh tế biến động theo từng thời điểm trong năm. Điều này ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như giáo dục, dịch vụ, việc làm và chất lượng sống của người dân.
Đặc biệt, giao thông tiếp tục được xem là nút thắt lớn nhất của Côn Đảo. Việc kết nối với đất liền hiện phụ thuộc chủ yếu vào đường hàng không và đường biển, trong khi cả hai loại hình đều chịu ảnh hưởng đáng kể của thời tiết. Chi phí vận chuyển hàng hóa, vật liệu xây dựng và nhu yếu phẩm vì thế luôn ở mức cao hơn nhiều so với đất liền.
Bí thư Đặc khu Côn Đảo Lê Hoàng Hải nhận định: "Giao thông vẫn là nút thắt cần sớm tháo gỡ để tạo động lực phát triển cho địa phương". Ảnh: Lê Bình.
Nhiều ý kiến cho rằng cùng với việc xây dựng chiến lược phát triển dài hạn, TP.HCM cần sớm nghiên cứu các cơ chế đặc thù, hoàn thiện quy hoạch và tháo gỡ những điểm nghẽn hạ tầng để tạo động lực phát triển mới cho Côn Đảo.
Phát triển nhưng không đánh đổi giá trị Côn Đảo
Một trong những nội dung nhận được sự đồng thuận cao tại hội thảo là quan điểm phát triển phải đi đôi với bảo tồn.
TS Nguyễn Chí Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu rừng và đất ngập nước cho rằng, Côn Đảo không thể đi theo mô hình phát triển đại trà như nhiều địa phương khác. Đặc điểm địa lý, điều kiện tự nhiên và các giá trị lịch sử, sinh thái đặc thù đòi hỏi địa phương phải xây dựng một mô hình phát triển riêng biệt. “Bảo tồn không đồng nghĩa với đóng cửa, mà cần biến những giá trị được bảo tồn thành nguồn lực cho phát triển”, TS Thành nêu.
Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo nhấn mạnh định hướng phát triển phải hài hòa giữa bảo tồn và khai thác giá trị tài nguyên, giữ gìn hệ sinh thái đặc hữu đồng thời tạo động lực cho kinh tế địa phương. Ảnh: Lê Bình.
Quan điểm này cũng được ông Nguyễn Khắc Pho, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Côn Đảo đồng tình, nhấn mạnh. Theo ông Pho, toàn quần đảo hiện có khoảng 7.678ha diện tích tự nhiên, trong đó diện tích Vườn quốc gia chiếm gần 77%. Phần diện tích còn lại dành cho phát triển chỉ khoảng 1.710ha và phải chia sẻ cho nhiều mục đích như đất dân cư, hạ tầng kỹ thuật, sân bay, quốc phòng, di tích và các công trình công cộng.
“Không gian phát triển của Côn Đảo rất hạn chế. Chúng ta không thể phát triển theo chiều ngang mà phải tổ chức lại không gian theo hướng hiệu quả hơn”, ông Pho nhận định.
Đáng chú ý, tỷ lệ che phủ xanh của Côn Đảo hiện đạt khoảng 79%, được xem là lợi thế cạnh tranh đặc biệt trong bối cảnh nhiều địa phương đang nỗ lực xây dựng thương hiệu du lịch xanh.
Ông Pho cũng cảnh báo không nên để Côn Đảo đi vào “vết xe” của một số địa phương phát triển nóng về bất động sản, làm suy giảm tài nguyên và phá vỡ cảnh quan. Theo đó, quỹ đất còn lại cần được quản lý chặt chẽ, ưu tiên cho các công trình công cộng, dịch vụ thiết yếu và các dự án thực sự mang lại giá trị lâu dài.
Côn Đảo được công nhận là Khu du lịch quốc gia từ năm 2024. Tuy nhiên, mục tiêu phát triển không phải là gia tăng tối đa lượng khách mà là nâng cao chất lượng khách du lịch, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu tại địa phương.
Các chuyên gia đánh giá Côn Đảo sở hữu vị trí địa chiến lược, hệ sinh thái đặc sắc cùng giá trị lịch sử nổi bật, tạo nền tảng để phát triển thành đặc khu sinh thái, thông minh và đẳng cấp quốc tế. Ảnh: Lê Bình.
Bên cạnh du lịch sinh thái, các loại hình như du lịch lịch sử - văn hóa, nghỉ dưỡng cao cấp, du lịch MICE (du lịch kết hợp hội họp, khen thưởng, hội nghị và triển lãm) và các sản phẩm trải nghiệm đặc thù được đánh giá là phù hợp với định hướng phát triển của Côn Đảo trong tương lai.
Sở Văn hóa và thể thao TP.HCM cho biết, đơn vị cũng đang nghiên cứu thí điểm các chương trình trải nghiệm ban đêm tại hệ thống di tích lịch sử. Đồng thời, Sở cũng xây dựng các hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao có quy mô lớn nhằm nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.
Nhiều chuyên gia đề xuất xây dựng bộ tiêu chí hoặc lồng ghép các tiêu chuẩn du lịch xanh vào chiến lược phát triển Côn Đảo để làm cơ sở lựa chọn dự án đầu tư, kiểm soát sức tải môi trường và định hướng phát triển bền vững.
“Côn Đảo cần một chiến lược phát triển riêng với cơ chế đặc thù, tầm nhìn dài hạn và các mục tiêu đo lường cụ thể. Nếu giải quyết được các nút thắt về hạ tầng, thể chế và bảo tồn, Côn Đảo hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu về phát triển đảo bền vững của Việt Nam, nơi kinh tế tăng trưởng trên nền tảng gìn giữ thiên nhiên, lịch sử và nâng cao chất lượng sống của người dân”, ông Trần Thanh Bình, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM.
