Khi "bão giá" vật tư bào mòn lợi nhuận truyền thống
Dọc theo các cánh đồng khu vực Đồng Tháp Mười thuộc tỉnh Tây Ninh những ngày này, không khí thu hoạch vụ Đông Xuân 2025-2026 đang hối hả. Tuy nhiên, đằng sau niềm vui năng suất là những tiếng thở dài của không ít hộ nông dân canh tác theo lối cũ khi nhìn vào bảng cân đối thu chi.
Bà con Tây Ninh tích cực thu hoạch lúa vụ đông - xuân. Ảnh: T.T.
Năm nay, giá lúa tươi tại ruộng đối với các giống chủ lực như Đài thơm 8, OM18, OM5451 hiện dao động từ 5.800 - 6.000 đồng/kg, giảm khoảng 500 - 600 đồng/kg so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, "gọng kìm" chi phí từ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến nhân công lại không ngừng siết chặt.
Đứng bên ruộng lúa vừa gặt xong, ông Phạm Đình Quát, xã Tân Hưng, bùi ngùi chia sẻ: "Gia đình tôi vừa thu hoạch 4ha lúa OM18, năng suất đạt 8 tấn/ha là mức khá. Thế nhưng với giá 6.000 đồng/kg, trừ hết chi phí đầu tư cao ngất ngưởng, tôi chỉ còn lời khoảng 20 triệu đồng/ha, hụt mất 5 triệu đồng so với vụ trước. Giá vật tư tăng mà giá lúa giảm, nông dân chúng tôi thực sự gặp khó".
Cùng chung nỗi niềm, anh Nguyễn Trường An cho biết, dù năng suất nếp đạt gần 7 tấn/ha, bán được giá 7.000 đồng/kg nhưng sau khi trừ chi phí xăng dầu bơm nước và thuê nhân công tăng mạnh, lợi nhuận cũng chỉ vỏn vẹn khoảng 15 triệu đồng/ha.
Theo báo cáo từ UBND xã Tân Hưng và xã Hưng Điền, dù năng suất lúa vụ Đông Xuân năm nay đạt khá (từ 6-9 tấn/ha), nhưng do chi phí đầu vào tăng cao, lợi nhuận của người dân bị thu hẹp đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một phương thức canh tác mới: Phải giảm được chi phí đầu vào để bảo vệ biên độ lợi nhuận cho nhà nông.
Cuộc cách mạng từ Đề án 1 triệu ha
Trước thực tế đó, việc Tây Ninh quyết liệt tham gia vào Đề án "Phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng ĐBSCL đến năm 2030" được xem là bước đi chiến lược. Với mục tiêu triển khai trên 114.000 ha, tác động đến hơn 47.000 hộ dân tại 25 xã phường, tỉnh đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất từ "lượng" sang "chất".
Lãnh đạo tỉnh Tây Ninh cùng đoàn công tác thăm kiểm tra mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại HTX Gò Gòn. Ảnh: T.T.
Tại Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Gò Gòn (xã Vĩnh Thạnh), một luồng sinh khí mới đã xuất hiện. Trong vụ Đông Xuân 2025-2026, mô hình thí điểm 53 ha với 11 hộ tham gia đã mang lại những kết quả đầy hứa hẹn. Tại đây, những công nghệ tiên tiến nhất đã được trình diễn: Từ máy gặt đập liên hợp hiện đại, cơ giới hóa thu gom rơm rạ đến kỹ thuật xới vùi rơm rạ kết hợp chế phẩm sinh học.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh Đinh Thị Phương Khanh, sau khi kiểm tra thực tế, đã đưa ra những con số "biết nói" minh chứng cho sự hiệu quả của quy trình kỹ thuật mới. Tại các mô hình thí điểm, lượng giống gieo sạ giảm đến 45%, lượng phân bón giảm 30%, và số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm 2-3 lần mỗi vụ. Đặc biệt, nhờ áp dụng kỹ thuật tưới "ngập khô xen kẽ", lượng nước tưới giảm 20% và phát thải khí nhà kính giảm 3-4 tấn CO₂/ha.
Hiệu quả kinh tế là điều dễ thấy nhất: Dù chi phí đầu tư giảm sâu, nhưng năng suất lúa lại tăng khoảng 12%. Kết quả là lợi nhuận trung bình của nông dân tham gia mô hình tăng thêm khoảng 6 triệu đồng/ha so với canh tác truyền thống. Riêng tại Tây Ninh, ghi nhận thực tế cho thấy mô hình lúa chất lượng cao phát thải thấp giúp nông dân thu lợi nhuận cao hơn mức bình thường trên 1,9 triệu đồng/ha ngay trong giai đoạn chuyển đổi.
Khơi thông nguồn lực, bệ phóng cho kinh tế tuần hoàn
Để đề án không chỉ dừng lại ở các mô hình thí điểm, sự đồng hành của hệ thống tài chính và các tổ chức quốc tế đóng vai trò then chốt. Tại lễ ký kết vừa qua, Agribank Chi nhánh Long An (đơn vị phụ trách khu vực liên kết) đã trao bảng tượng trưng cam kết cấp tín dụng 1 tỷ đồng cho HTX Gò Gòn để đầu tư máy móc, thiết bị.
Agribank Chi nhánh Long An trao bảng tượng trưng cam kết cấp tín dụng 1 tỷ đồng cho HTX Gò Gòn để đầu tư máy móc, thiết bị. Ảnh: T.T.
Đây là một phần trong chương trình cho vay liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm lúa gạo chất lượng cao. Việc khơi thông nguồn vốn tín dụng ưu đãi giúp các HTX mạnh dạn đầu tư vào cơ giới hóa đồng bộ, từ khâu làm đất đến thu hoạch và xử lý phế phẩm nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn. Rơm rạ giờ đây không còn bị đốt bỏ gây ô nhiễm mà được thu gom làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp khác, tạo thêm giá trị gia tăng trên cùng một đơn vị diện tích.
Ông Nguyễn Minh Lâm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh nhấn mạnh: "Sự kiện trình diễn công nghệ tại HTX Gò Gòn là minh chứng thực tế nhất cho tính khả thi của nông nghiệp xanh. Đây là cơ sở khoa học để tỉnh nhân rộng mô hình, giúp hạt gạo Tây Ninh không chỉ sạch mà còn mang lại giá trị kinh tế bền vững cho người dân".
Hướng tới giai đoạn 2026-2030, mục tiêu mở rộng thêm 820.000 ha diện tích lúa phát thải thấp đang được các Bộ, ngành rốt ráo thực hiện. Thứ trưởng Trần Thanh Nam cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với Bộ Tài chính hoàn thiện thủ tục vay vốn IBRD từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) để hỗ trợ hạ tầng kỹ thuật cho đề án.
Ngân hàng Aribank đồng hành, góp phần thúc đẩy và phát huy hiệu quả liên kết “4 nhà” trong phát triển nông nghiệp. Ảnh: T.T.
Sự kỳ vọng của người nông dân Tây Ninh lúc này không chỉ dừng lại ở thời tiết thuận lợi, mà là một hệ sinh thái nông nghiệp ổn định: Nơi có sự liên kết chặt chẽ giữa "4 nhà", có nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng và đặc biệt là một thị trường tiêu thụ minh bạch.
Hạt lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Tây Ninh đang mang theo sứ mệnh kép: Vừa làm giàu cho người nông dân, vừa thực hiện cam kết quốc tế về giảm phát thải. Với những thành quả bước đầu từ vụ Đông Xuân 2025-2026, tin rằng cánh đồng "không khói" sẽ ngày càng vươn xa, biến những khó khăn từ thị trường thành cơ hội để nông nghiệp Tây Ninh cất cánh bền vững.
