Nhận diện triệu chứng và cách xử trí người bị say nóng, say nắng
Theo dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, năm 2026 thời tiết nắng nóng có xu hướng xuất hiện sớm và gay gắt hơn do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino. Từ đầu năm đến nay, nhiều khu vực trên cả nước đã ghi nhận số ngày nắng nóng gia tăng rõ rệt và dự báo thời gian tới còn tiếp tục xuất hiện thêm nhiều đợt nắng nóng kéo dài.
Cơ quan khí tượng cho biết, lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10 - 40% trên phạm vi cả nước. Trong khi đó, dòng chảy và mực nước ở nhiều lưu vực sông xuống mức rất thấp, thậm chí thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ nhiều năm. Tình trạng này được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ hạn hán, thiếu nước sinh hoạt và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân cũng như người lao động phải làm việc ngoài trời.
Một số nhóm có nguy cơ cao bị ảnh hưởng bởi nắng nóng gồm người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai. Ảnh: Đình Huy.
Trước diễn biến thời tiết cực đoan, để chủ động bảo vệ sức khỏe người dân và phòng chống dịch, bệnh trong mùa nắng nóng, Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) đã xây dựng Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe mùa nắng nóng cho cộng đồng và người lao động.
Theo ngành y tế, trong mùa nắng nóng, người dân có thể gặp các vấn đề sức khỏe như say nắng, say nóng, kiệt sức hoặc đột quỵ do nhiệt. Nguyên nhân chủ yếu là tiếp xúc quá lâu với môi trường nhiệt độ cao, làm việc dưới trời nắng gắt hoặc thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa môi trường ngoài trời và phòng điều hòa.
Một số nhóm có nguy cơ cao bị ảnh hưởng bởi nắng nóng gồm người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và những người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Ngoài ra, những người lao động phải làm việc với cường độ cao ngoài trời hoặc trong môi trường nóng bức như nông dân, công nhân xây dựng, công nhân lò gạch, luyện kim… cũng rất dễ gặp các vấn đề sức khỏe do nhiệt.
Cục Phòng bệnh cho biết, các biểu hiện của say nóng và say nắng phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với nhiệt độ cao cũng như mức độ tăng thân nhiệt của cơ thể.
Ở mức độ nhẹ, người bị ảnh hưởng thường có biểu hiện mệt mỏi, khát nước, đau đầu, hoa mắt, chóng mặt, tim đập nhanh, thở nhanh, hồi hộp hoặc chuột rút. Tuy nhiên, nếu không được xử trí kịp thời, tình trạng có thể chuyển nặng với các dấu hiệu nguy hiểm như đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, buồn nôn hoặc nôn, yếu hoặc liệt nửa người, co giật, ngất xỉu, hôn mê, tụt huyết áp, trụy tim mạch và nguy cơ tử vong.
Những người lao động phải làm việc với cường độ cao ngoài trời hoặc trong môi trường nóng bức rất dễ gặp các vấn đề sức khỏe do nhiệt. Ảnh: Hồng Đào.
Khi phát hiện người có dấu hiệu say nắng hoặc say nóng, cần nhanh chóng đưa nạn nhân vào nơi râm mát, thoáng gió. Người hỗ trợ nên nới lỏng quần áo hoặc cởi bỏ bớt lớp áo bên ngoài để cơ thể dễ thoát nhiệt hơn. Có thể dùng khăn mát lau người hoặc dội nước mát lên cơ thể rồi lau khô. Đồng thời chườm mát tại các vị trí như cổ, nách và bẹn để giúp hạ nhiệt nhanh.
Nếu người bệnh còn tỉnh táo và uống được nước, nên cho uống từng ngụm nhỏ nước mát. Tốt nhất là sử dụng các loại nước có bổ sung muối và khoáng chất như Oresol pha đúng hướng dẫn. Trường hợp bị chuột rút cần xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị co cứng.
Cục Phòng bệnh lưu ý không nên để quá nhiều người vây quanh nạn nhân vì có thể làm không khí trở nên ngột ngạt hơn. Thông thường, nếu xử trí đúng cách, sau khoảng 10 - 15 phút các triệu chứng nhẹ sẽ giảm dần.
Trong trường hợp người bệnh xuất hiện các biểu hiện nặng như khó thở, co giật, ngất hoặc hôn mê, cần gọi cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa tới cơ sở y tế gần nhất. Trong quá trình di chuyển vẫn phải tiếp tục chườm mát để giảm nhiệt độ cơ thể.
Hạn chế ra ngoài trời từ 10 giờ đến 16 giờ
Để phòng tránh các tác động nguy hiểm của nắng nóng, Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài trời vào thời điểm nắng nóng gay gắt, đặc biệt từ 10 giờ đến 16 giờ hằng ngày. Những người đang ở trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp không nên đi ra ngoài trời nắng đột ngột mà cần có thời gian để cơ thể thích nghi dần bằng cách tăng nhiệt độ điều hòa hoặc ngồi nghỉ trong bóng mát trước khi ra ngoài.
Trong những ngày nắng nóng, người dân nên mặc quần áo sáng màu, rộng rãi, thoáng mát và thấm hút mồ hôi tốt. Khẩu phần ăn cần tăng cường rau xanh, trái cây và các món canh để bổ sung nước, vitamin và khoáng chất cho cơ thể.
Đặc biệt, mỗi người cần uống tối thiểu từ 1,5 - 2 lít nước mỗi ngày, uống đều nhiều lần thay vì uống quá nhiều trong một lúc. Đồng thời duy trì luyện tập thể dục phù hợp để nâng cao sức đề kháng và khả năng thích nghi với thời tiết nắng nóng.
Mỗi người cần uống tối thiểu từ 1,5 - 2 lít nước mỗi ngày, uống đều nhiều lần thay vì uống quá nhiều trong một lúc. Ảnh: Hồng Đào.
Đối với người lao động làm việc ngoài trời hoặc trong môi trường nhiệt độ cao, ngành y tế khuyến cáo nên bố trí thời gian làm việc vào sáng sớm hoặc chiều muộn để tránh thời điểm nắng gắt nhất trong ngày. Nếu bắt buộc phải làm việc trong môi trường nóng, không nên làm việc liên tục quá lâu hoặc lao động quá sức.
Sau khoảng 45 phút đến 1 giờ làm việc cần nghỉ từ 15 - 20 phút ở nơi thoáng mát để cơ thể phục hồi. Người lao động cũng cần mặc quần áo bảo hộ phù hợp, đội mũ nón, đeo kính chống nắng và hạn chế tối đa vùng da tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng, đặc biệt là vùng đầu và vai gáy. Có thể sử dụng thêm kem chống nắng để bảo vệ da.
Không nên sử dụng đồ uống có cồn vào những ngày nắng nóng
Theo khuyến cáo của ngành y tế, trong những ngày nắng nóng, người lao động không nên sử dụng đồ uống có cồn vì dễ làm cơ thể mất nước nhanh hơn. Cần uống nước thường xuyên trong suốt thời gian làm việc và bổ sung thêm nước có chứa muối, khoáng chất nếu ra nhiều mồ hôi. Khi sử dụng Oresol cần pha đúng liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Cơ quan y tế cũng khuyến cáo các đơn vị, doanh nghiệp cần chủ động thực hiện các biện pháp làm mát nơi làm việc như lắp mái che, sử dụng vật liệu cách nhiệt, hệ thống phun sương, quạt thông gió hoặc điều hòa phù hợp để giảm nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe cho người lao động trong mùa nắng nóng.
