AI và dữ liệu lớn sẽ thay đổi cách quản trị biển

Sau gần một thập niên triển khai Chiến lược Phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam và thực thi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, nhiều cơ hội mới đã hình thành nhưng cũng xuất hiện không ít thách thức: xung đột không gian sử dụng biển, chồng chéo thể chế, hạn chế trong cơ chế giao biển và yêu cầu chuyển đổi sang mô hình kinh tế biển xanh.

Loạt bài “Phát triển bền vững kinh tế biển” ghi nhận những chuyển động mới tại các địa phương ven biển, góc nhìn từ chuyên gia, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế nhằm nhận diện cơ hội, thách thức cũng như các “điểm nghẽn” thể chế trong hành trình đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển.

Xây nền quản trị số cho không gian biển

Dữ liệu về biển vẫn còn phân tán giữa các ngành, thiếu kết nối và cập nhật chậm là một thách thức cho tác quản lý hiện nay. Bởi vậy, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và xây dựng hệ thống dữ liệu biển tích hợp đang được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy quản trị biển ở Việt Nam. Không chỉ giúp cơ quan quản lý theo dõi, giám sát và ra quyết định chính xác hơn, dữ liệu số còn mở ra nền tảng mới cho quy hoạch không gian biển, phát triển kinh tế biển xanh và khai thác hiệu quả các nguồn lực từ biển.

Từ cuối tháng 3/2026, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam đã đưa vào sử dụng Hệ thống thông tin khai thác và sử dụng tài nguyên biển trên phạm vi cả nước, tạo dấu ấn rõ nét trong tiến trình chuyển đổi số lĩnh vực biển và hải đảo.

Theo Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, hệ thống hiện đã được triển khai thống nhất tại 21/21 tỉnh, thành phố có biển; dữ liệu được cập nhật, chuẩn hóa và đồng bộ với Trung tâm dữ liệu quốc gia theo tiêu chí “đúng-đủ-sạch-sống”.

Điểm nổi bật của hệ thống là tích hợp 54 lớp dữ liệu tham chiếu, bao quát các thông tin về quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch vùng bờ, quy hoạch nhận chìm, quy hoạch ngành, dữ liệu nền hành chính, địa hình biển, các đường ranh giới và khu vực biển đã được giao.

Việc tích hợp dữ liệu trên một nền tảng thống nhất giúp người sử dụng tiếp cận thông tin trực quan, đồng bộ và giảm đáng kể sự chồng chéo trong quá trình xử lý hồ sơ. Đây cũng là cơ sở để tiến tới hình thành hệ thống quản trị số thống nhất đối với tài nguyên và không gian biển.

Không chỉ hỗ trợ công tác quản lý, hệ thống còn góp phần đơn giản hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính, tăng tính công khai, minh bạch và nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan quản lý.

Không chỉ dừng lại ở việc lưu trữ dữ liệu, hệ thống còn cung cấp các công cụ thống kê, phân tích đa chiều. Các báo cáo được thiết kế linh hoạt theo cấp tỉnh hoặc toàn quốc, phản ánh rõ nét tình hình thực hiện giao khu vực biển. Từ số lượng hồ sơ, diện tích được giao, đến phân bố theo vị trí địa lý (3, 6, 12, 15 hải lý), hay cơ cấu mục đích sử dụng, tất cả đều được thể hiện dưới dạng biểu đồ trực quan, giúp cơ quan quản lý dễ dàng theo dõi, so sánh và đưa ra quyết định.

Đáng chú ý, hệ thống còn cho phép so sánh tỷ lệ giữa các địa phương, thậm chí đến cấp xã, phường, qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo cơ sở cho việc đánh giá hiệu quả quản lý và sử dụng tài nguyên biển ở từng địa bàn.

Một điểm mới của hệ thống là khả năng kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu quốc gia và hệ thống dịch vụ công. Dữ liệu hồ sơ đăng ký giao khu vực biển được cập nhật theo thời gian thực, bảo đảm tính “sống” của dữ liệu, hạn chế sai lệch và trùng lặp.

Từ dữ liệu phân tán đến hạ tầng chiến lược

Trong tiến trình sửa đổi chính sách quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, việc xác định dữ liệu và chuyển đổi số là một trong những định hướng trọng tâm được xem là bước đi mang tính chiến lược, phù hợp với xu thế quản trị hiện đại. Trong dự thảo chính sách đề xuất sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, Bộ Nông nghiệp và môi trường cũng đề xuất xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu biển cập nhật, tổng hợp, đồng bộ, hiện đại, đa mục tiêu phục vụ quản trị biển hiện đại.

Liên quan tới vấn đề này, ông Võ Xuân Hùng, Giám đốc Trung tâm Thông tin, dữ liệu biển và hải đảo quốc gia (Cục Biển và Hải đảo Việt Nam) cho biết, dữ liệu biển hiện không còn là công cụ hỗ trợ đơn thuần mà đang dần trở thành hạ tầng chiến lược, tài nguyên đặc biệt và động lực phát triển bền vững.

Thực tế hiện nay cho thấy hệ thống dữ liệu biển vẫn còn phân tán ở nhiều ngành, nhiều lĩnh vực và chưa được kết nối đồng bộ. Điều này gây khó khăn trong quản lý, đồng thời làm giảm hiệu quả khai thác các nguồn lực từ biển.

Theo ông Hùng, nếu được đầu tư bài bản, xây dựng đồng bộ và khai thác hiệu quả, dữ liệu biển sẽ trở thành nhân tố quan trọng quyết định khả năng hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển.

Dữ liệu biển hiện bao gồm nhiều lớp thông tin như dữ liệu không gian biển, tài nguyên, môi trường, khí tượng, thủy văn, hải dương học, kinh tế-xã hội và dữ liệu hải chính. Việc số hóa, tích hợp và chuẩn hóa các nguồn dữ liệu này sẽ tạo thành một “bản đồ số sống” của biển Việt Nam, giúp cơ quan quản lý hình thành bức tranh tổng thể về không gian biển, hỗ trợ quản lý theo hướng liên ngành, liên vùng và hạn chế chồng chéo trong khai thác tài nguyên.

Không chỉ phục vụ quản lý, dữ liệu biển còn là cơ sở quan trọng cho việc dự báo và hoạch định chính sách. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và áp lực khai thác tài nguyên ngày càng lớn, việc đưa ra các quyết định quản lý cần dựa trên dữ liệu được cập nhật liên tục.

Khi dữ liệu được xử lý bằng các công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), mô hình hóa và phân tích dữ liệu lớn, khả năng dự báo thiên tai, đánh giá sức chịu tải của hệ sinh thái hay xây dựng quy hoạch không gian biển sẽ trở nên nhanh chóng và chính xác hơn.

Dữ liệu biển cũng mở ra dư địa phát triển cho nhiều lĩnh vực kinh tế mới như điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao, logistics, hàng hải và du lịch biển. Đồng thời, hệ thống dữ liệu tích hợp còn góp phần tăng cường giám sát môi trường, phát hiện sớm các sự cố, theo dõi biến động hệ sinh thái cũng như nâng cao năng lực bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Khi các dòng dữ liệu được kết nối thông suốt, biển không chỉ là không gian tài nguyên mà còn trở thành không gian số cho phát triển. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và làm giàu từ biển trong giai đoạn mới.

Và có lẽ, sự thay đổi lớn nhất mà AI và dữ liệu lớn mang lại không nằm ở công nghệ, mà ở cách Việt Nam bắt đầu nhìn biển như một hệ sinh thái phát triển cần được quản trị bằng tri thức, dữ liệu và tầm nhìn dài hạn.

Từ ngày 4-6/6/2026 tại phường Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Chuỗi sự kiện truyền thông hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (05/6), Ngày Đại dương thế giới (08/6), Tháng hành động vì môi trường và Tuần lễ Biển và Hải đảo Việt Nam năm 2026.

1. Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu - Từ chính sách đến hành động

- Thời gian: 8h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

- Tham dự trực tuyến: ID: 942 6837 3034. Mật mã: KH0605.

2. Hội thảo Quốc gia “Hoàn thiện thể chế, chính sách thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững”

- Thời gian: 14h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Vinpearl Cửa Hội, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

- Tham dự trực tuyến: ID: 934 2999 5099. Mật mã: HT0506.

3. Chương trình nghệ thuật “Biển Việt Nam - Hành trình không gian xanh”

- Thời gian: 20h00 ngày 5/6/2026

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.

4. Triển lãm Kinh tế Biển xanh - Nông nghiệp và Môi trường bền vững

- Thời gian: Từ ngày 4-6/6/2026

- Địa điểm: Quảng trường Bình Minh, phường Cửa Lò, tỉnh Nghệ An.