Dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã thể hiện rõ bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy phát triển, khi lần đầu tiên đặt bảo vệ môi trường ở vị trí trụ cột chiến lược, gắn chặt với an ninh con người và định hướng tăng trưởng xanh.
Môi trường được xác lập là nguồn lực chiến lược
Trong suốt tiến trình đổi mới, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiên định quan điểm phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV cho thấy bước tiến rõ rệt khi môi trường được nhìn nhận không chỉ là lĩnh vực cần bảo vệ, mà là nền tảng bảo đảm chất lượng tăng trưởng, ổn định xã hội và an ninh quốc gia. Đây là sự thay đổi mang tính chiến lược, phản ánh quá trình tổng kết thực tiễn sâu sắc và tầm nhìn dài hạn của Đảng trong bối cảnh mới.
Chia sẻ tại tọa đàm “Trụ cột môi trường trong tầm nhìn Đại hội Đảng XIV” do Báo Nông nghiệp và Môi trường thực hiện, PGS.TS Bùi Thị An - Đại biểu Quốc hội khóa XIII cho rằng, Dự thảo Văn kiện đã thể hiện rõ nhận thức mới, toàn diện và nhất quán về vai trò của môi trường trong chiến lược phát triển đất nước. Theo bà, đây không phải là sự bổ sung mang tính kỹ thuật, mà là sự tái định vị môi trường trong tổng thể các mục tiêu phát triển quốc gia.
Một trong những điểm nhấn quan trọng của Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là việc nâng tầm tài nguyên thiên nhiên và môi trường từ vai trò “yếu tố đầu vào” của sản xuất trở thành “nguồn lực chiến lược” cho phát triển. Theo phân tích của PGS.TS Bùi Thị An, cách tiếp cận này hàm chứa sự thay đổi căn bản trong tư duy quản lý và sử dụng tài nguyên.
“Chuyển đổi sang tư duy coi tài nguyên môi trường là nguồn lực chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Nếu trước đây tài nguyên chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ khai thác, sử dụng đơn thuần, thì nay phải được đặt ở tầm chiến lược quốc gia. Khi đã là nguồn lực chiến lược, tài nguyên không còn là của riêng địa phương hay ngành nào, mà cần được quản lý, phân bổ theo tư duy tổng thể, liên ngành và liên vùng. Vì vậy, việc khai thác, bảo vệ và sử dụng tài nguyên phải được nâng lên thành quản trị ở tầm quốc gia, thay cho cách quản lý manh mún, phân tán trước đây, nhằm khai thác hiệu quả, tránh lãng phí và phân bổ hợp lý cho mục tiêu tăng trưởng bền vững”, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh.
Theo PGS.TS Bùi Thị An, việc xác lập môi trường là nguồn lực chiến lược cũng mở ra dư địa lớn cho các mô hình phát triển mới dựa trên kinh tế xanh, hệ sinh thái và đổi mới sáng tạo. Đây là nền tảng để Việt Nam chuyển dịch mô hình tăng trưởng theo chiều sâu, nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
PGS.TS Bùi Thị An chia sẻ tại tọa đàm “Trụ cột môi trường trong tầm nhìn Đại hội Đảng XIV”. Ảnh: Quyết Thắng
Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt: Kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế trước mắt. Theo PGS.TS Bùi Thị An, nguyên tắc này phản ánh quan điểm phát triển nhất quán, đặt lợi ích lâu dài của quốc gia và người dân lên trên những lợi ích ngắn hạn.
Tuy nhiên, để nguyên tắc này thực sự đi vào cuộc sống, bà cho rằng cần cụ thể hóa bằng các công cụ chính sách và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Trong đó, các chỉ tiêu về môi trường, tài nguyên, đa dạng sinh học và tác động xã hội cần được đưa vào hệ thống đánh giá hiệu quả phát triển của địa phương và doanh nghiệp.
Khi môi trường trở thành một thước đo bắt buộc trong thu hút đầu tư và phân bổ nguồn lực, tư duy phát triển bằng mọi giá sẽ dần được thay thế bằng tư duy phát triển bền vững, hài hòa và có trách nhiệm.
Một điểm mới khác được thể hiện rõ trong Dự thảo Văn kiện là tư duy quản lý tổng hợp, liên ngành và liên vùng đối với tài nguyên và môi trường. Theo PGS.TS Bùi Thị An, các thành tố môi trường như nước, đất, rừng, không khí hay đa dạng sinh học đều mang tính liên thông, không bị giới hạn bởi địa giới hành chính.
Việc tiếp tục quản lý tài nguyên theo tư duy cục bộ ngành, cục bộ địa phương sẽ khó giải quyết triệt để các thách thức môi trường mang tính hệ thống. Do đó, Dự thảo Văn kiện đã đặt ra yêu cầu xóa bỏ tư duy chia cắt, tăng cường phối hợp liên ngành và liên vùng, hướng tới quản trị tổng hợp tài nguyên thiên nhiên.
Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV cũng thể hiện rõ quyết tâm gắn chính sách tài nguyên, môi trường với chiến lược chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, ít phát thải và bền vững. Theo PGS.TS Bùi Thị An, điều này cho thấy Việt Nam đã chủ động nội luật hóa và cụ thể hóa các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, trong đó có mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Bà cho rằng, tăng trưởng xanh không chỉ là yêu cầu bắt buộc để bảo vệ môi trường, mà còn là cơ hội lớn để Việt Nam tái cơ cấu nền kinh tế, nâng cao giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc phát triển các ngành kinh tế xanh, kinh tế carbon thấp sẽ mở ra dư địa lớn cho thu hút đầu tư, đổi mới công nghệ và tạo việc làm bền vững.
Một bước tiến quan trọng về mặt tư duy được thể hiện trong Dự thảo là việc chuyển mạnh từ cách tiếp cận “xử lý, khắc phục” sang “phòng ngừa, kiểm soát từ sớm, từ xa”. Theo PGS.TS Bùi Thị An, đây là sự thay đổi có ý nghĩa quyết định trong quản lý môi trường.
PGS.TS Bùi Thị An trao đổi cùng PV Báo Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Chụp từ video Tọa đàm.
Động lực mới cho tăng trưởng xanh, bền vững
Kinh tế tuần hoàn được Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV xác định là một trong những giải pháp căn cơ để giải quyết đồng thời bài toán môi trường và phát triển. Theo PGS.TS Bùi Thị An, mô hình này giúp giảm áp lực lên tài nguyên, giảm phát thải và chất thải ra môi trường, đồng thời tạo ra các chuỗi giá trị mới.
Việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn không chỉ góp phần bảo vệ môi trường, mà còn tạo ra động lực tăng trưởng mới, việc làm mới và nâng cao thu nhập cho người dân. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển chung của thế giới và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.
Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã thể hiện rõ sự chuyển dịch từ tư duy “bị động ứng phó” sang “chủ động thích ứng”. Theo PGS.TS Bùi Thị An, sự thay đổi này sẽ tác động sâu sắc đến cách thức đầu tư hạ tầng, tổ chức sản xuất và bảo đảm sinh kế cho người dân, đặc biệt ở những vùng dễ bị tổn thương như Đồng bằng sông Cửu Long.
Chủ động thích ứng không phải là chống lại tự nhiên bằng mọi giá, mà là học cách sống hài hòa với tự nhiên, tận dụng các quy luật tự nhiên để phát triển bền vững. Điều này đòi hỏi các chính sách linh hoạt, dựa trên cơ sở khoa học và sự tham gia chủ động của cộng đồng.
Một nội dung mang tính nhân văn sâu sắc trong Dự thảo Văn kiện là việc gắn bảo vệ môi trường với an ninh con người. Theo PGS.TS Bùi Thị An, môi trường suy thoái sẽ trực tiếp đe dọa quyền được sống an toàn, khỏe mạnh và hạnh phúc của người dân.
Việc đặt con người ở trung tâm của chính sách môi trường thể hiện rõ mục tiêu phát triển vì con người, lấy chất lượng cuộc sống của nhân dân làm thước đo của sự phát triển. Đây cũng là nền tảng để xây dựng một xã hội hài hòa, ổn định và bền vững.
