Mỗi địa phương nên tập trung vào 1-2 mặt hàng chiến lược

Theo VCCI, khoảng 85,8% doanh nghiệp thuộc nhóm chịu tác động từ các FTA cho rằng hội nhập FTA mang lại tác động tích cực đối với hoạt động sản xuất kinh doanh, tăng gần gấp đôi so với mức 46,8% hồi năm 2016. Mức độ hiểu biết của doanh nghiệp về các FTA cũng tăng lên, khi có 26,1% doanh nghiệp có hiểu biết khá rõ về các FTA, trong khi năm 2016 chỉ đạt 12,6%. 

Xuất khẩu sang thị trường các nước CPTPP tiếp tục đà tăng trưởng, với kim ngạch xuất khẩu năm 2021 tăng 18,1% so với năm 2020. Tương tự, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và các thị trường EVFTA năm 2021 tăng 14,5% so với năm 2020.

Tại Tọa đàm "Nâng cao vai trò của các địa phương trong hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA", ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên, Bộ Công Thương đặc biệt lưu ý đến việc ban hành kế hoạch thực hiện các FTA của địa phương ngày càng tích cực.

Cụ thể, với Hiệp định CPTPP, sau khoảng 8 tháng kể từ khi hiệp định có hiệu lực, các tỉnh thành mới có đầy đủ kế hoạch thực hiện. Đến Hiệp định EVFTA, thời gian rút xuống còn khoảng 4 tháng và Hiệp định UKVFTA thì chưa đến 2 tháng.

Là cơ quan được Chính phủ giao theo dõi việc thực hiện các FTA, Vụ Chính sách thương mại đa biên nhận thấy, những báo cáo từ địa phương vào năm 2020, tức một năm sau khi CPTPP có hiệu lực, còn tương đối sơ sài, chung chung. Sang năm 2021, có thêm báo cáo của EVFTA, số liệu và thông tin đầy đủ hơn, đặc biệt nhiều tỉnh, thành phố thống kê chi tiết đối với từng mặt hàng hay từng lĩnh vực.

"Kim ngạch xuất khẩu của nhiều tỉnh, thành phố sang các thị trường FTA thế hệ mới tăng đáng kể. Có những nơi ghi nhận tăng trưởng hai chữ số. Rõ ràng, địa phương đã rất chú ý đến việc khai thác hiệu quả các FTA", ông Khanh nói.

Tăng trưởng đều đặn, nhưng dư địa của địa phương khi khai thác FTA thế hệ mới còn rất lớn, theo ông Khanh. Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên lấy ví dụ, việc mới có 38/63 tỉnh, thành phố có ghi nhận hoạt động xuất nhập khẩu với các nước CPTPP.

Một điểm nữa được chỉ ra, là những hỗ trợ của địa phương chủ yếu áp dụng chung cho tất cả các ngành, doanh nghiệp, mà chưa đi sâu vào cụ thể những ngành nghề cần tận dụng FTA, hoặc những ngành nghề, mặt hàng mang tính chiến lược mà có thể dựa vào để tăng trưởng xuất khẩu.

Việc kết nối doanh nghiệp cũng chưa thực sự hiệu quả. Chẳng hạn, tại các hội nghị tập huấn cho doanh nghiệp, những chủ doanh nghiệp hoặc người có quyền quyết định ít khi đến, và thường cử các chuyên viên, chuyên gia liên quan tham gia.

"Trong bối cảnh nguồn lực có hạn, chúng ta cần tập trung cho 1-2 mặt hàng chiến lược của mỗi tỉnh, thành phố khi khai thác FTA thế hệ mới", ông Ngô Chung Khanh bày tỏ. 

Đồng tình với quan điểm được nêu tại tọa đàm do Tạp chí Công thương tổ chức, bà Nguyễn Kiều Oanh, Phó Giám đốc Sở Công thương Hà Nội cho biết, trong năm 2022, thành phố có khoảng 2.600 doanh nghiệp xuất khẩu sang các nước có FTA thế hệ mới và khoảng 7.900 doanh nghiệp có hoạt động nhập khẩu.

Kim ngạch xuất khẩu của Hà Nội sang các nước ký CPTPP, EVFTA và UKVFTA năm 2022 ước đạt 5,88 tỷ USD, chiếm 33,9% trong tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu gồm: cơ kim khí đạt (1,7 tỷ USD); dệt may (0,8 tỉ USD); linh kiện điện tử vi tính (0,6 tỷ USD); giày dép, cặp túi các loại (0,3 tỷ USD); nông sản (0,2 tỷ USD).

"Hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Hà Nội vẫn tập trung vào các thị trường truyền thống, chưa thực sự thay đổi vào những thị trường mới, đặc biệt là Canada, Mexico, Peru", bà Oanh chia sẻ.

Ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng Ban Pháp chế VCCI nhận xét, nhu cầu của  doanh nghiệp trong hội nhập kinh tế quốc tế là rất lớn, đặc biệt khi Việt Nam gia nhập các FTA sâu rộng như hiện nay. Vấn đề ở đây, là nhu cầu của doanh nghiệp và khả năng đáp ứng từ các cơ quan quản lý còn cách biệt.

Để giải quyết, ông Thạch cho rằng việc tiếp cận thông tin về những lợi ích mà các FTA thế hệ mới mang lại cho doanh nghiệp cần phải đi vào những vấn đề chuyên sâu, cụ thể, tránh chung chung.