Lấy mức độ cải thiện đời sống làm thước đo hiệu quả của Chương trình mục tiêu quốc gia

Chiều 6/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì "Hội nghị thúc đẩy triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2035 (giai đoạn I, từ năm 2026 đến năm 2030)", với sự tham gia của các Bộ, ngành và địa phương liên quan.

Tốc độ giải ngân còn chậm

Báo cáo tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, sau 6 tháng đầu năm, công tác hoàn thiện thể chế và kiện toàn bộ máy đã đạt nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho việc tổ chức thực hiện đồng bộ trên phạm vi cả nước.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng chỉ rõ nhiều tồn tại cần sớm khắc phục. Theo đó, thành quả trong 6 tháng đầu năm chủ yếu tập trung ở khâu xây dựng thể chế và chuẩn bị điều kiện triển khai, trong khi những chuyển biến thực chất tại cơ sở chưa rõ nét.

Đáng chú ý, tiến độ giải ngân nguồn vốn kéo dài từ giai đoạn 2021-2025 vẫn ở mức thấp. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công mới đạt khoảng 23,5%, trong khi kinh phí thường xuyên chỉ đạt khoảng 15,2% kế hoạch. Việc chậm giải ngân ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện nhiều dự án chuyển tiếp cũng như hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư.

Lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo

Kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý, khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, đẩy nhanh phân bổ và giải ngân vốn, đồng thời lấy hiệu quả đầu ra và sự cải thiện đời sống người dân làm thước đo đánh giá việc thực hiện chương trình.

Đánh giá kết quả thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia trong thời gian qua, Phó Thủ tướng cho rằng, các chương trình đã tạo chuyển biến rõ nét đối với khu vực nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Hệ thống kết cấu hạ tầng tiếp tục được đầu tư đồng bộ, góp phần cải thiện điều kiện sống của người dân; các chính sách hỗ trợ sinh kế, việc làm, nhà ở, đất sản xuất, y tế và giáo dục phát huy hiệu quả, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ hàng loạt tồn tại cần sớm khắc phục. Theo đó, nhiều nội dung giữa các chương trình còn chồng lấn về đối tượng và địa bàn thụ hưởng, nhất là trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa và giảm nghèo, dẫn đến nguồn lực bị phân tán, hiệu quả chưa cao. Đây cũng là lý do Chính phủ quyết định thành lập Ban Chỉ đạo chung nhằm điều phối thống nhất cả ba chương trình.

Một bất cập khác là hệ thống văn bản hướng dẫn quá đồ sộ. Trong giai đoạn vừa qua có tới 54 văn bản quy phạm pháp luật cùng hơn 200 văn bản hướng dẫn, khiến nhiều địa phương gặp khó khăn trong quá trình nghiên cứu và tổ chức thực hiện, dẫn đến cách làm thiếu thống nhất.

Phó Thủ tướng cũng cho rằng, năng lực tổ chức thực hiện ở một số địa phương còn hạn chế. Việc phân công nhiệm vụ, xác định danh mục đầu tư ưu tiên, đặc biệt trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính, còn nhiều lúng túng.

"Từ thực tiễn triển khai cho thấy, địa phương nào cấp ủy, chính quyền vào cuộc quyết liệt, chủ động và sáng tạo thì đều đạt kết quả tốt, như Sơn La, Gia Lai...", Phó Thủ tướng biểu dương.

Để triển khai hiệu quả các Chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn 2026-2035, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục đổi mới cơ chế quản lý theo hướng tinh gọn, thống nhất và phân cấp mạnh hơn cho địa phương.

Theo đó, Ban Chỉ đạo chung sẽ được kiện toàn từ Trung ương đến địa phương nhằm bảo đảm điều hành xuyên suốt, thống nhất. Trung ương tập trung xây dựng cơ chế, chính sách, kiểm soát chặt chẽ kết quả đầu ra và hiệu quả sử dụng nguồn lực, thay vì can thiệp quá sâu vào quá trình triển khai.

Mục tiêu giải ngân 100% trong năm 2026

Về nguồn lực, Phó Thủ tướng yêu cầu điều chỉnh cơ cấu vốn theo hướng giảm tỷ trọng chi thường xuyên xuống tối đa 30%, dành khoảng 70% nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Bộ Tài chính phải hoàn thành việc phân bổ vốn năm 2026 trước ngày 10/7 để các địa phương sớm triển khai nhiệm vụ, đồng thời phấn đấu giải ngân đạt 100% kế hoạch vốn trong năm.

Nhấn mạnh yêu cầu đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương tuyệt đối tránh dàn trải nguồn lực, tập trung giải quyết những nhu cầu thiết yếu nhất của người dân như nước sạch, đất sản xuất, nhà ở, y tế và giáo dục.

Cùng với đó, cần phát huy hiệu quả nguồn vốn tín dụng chính sách thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội nhằm hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo phát triển sinh kế, nâng cao thu nhập và giảm nghèo bền vững.

Theo Phó Thủ tướng, việc triển khai các chương trình cũng phải gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, đồng thời góp phần củng cố quốc phòng, an ninh, nhất là tại khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa và hải đảo.

Đối với các bộ, ngành, Phó Thủ tướng giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục là cơ quan thường trực, chủ động theo dõi, tổng hợp, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.

Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện cơ sở dữ liệu, xây dựng cơ chế báo cáo trực tuyến và trong tuần tới trình Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá, chấm điểm KPI đối với công tác giải ngân vốn đầu tư công của các Chương trình mục tiêu quốc gia.

Bộ Dân tộc và Tôn giáo được giao tập trung hướng dẫn, tháo gỡ những khó khăn trong triển khai chương trình tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng, đúng địa bàn và ưu tiên những nơi khó khăn, cấp thiết nhất.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng yêu cầu khẩn trương kiện toàn Ban Chỉ đạo, ban hành quy chế làm việc trước ngày 15/7/2026, đồng thời chủ động xây dựng các nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế thuộc thẩm quyền để tổ chức thực hiện hiệu quả.

"Kết quả đầu ra, tỷ lệ giải ngân và mức độ cải thiện đời sống của người dân phải trở thành thước đo quan trọng nhất để đánh giá năng lực điều hành của từng cấp, từng ngành và từng cán bộ", Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh.

Địa phương muốn sớm có kế hoạch vốn

Tại hội nghị, nhiều địa phương đã kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện cơ chế, bố trí nguồn lực và tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia.

Nội dung được nhiều địa phương cùng đề cập là việc sớm giao kế hoạch vốn để bảo đảm tiến độ thực hiện chương trình. Tỉnh Điện Biên đề nghị sớm phân bổ kế hoạch vốn đầu tư công và kinh phí sự nghiệp năm 2026 để địa phương chủ động triển khai các nhiệm vụ ngay từ đầu năm.

Cùng quan điểm này, Thanh Hóa kiến nghị sớm giao chi tiết kế hoạch vốn năm 2026, trong khi Tuyên Quang đề xuất giao kế hoạch vốn trung hạn ngay từ đầu kỳ nhằm tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân các dự án.

Bên cạnh vấn đề về nguồn vốn, các địa phương cũng mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ từ Trung ương đối với những địa bàn còn nhiều khó khăn.

Điện Biên kiến nghị nghiên cứu cơ chế đặc thù và ưu tiên bố trí thêm nguồn lực để tỉnh có điều kiện hoàn thành các mục tiêu của Chương trình. Tuyên Quang đề nghị các bộ, ngành tiếp tục quan tâm chỉ đạo, tháo gỡ khó khăn, đồng thời ưu tiên nguồn lực cho địa phương trong quá trình triển khai.

Về cơ chế thực hiện, Tuyên Quang kiến nghị tăng cường lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tổ chức các lớp tập huấn trực tiếp từ các bộ, ngành nhằm thống nhất cách thức triển khai tại cơ sở, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thực hiện.

Đối với những vướng mắc chuyên ngành, Đồng Nai đề nghị sớm ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về y tế; trong thời gian chuyển tiếp, cho phép tiếp tục áp dụng bộ tiêu chí hiện hành để phục vụ công tác thẩm định.

Thành phố cũng kiến nghị Bộ Công an giao công an cấp thành phố thẩm định chỉ tiêu về an ninh, trật tự và báo cáo trực tiếp Bộ, làm cơ sở đánh giá, công nhận địa phương hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới.