Những chậu cúc “thoát” ngập lũ trở nên hiếm hoi
Anh Nguyễn Xuân Dũng (59 tuổi) ở tổ dân phố Vĩnh Liêm (phường Bình Định, Gia Lai) mừng năm mới 2026 không bằng một chuyến du lịch, không bên ly cà phê hoặc bàn nhậu với bạn bè, mà ngày đầu năm mới của anh là tấm lưng áo ướt đẫm mồ hôi bên những chậu cúc anh trồng để bán Tết. “Tôi cũng muốn nghỉ ngơi mừng năm mới với gia đình, con cái, nhưng giai đoạn này không thể rời xa những chậu cúc, tranh thủ hôm nay nắng ấm tôi thuê người cắm cọc thành (cắm cọc lần 2) cho những chậu cúc để chuẩn bị bán Tết”, anh Dũng chia sẻ.
Nhìn tay trái anh Dũng đang băng bột, tay phải anh cầm vòi nước tưới cho những chậu cúc, hỏi ra thì biết là trước đó, trong một chuyến đi miền Nam lo việc gia đình, anh Dũng bị tai nạn xe khách gãy tay trái. Dù tay gãy nhưng anh Dũng vẫn bám những chậu cúc để theo dõi sâu bệnh nhằm kịp thời phun thuốc phòng trừ. Bước vào công đoạn cắm cọc thành, anh Dũng phải nhờ đỡ những bạn đồng nghiệp trồng cúc ở Vĩnh Liêm đến giúp mới chạy việc.
Những cây cúc ngoài vành chậu được kéo ngã ra để chậu cúc bung to trong lần cắm cọc thành. Ảnh: V.Đ.T.
Theo anh Dũng, cắm cọc thành là công đoạn quyết định cho chậu cúc có dáng đẹp để bắt mắt người tiêu dùng. Trong công đoạn này, tất cả những cây cọc cắm lần 1 được nhổ ra hết, sau đó chậu cúc được cắm cọc lần 2 để cố định những cây cúc, tạo thành hình cao ở giữa chậu và thấp dần ra vành chậu, những cây cúc ngoài cùng được kéo ngã để chậu cúc bung to ra, trông như chiếc nón để úp.
Công việc cắm cọc tuy không nặng nhọc nhưng không phải ai làm cũng được, phải là người quen việc để không làm gãy những cây cúc. Đến giai đoạn này mà cây cúc bị gãy sẽ làm chậu cúc bị thưa cây, đến khi nở hoa sẽ không dày, thế nên khi những làng cúc đồng loạt cắm cọc thành là khan hiếm công cắm cọc.
Anh Dũng cho biết thêm: Sau cơn bão số 13, những chậu cúc của anh Dũng đều ngã xơ xác, khi ấy cây cúc chưa được cắm cọc lần 1 nên toàn bộ những cây cúc đều bị ngã dạt qua một bên, vợ chồng anh Dũng phải mướt mồ hội dựng lại từng cây để cắm cọc lần 1.
Những chậu cúc được nhổ hết những chiếc cọc cắm lần 1 để cắm lần 2 (cắm cọc thành) tạo dáng hình nón cho chậu cúc. Ảnh:V.Đ.T.
“Sau đó khoảng 10 ngày bị tiếp cơn lũ lịch sử, những chậu cúc nằm ở vị trí thấp đều bị ngập lớp lá dưới chân, rụng hết. Vùng này khá cao nên 180 chậu cúc của tôi, trong đó có 120 chậu có kích cỡ 50cm và 60 chậu có kích cỡ 60-70cm cùng hàng ngàn chậu của các chủ trồng khác không bị ngập. Năm nay những chậu cúc né được ngập lũ không bị rụng lá chân trở nên hiếm hoi. Cây cúc mà bị trống chân người tiêu dùng sẽ không mua, họ chỉ chọn mua những chậu hoa cúc là dày và đều”, anh Nguyễn Xuân Dũng cho hay.
Thương lái cọc tiền mua cúc sớm
Khác với mọi năm, năm nay thương lái tìm đến các làng cúc đặt cọc tiền mua cúc sớm hơn các năm trước. Mới mùng 10 tháng 11 âm lịch mà hầu hết những chậu cúc có kích cỡ 40-50cm dù chưa bung nụ mà đã được thương lái cọc tiền mua. Theo những chủ nhà vườn trồng cúc bán Tết ở phường Bình Định (Gia Lai), năm nay thương lái mới chỉ cọc tiền mua cúc có kích cỡ chậu 40-50cm, những chậu cúc có kích cỡ 60-70-80cm thương lái đợi đến khi đóng búp mới dám mua vì loại này cao tiền, họ không dám mua lúc cúc mới gom nụ vì sợ không ra hoa kịp Tết.
Lao động nữ cũng được anh Dũng thuê để cắm cọc thành. Ảnh: V.Đ.T.
Anh Nguyễn Xuân Dũng ở tổ dân phố Vĩnh Liêm cho hay: “Chậu cúc có kích cỡ 50cm năm nay thương lái cọc tiền mua giá sỉ được 350.000đ/chậu, năm ngoái chậu 50cm tôi chỉ bán được 280.000đ/chậu. Năm nay do thiên tai liên hoàn, thấy hoa trồng bán Tết khắp nơi bị hư hỏng nên họ đặt cọc mua sớm với giá cao hơn năm ngoái”, anh Dũng cho biết.
Theo anh Võ Văn Lộc, một người chuyên trồng và mua bán cúc Tết ở tổ dân phố Kim Châu (phường Bình Định, Gia Lai), trước kia, người trồng cúc chưa biết cách tạo hình nón cho cây cúc như bây giờ, mà còn để những cây cúc phát triển tự do đến khi cho hoa. Đến đầu thập niên 90 (thế kỷ 20), anh Quyền, dân quê gốc ở làng cúc Vĩnh Liêm (phường Bình Định, Gia Lai) cưới vợ về định cư tại Quy Nhơn cũng lấy nghề trồng cúc bán Tết để cải thiện cuộc sống. Khi ấy anh Quyền mới cải tiến hình thức chậu cúc bằng cách ngắt ngọn 2 lần để cây cúc ra nhánh nhiều hơn và cắm cọc tạo thành hình nón như bây giờ.
Những chậu cúc đã hoàn tất cắm cọc thành được di chuyển xếp thành hàng ngay ngắn trong những lô đất trống ở khu dân cư Vĩnh Liêm (phường Bình Định, Gia Lai). Ảnh: V.Đ.T.
Cũng theo anh Lộc, những năm đầu thập niên 90, những chậu cúc trồng theo cách cho phát triển tự nhiên ở An Nhơn (tỉnh Bình Định cũ) mang xuống Quy Nhơn bán chậu nào đẹp, bán giá cao nhất cũng chỉ 30.000đ/chậu (chậu 40-50cm), nhưng khi ấy những chậu cúc hình nón của anh Quyền bày bán trước rạp chiếu phim gần công viên Quang Trung thấp nhất cũng 120.000đ/chậu cùng kích cỡ.
“Khi ấy, anh Quyền bán 3 chậu cúc là sắm được gần 1 chỉ vàng, thời ấy vàng mới hơn 400.000đ/chỉ. Sau này, cả người trồng cúc bán Tết ở Quy Nhơn lẫn An Nhơn rồi cả tỉnh Bình Định cũ đều học làm theo cách tạo hình nón của anh Quyền cho đến bây giờ. Từ đó, những chậu cúc được ngắt ngọn 2 lần, cắm cọc 2 lần; cắm cọc lần 1 còn được gọi là “cắm dẹt” là để những cây cúc tỏa đều và không bị gió lay làm gãy, cắm cọc lần 2 còn được goi là cắm thành để hình thành dáng hình nón nằm úp cho chậu cúc đến khi bán”, anh Võ Văn Lộc nhớ lại.
